Historia

Efekt "Polewacza". Polacy oglądają filmy od 123 lat

Ostatnia aktualizacja: 14.11.2019 08:00
14 listopada 1896 roku w Teatrze Miejskim w Krakowie miał miejsce pierwszy na ziemiach polskich pokaz filmowy z wykorzystaniem aparatury braci Lumière. To oficjalny początek kina na ziemiach polskich, choć wszystko mogło potoczyć się inaczej.
Audio
  • O narodzinach X muzy w Polsce mówi prof. Marek Hendrykowski (PR, 18.11.2016)
  • Prof. Marek Hendrykowski o historii sal kinowych (PR, 4.12.2015)
  • Bracia Lumière - twórcy kinematografu, prekursorzy sztuki filmowej - posłuchaj aud. Ireny Eichler z cyklu "Ojcowie duchowi XX wieku" z udziałem krytyka filmowego, Marii Oleksiewicz. (PR, 23.06.1996)
Fragment plakatu promującego pokazy filmowe braci Lumire
Fragment plakatu promującego pokazy filmowe braci Lumière Foto: Wikimedia/domena publiczna

lumiere bracia 1200.jpg
Bracia Lumière nie wierzyli w przyszłość kinematografu

Z początku kino było rozrywką plebejską. Filmy wyświetlano w budach i namiotach, w zaborze rosyjskim zaś w tzw. bałaganach. Ale ten stan nie trwał długo. W grudniu 1895 r. w kawiarni Grand Cafe w Paryżu bracia Lumière zorganizowali pierwszy w dziejach płatny pokaz filmów. Przez kolejne kilkanaście lat kino tułało się po najrozmaitszych miejscach. W pierwszej dekadzie XX w. pojawiły się pierwsze sale kinowe. I niemal natychmiast nastąpił prawdziwy wysyp filmowych przybytków. Także w Polsce.

Nie Edison, nie Prószyński

Wynalazek braci Lumière szturmem zdobył serca polskiej publiczności. Nie udało się to wcześniejszym cudom techniki, takim jak Edisonowski cynetograf, który zaprezentowano w lipcu 1896 roku w Warszawie, Łodzi i Lwowie. Widzowie byli rozczarowani, a wyraz dał temu recenzent  "Kuriera Lwowskiego", pisząc: "obrazy kinematograficzne robią wrażenie niczego więcej, jak dobrze znanej, a tak przez dzieci zwłaszcza oklaskiwanej dioramy, o tyle lepszej, że ruchomej, a o tyle gorszej, że wiele obrazów, zwłaszcza fotografii scen z życia musi być bezbarwnych i że nieznośne ich migotanie utrudnia patrzenie i męczy niesłychanie oko".

Kariery nie zrobił także pleograf stworzony w Belgii przez polskiego wynalazcę Kazimierza Prószyńskiego. Urządzenie było gotowe w 1984 roku, niecały rok przed  francuskim kinematografem. Podczas prezentacji pleografu Louis Lumiére miał oznajmić obecnym: "panowie, ten człowiek jest pierwszy w kinematografii, ja jestem drugi". Liczne niedoskonałości aparatu Prószyńskiego sprawiły jednak, że konstruktor pracował nad nim jeszcze przez kilka następnych lat. A wtedy nad Wisłą pojawiła się już konkurencja.


Kadr z "Polewacza polanego" ("l'Arroseur arrosé") z 1895 roku. Dzieło znalazło się w programie pierwszych pokazów filmowych na ziemiach polskich. Fot. Wikimedia/domena publiczna Kadr z filmu braci Lumière "Polewacz polany" ("l'Arroseur arrosé") z 1895 roku. Fot. Wikimedia/domena publiczna

Kino w teatrze

- W 1896 roku agent braci Lumière, który wędrował z miasta do miasta z lumière'owską aparaturą i filmami, przyjechał do Krakowa – opowiadał historyk filmu prof. Marek Hendrykowski w 2016 roku. 14 listopada francuski "projekcjonista" pokazał krakowskiej publiczności filmy braci Lumière. Był to 20-minutowy zestaw krótkich filmów. – W pierwszej serii pokazano "Śniadanie dziecka" i "Polewacza polanego". Słynne filmy, które wtedy obiegały cały świat – mówił filmoznawca.


kinematograf__663.jpg
Paryskie początki kina

Kinematograf odniósł wielki sukces. Już kilka dni po premierze pokazy filmowe zaczęły towarzyszyć każdemu przedstawieniu teatralnemu. Zainteresowanie publiczności było tak duże, że jeszcze w grudniu z Francji dwa razy przysyłano nowe filmy. Co ósmy mieszkaniec Krakowa obejrzał filmy nakręcone przez Francuzów. A był to zaledwie początek wielkiej miłości do kina, którą Polacy po dziś dzień dzielą z resztą świata.

mc

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Kino zaczęło się od braci Lumière

Ostatnia aktualizacja: 28.12.2019 06:02
Metryką chrztu kinematografu jest pierwszy publiczny i płatny pokaz zorganizowany przez braci Lumiere w Grand Café w Paryżu. Nikt nie przypuszczał, że da początek nowej sztuce.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Bracia Lumière nie wierzyli w przyszłość kinematografu

Ostatnia aktualizacja: 31.08.2017 10:25
– Do końca swojej działalności byli zaskoczeni powodzeniem swojego wynalazku – mówił znawca początków kina Grzegorz Pieńkowski, z którym spotkaliśmy się przy okazji polskiej premiery dokumentu "Bracia Lumiere" Thierry'ego Frémauxa.
rozwiń zwiń

Czytaj także

100 wynalazków na stulecie - aeroskop, czyli "kamera śmierci"

Ostatnia aktualizacja: 24.01.2018 12:00
Gdy myślimy o początkach światowej kinematografii do głowy przychodzi nam nazwisko Lumiere. Tymczasem Kazimierz Prószyński, wybitny konstruktor pochodzenia polskiego, śmiało konkurować mógł z francuskimi braćmi, bowiem skonstruował własną "kamerę śmierci".
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Podróż na księżyc". Rzecz o narodzinach kina

Ostatnia aktualizacja: 29.03.2018 11:03
Bohaterami słuchowiska "Podróż na księżyc" Moniki Milewskiej są Georges Mélies i Ludwik Lumiere - twórcy, którzy stoją u początków europejskiego kina. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kazimierz Prószyński. Pionier światowej kinematografii

Ostatnia aktualizacja: 16.01.2019 16:00
W audycji rozmawialiśmy o rekonstrukcji pierwszego polskiego filmu wyreżyserowanego przez wynalazcę, który odkrył ruchomy obraz przed braćmi Lumiere.
rozwiń zwiń

Czytaj także

87 lat temu odbył się pierwszy festiwal filmowy w Wenecji

Ostatnia aktualizacja: 06.08.2019 06:00
Malownicza i wyglądająca jak filmowa scenografia Wenecja nadawała się do tego najlepiej. W 1932 roku okoliczności i potrzeba poskładały elementy i tak pierwszy raz 6 sierpnia rozwinięto czerwony dywan dla gwiazd w tym mieście.
rozwiń zwiń