Historia

Alek Dawidowski. Mały sabotaż u Kopernika

Ostatnia aktualizacja: 11.02.2020 05:50
Wczesnym rankiem 11 lutego 1942 roku 21-letni Maciej Aleksy Dawidowski, pseudonim "Alek", jeden z najodważniejszych członków Szarych Szeregów, dokonał brawurowej akcji sabotażowej. Przez dowództwo został za to i nagrodzony, i ukarany.
Audio
  • Z kart historii AK i Polski Podziemnej - fragment książki Aleksandra Kamińskiego pt. "Zośka i Parasol" dotyczący konspiracyjnych przygód żołnierzy z batalionów harcerskich. (RWE, 14.03.1968)
  • Mój syn i Szare Szeregi - słuchowisko Tadeusza Olsztyńskiego (Tadeusza Nowakowskiego) nadane z okazji 35 rocznicy bohaterskiego zrywu Szarych Szeregów na ulicach Warszawy (02.04.1978)
  • Historia Szarych Szeregów - naczelnik Szarych Szeregów Stanisław Broniewski.
  • Geneza Harcerskiej Poczty Polowej - wspomnienia naczelnika Szarych Szeregów Stanisława Broniewskiego. Fragment cyklu RWE "Dni Walczącej Stolicy"
Maciej Aleksy Dawidowski. Grafika według zdjęcia z 1935 roku
Maciej Aleksy Dawidowski. Grafika według zdjęcia z 1935 rokuFoto: Wikimedia/domena publiczna

Dawidowski, Kopernik, Kiliński

Swojego wyczynu "Alek" dokonał w centrum Warszawy przed Pałacem Staszica. To tu stał pomnik Mikołaja Kopernika, na którym widniała tablica z napisem "Mikołajowi Kopernikowi - Rodacy". Na początku okupacji, kiedy Niemcy zajęli Warszawę, inskrypcję zakryła nowa płyta z niemieckojęzyczną dedykacją "Dem Grossen Astronomen Nikolaus Kopernikus". Działania te spotkały się ze sprzeciwem mieszkańców stolicy, a polskie podziemie zaplanowało akcję usunięcia niemieckiego napisu. Rozpoznanie co do możliwości jej zdjęcia miał przeprowadzić Alek Dawidowski.

11 lutego 1942 roku wspiął się na cokół monumentu, by skontrolować, w jaki sposób przytwierdzona jest płyta. Okazało się, że nakrętki śrub mocujących dają się bez trudu usunąć. W związku z tym "Alek" podjął decyzję o natychmiastowej akcji, pomimo braku grupy zabezpieczającej i bliskości gmachu głównego Komendy Policji. Dawidowski zdjął tablicę i schował w zaspie śnieżnej na ulicy obok. Parę dni później wraz z kolegami przewiózł ją na Żoliborz i ukrył na terenie jednego z ogrodów.

Za zdjęcie niemieckiej tablicy Dawidowski otrzymał od Komendanta Głównego "Wawra" Aleksandra Kamińskiego honorowy pseudonim wawerski "Kopernicki". Jednocześnie został ukarany za przeprowadzenie akcji bez zgody dowództwa.

Tydzień po zdjęciu tablicy na rozkaz Niemców z cokołu zupełnie skuto polskie napisy. Dawidowski jeszcze raz dokonał brawurowej akcji w tym samym miejscu. Namalował czarną farbą na wypolerowanej powierzchni cokołu napis "Mikołajowi Kopernikowi - Rodacy".

Niemcy mszcząc się za zdjęcie napisu, zdemontowali stojący w tamtym okresie na placu Krasińskich pomnik Jana Kilińskiego i ukryli w Muzeum Narodowym. Dawidowski śledził jednak samochód wywożący monument i zdekonspirował kryjówkę pisząc na murze muzeum "Jam tu. Ludu W-wy. Kiliński Jan".

Harcerz i żołnierz

Maciej Aleksy Dawidowski ps. Alek urodził 3 listopada 1920 roku w Drohobyczu (obecnie Ukraina). Uczęszczał do stołecznego gimnazjum im. Stefana Batorego, gdzie należał do 23. Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Bolesława Chrobrego, zwanej "Pomarańczarnią". Po wybuchu II wojny światowej był m.in. łącznikiem w komórce więziennej Związku Walki Zbrojnej. Jako członek Szarych Szeregów uczestniczył w akcjach konspiracyjnej Organizacji Małego Sabotażu "Wawer".

Dawidowski działał aktywnie w Grupach Szturmowych, uczęszczał także na Zastępczy Kurs Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty organizowany przez Kedyw Komendy Głównej Armii Krajowej. Po aresztowaniu przez Niemców jego przyjaciela, harcmistrza Jana Bytnara "Rudego", Dawidowski wziął udział w akcji pod Arsenałem, której celem było uwolnienie "Rudego" przewożonego z siedziby Gestapo w alei Szucha na Pawiak. Podczas akcji 22-letni "Alek" został ciężko ranny w brzuch i pomimo szybko przeprowadzonej operacji zmarł po czterech dniach, 30 marca 1943 roku. Spoczywa na Wojskowych Powązkach w Warszawie.

pd/mc

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Polska Walcząca na murach Warszawy

Ostatnia aktualizacja: 20.03.2012 00:00
70 lat temu, 20 marca 1942 roku na ulicach okupowanej Warszawy po raz pierwszy pojawił się znak Polski Walczącej - Kotwica.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Naczelnik Szarych Szeregów: mieliśmy to samo we krwi

Ostatnia aktualizacja: 27.09.2012 22:45
Harcmistrz Stanisław Orsza-Broniewski wspominał w Polskim Radiu, że kapitulacja Powstania Warszawskiego dla oddziałów i służb Szarych Szeregów była wielkim ciosem.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Szare Szeregi: wychowanie przez walkę

Ostatnia aktualizacja: 27.09.2019 06:05
Ich program zawierał się w haśle "Dziś - jutro - pojutrze", oznaczał: "Dziś" - to okres okupacji i przygotowanie do powstania. "Jutro" - otwarta walka zbrojna z okupantem. "Pojutrze" - praca w wolnej Polsce. 27 września 1939 roku powstały Szare Szeregi. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Akcja pod Arsenałem: odbić "Rudego" z rąk Gestapo

Ostatnia aktualizacja: 26.03.2020 06:00
- Mimo lat, jakie upłynęły od tych chwil, wydaje mi się, że pamiętam dobrze wszystkie szczegóły akcji. Najwyraźniej jednak rysuje mi się w pamięci obraz grupki uwolnionych. Trudno zapomnieć tę falę radości - wspominał Stanisław Broniewski ps. Orsza, dowódca akcji pod Arsenałem.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kedyw – komandosi Armii Krajowej

Ostatnia aktualizacja: 22.01.2020 05:50
Akcja pod Arsenałem, likwidacja znienawidzonego Franza Kutschery, akcja "Góral". Szereg brawurowych akcji przeprowadzonych przez elitarne oddziały AK przynosiły ulgę i dawały nadzieję polskiemu społeczeństwu.
rozwiń zwiń