Historia

Andrzej Gwiazda - bezkompromisowy opozycjonista kończy 85 lat

Ostatnia aktualizacja: 14.04.2020 05:55
Legenda opozycji demokratycznej oraz współzałożyciel Wolnych Związków Zawodowych na Wybrzeżu i "Solidarności" kończy dzisiaj 85 lat.
Audio
  • - "Solidarność" nie miała siły fizycznej, ale miała niesłychaną siłę moralną - mówił Andrzej Gwiazda w audycji Magdaleny Złotnickiej z cyklu "Gość PR24". (PR, 3.06.2019)
  • – Stwierdziliśmy, że faktyczna obrona interesów robotniczych i pracowniczych może się odbyć tylko wówczas, gdy podejmą się jej sami robotnicy. Powołaliśmy więc Komitet Założycielski Wolnych Związków Zawodowych – wspominał Andrzej Gwiazda w audycji Leszka Rysaka z cyklu "Pamiętaj - to Solidarność". (PR, 4.08.2017)
Andrzej Gwiazda w swoim mieszkaniu w Gdańsku. Kwiecień 2015
Andrzej Gwiazda w swoim mieszkaniu w Gdańsku. Kwiecień 2015Foto: PAP/Adam Warżawa

14 kwietnia 1935 roku w Pińczowie urodził się Andrzej Gwiazda, działacz związkowy, jeden z założycieli Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. członek Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Stoczni Gdańskiej, współautor 21 Postulatów Sierpniowych; współzałożyciel NSZZ "Solidarność".

src="http://static.prsa.pl/3ab8a157-2f35-48fb-bac0-16cf62734030.file"

Młodość opozycjonisty

W 1940 roku został wraz z rodziną wywieziony do Kazachstanu, skąd wrócił w 1946 roku. Najpierw mieszkał na Górnym Śląsku, a od 1948 roku w Gdańsku. W 1966 roku skończył studia – kierunek elektroniki na Politechnice Gdańskiej.

W latach 1966-1973 pracował jako asystent w Instytucie Cybernetyki Politechniki Gdańskiej, a od 1973 do 1981 roku zatrudniony był jako inżynier w Zakładach Okrętowych Urządzeń Elektrycznych i Automatyki Elmor.

W marcu 1968 roku brał udział w wiecach protestacyjnych na Politechnice, a w 1970 roku uczestniczył w protestach robotniczych w Gdańsku. 2 listopada 1976 roku, wraz z żoną Joanną Dudą-Gwiazdą, wysłał list do Sejmu PRL z wyrazami poparcia dla działań Komitetu Obrony Robotników, za co oboje otrzymali zakaz wyjazdu za granicę. Od 1977 roku współpracował z Biurem Interwencyjnym KOR oraz z redakcją niezależnego pisma "Robotnik".

Założyciel Wolnych Związków Zawodowych

29 kwietnia 1978 roku razem z Antonim Sokołowskim i Krzysztofem Wyszkowskim ogłosił deklarację Komitetu Założycielskiego Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża. Został liderem WZZ, do których wkrótce dołączyli m.in. Bogdan Lis, Anna Walentynowicz, Alina Pieńkowska.

- Dla nas konieczność powołania masowej organizacji i w konsekwencji związków zawodowych była oczywista już jesienią 1977 roku - wspominał Andrzej Gwiazda o okolicznościach założenia WZZ Wybrzeża w rozmowie z portalem PolskieRadio24.pl w 2018 roku. Zobacz i posłuchaj.

Współredagował, wydawane od sierpnia 1978 roku, drugoobiegowe pismo "Robotnik Wybrzeża". Prowadził spotkania dyskusyjne dla zwolenników WZZ, drukował oraz kolportował niezależne wydawnictwa i ulotki.

Był wielokrotnie zatrzymywany w areszcie na 48 godzin, przesłuchiwany, poddawany rewizjom. Służba Bezpieczeństwa rozpracowywała i inwigilowała go od 1978 do 1990 roku. Jego sprawa miała kryptonimy – "Brodacz", "Saturn" i "Krokus".

Działacz "Solidarności"

16 sierpnia 1980 roku był inicjatorem strajku w Elmorze, a także członkiem Prezydium Międzyzakładowej Komisji Strajkowej w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Współtworzył listę 21 postulatów oraz negocjował porozumienia sierpniowe, których jednak nie podpisał, uznawszy, że MKS poszedł na zbyt duże ustępstwa.

