Historia

Happy endu nie będzie. Franz Kafka i jego dzieło

Ostatnia aktualizacja: 03.06.2020 06:01
W jednym z listów do przyjaciółki Franz Kafka napisał: "Moje życie składa się, i właściwie składało się zawsze z prób pisania, i to najczęściej prób nieudanych. Gdybym jednak nie pisał, to leżałbym już na ziemi, wart tylko tego, by zostać wymiecionym".
Audio
  • Audycja Anny Retmaniak z cyklu "Magazyn publicystyki kulturalnej - Franz Kafka" (PR, 1984)
  • "Człowiek z piękną raną". O Franzu Kafce opowiadają Jolanta Kozak, Jakub Ekier, Piotr Paziński i prof. Łukasz Musiał (PR, 15.12.2017)
  • Proza Kafki - podróż bez powrotu. O autorze "Procesu" mówią Łukasz Musiał, Piotr Paziński i Adam Lipszyc (PR, 03.07.2016)
Franz Kafka
Franz KafkaFoto: Wikimedia/domena publiczna/CC BY-SA 1.0/Mounirzok

3 czerwca mija 96 lat od przedwczesnej śmierci wybitnego pisarza Franza Kafki, prekursora egzystencjalizmu, autora powieści "Proces", "Zamek" i "Ameryka", a także licznych krótkich próz (m.in. "Kolonia karna", "Głodomór" i słynna "Przemiana"), twórcy, którego dzieło wpłynęło nie tylko na kilka pokoleń artystów, lecz także na nasz codzienny język - frazy "sytuacja kafkowska" używamy do dziś.

piotr adamczyk w tpr-  -- 10_.jpg
Piotr Adamczyk czyta "Proces" Kafki

Sam na sam z tekstem

 Nie sądzę, żeby pisał on swoje powieści z intencją stania się świadkiem XX wieku. Niemniej tak się stało. Został pisarzem, w którym przeglądamy się wszyscy od dobrych stu lat. Odnajdujemy w nim: poczucie lęku egzystencjalnego, niepewności, wykluczenia, samotności. Te obrazy nic nie straciły ze swej ostrości  mówił prof. Łukasz Musiał w Polskim Radiu w 2016 roku.

W tej samej audycji Piotr Paziński zauważył, że wobec Kafki "jesteśmy samotni, jak samotny jest człowiek przed prawem w jego utworach".  Jeśli istnieje wspólnota jego czytelników, to i tak każdy stoi osobno. Jest to pewna kondycja egzystencjalna: bycia sam na sam z jego tekstem. Na czytelnika nie czeka żaden happy end  podkreślał.

40 lat samotności

 Kafka należy do tych pisarzy, których twórczość można zrozumieć wyłącznie przez ich biografię – mówiła Anna Retmaniak w audycji z cyklu "Magazyn publicystyki kulturalnej - Franz Kafka" z 1984 roku.

Kafka1906 663.jpg
Kafka kochał na odległość

Jak podają biografie pisarza, Franz Kafka był dzieckiem słabowitym, nieśmiałym, wiecznie zamyślonym. Często chorował i niemal co roku przebywał kilka tygodni w różnych sanatoriach. Stronił od ludzi, zawsze samotny. Mieszkał do 35. roku życia z rodzicami.

Mimo licznych romansów nigdy nie założył rodziny. Swatano go z Felicją Bauer, sekretarką z Berlina, z którą prowadził ożywioną korespondencję przez ponad 5 lat. Kafka po zerwaniu z Felicją zniszczył jej listy do siebie, natomiast jego listy do Felicji przetrwały i zostały wydane w latach 50. XX w. przez jego przyjaciela, pisarza Maxa Broda.

Znaczną rolę odegrała w życiu Kafki tłumaczka jego dzieł na język czeski, Milena Jesenská, która stała się jego najbliższą powierniczką. Najbliżej związana z Franzem Kafką była najprawdopodobniej Dora Diamant, jego ostatnia partnerka życiowa, dla której wyprowadził się z domu. Rok później, w wieku 40 lat, zmarł na gruźlicę, w sanatorium w Kierling koło Wiednia.

Wbrew testamentowi

 Mimo że otoczony znajomymi i kobietami, zawsze był samotny i dość tajemniczy. Przytłaczały go życiowe powikłania, konflikt z ojcem, otoczeniem, trudność dostosowania się do życia  mówił w 1984 roku Stefan Treugutt, krytyk teatralny, historyk literatury. – Dręczyło go wielkie pytanie o to, jak w ogóle można normalnie żyć, zdając sobie sprawę z tragizmu istnienia. I dał temu wyraz w twórczości.

franz kafka 1200 wiki.jpg
Łukasz Musiał: nie potrafimy się od Kafki uwolnić

W 2017 roku tłumaczka Jolanta Kozak zwróciła uwagę, że niejednoznaczność Kafki i jego widzenia rzeczywistości znajduje wyraz w jednym z Kafkowskich aforyzmów: "w walce między tobą a światem sekunduj światu". – To klasyczny obraz konfliktu między nadwrażliwą jednostką i bolesnym dla niej światem, czyli bolesnymi kontaktami z innymi ludźmi. Kafka bowiem opisuje ludzi, żywe istoty, które bardzo chcą się do siebie zbliżyć, ale gdy to zrobią, ranią się – powiedziała.

Do popularyzacji dzieł Kafki przyczynił się jego przyjaciel Max Brod, pisarz, który "wydobył" dla czytelników twórczość Kafki w latach 40. i 50. na fali powojennej popularności egzystencjalizmu. Wydał trzy niedokończone powieści Kafki ("Ameryka", "Proces" i "Zamek") oraz liczne opowiadania i miniatury, pomimo że Kafka kazał mu spalić wszystkie teksty po swojej śmierci. Na szczęście jego przyjaciel nie wykonał tego polecenia. Max Brod wydał także "Dzienniki" Kafki, listy do siebie, Felicji Bauer, Mileny Jesenskiej i kilku innych osób.

im/mc

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Niepokojący Franz Kafka

Ostatnia aktualizacja: 03.06.2014 17:00
Trudna – tak w sensie odczytania sensów, jak i odkrywanych idei – twórczość pisarza z Pragi stała się wyzwaniem dla współczesnych filozofów. W 90. rocznicę śmierci Franza Kafki przypominamy Dwójkową rozmowę o tym, jak czytać jego dzieła.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kafka kochał na odległość

Ostatnia aktualizacja: 06.11.2014 16:00
- Myśl, że codziennie widziałby swą wybrankę, wywoływała u niego mdłości - mówiła w Dwójce Jacqueline Raoul-Duval, autorka książki "Zakochany Kafka".
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Proces" Kafki i bolesny świat Krystiana Lupy

Ostatnia aktualizacja: 20.11.2017 19:00
Krystian Lupa w programie spektaklu stwierdził, że "Proces" przyszedł w odpowiedzi na rzeczywistość, ponieważ dzwoni ona nieustannie tymi samymi motywami. Na ile zatem jest to "Proces" Kafki, a na ile Lupy, tu w Polsce w 2017 roku?
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Człowiek z piękną raną". Zagadka Franza Kafki

Ostatnia aktualizacja: 15.12.2017 23:00
– Kafka jako pisarz i jako człowiek jest zbudowany na sprzeczności. Jego wielkość polega na tym, że tę sprzeczność widzi, czuje i potrafi nazwać – mówił Jakub Ekier, tłumacz "Procesu" Franza Kafki.
rozwiń zwiń