- Nie było potrzeby agitowania załóg. Wszyscy wiedzieli o co chodzi. W Gdańsku wyrażono oczekiwania większości Polaków - tak Andrzej Gwiazda wspominał strajki w sierpniu 1980 roku w rozmowie z portalem PolskieRadio24.pl w 2016 roku. Zobacz i posłuchaj.

Od września 1980 roku działał w Solidarności, m.in. jako wiceprzewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego Gdańsk, wiceprzewodniczący Krajowej Komisji Porozumiewawczej, a w lipcu 1981 roku delegat na I Walnym Zgromadzeniu Delegatów Regionu Gdańskiego, członek Zarządu Regionu, członek Komisji Krajowej. W wyborach na przewodniczącego Solidarności przegrał z Lechem Wałęsą. 29 listopada 1981 roku w proteście przeciw metodom kierowania związkiem przez Lecha Wałęsę odszedł z Zarządu Regionu.

Internowany 13 grudnia 1981 roku. Był przetrzymywany do sierpnia 1984 roku. 16 grudnia 1984 roku został ponownie aresztowany w czasie uroczystości rocznicowych pod Pomnikiem Poległych Stoczniowców w 1970 w Gdańsku i skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Gdańsku na 3 miesiące więzienia. Zwolniono go w maju 1985 roku.

Po upadku komunizmu

W latach 1986-1991 pracował dorywczo jako malarz. W 1988 roku wyjechał z żoną w kilkumiesięczną podróż do Francji, Wielkiej Brytanii, USA i Kanady, gdzie oboje informowali międzynarodową opinię publiczną o sytuacji w Polsce, zbierali pieniądze na działalność podziemia.

niepodległa.jpg
Anna Walentynowicz. Serwis specjalny

Protestował przeciwko obradom Okrągłego Stołu. W latach 1989-1997 wraz z żoną pracował w piśmie "Poza Układem". W czerwcu 1989 roku razem z Andrzejem Kujawą, Joanną Radecką, Anną Walentynowicz i żoną, założył Wolne Związki Zawodowe, które istniały do 1993 roku.

W 2000 roku Andrzej Gwiazda otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Gdańska, a w 2006 roku prezydent Lech Kaczyński odznaczył go Orderem Orła Białego.

Czytaj także

21 postulatów - jeden z najważniejszych tekstów ludzkości

Ostatnia aktualizacja: 16.08.2020 05:50
W nocy z 16 na 17 sierpnia 1980 gdański Międzyzakładowy Komitet Strajkowy przedstawił 21 postulatów, dotyczących m.in. prawa do strajku i tworzenia wolnych związków zawodowych oraz uwolnienia wszystkich więźniów politycznych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zbigniew Romaszewski - legenda opozycji

Ostatnia aktualizacja: 02.01.2020 06:00
W 80. rocznicę urodzin Zbigniewa Romaszewskiego, działacza opozycji w PRL, obrońcy praw człowieka, polityka, kawalera Orderu Orła Białego, portal PolskieRadio24.pl przygotował serwis specjalny www.romaszewski.polskieradio24.pl.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Anna Walentynowicz jedną ze 100 kobiet tygodnika "Time", które zdefiniowały ostatnie stulecie

Ostatnia aktualizacja: 06.03.2020 01:20
Działaczka wolnych związków zawodowych i legenda "Solidarności" Anna Walentynowicz została uznana przez amerykański tygodnik "Time" za jedną ze 100 kobiet, które zdefiniowały ostatnie stulecie. Walentynowicz, która zginęła w katastrofie smoleńskiej, wskazano jako najważniejszą kobietę 1980 roku. Zobacz serwis specjalny.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Anna Walentynowicz. Aresztowanie za "działalność związkową"

Ostatnia aktualizacja: 09.03.2020 05:55
9 marca 1983 roku podczas procesu w Grudziądzu sąd skazał Annę Walentynowicz na rok i trzy miesiące więzienia w zawieszeniu na 3 lata za m.in. "kontynuowanie działalności związkowej i organizowanie akcji protestacyjnej" w grudniu 1981 roku.
rozwiń zwiń