Historia

Sześciu wspaniałych - prezydenci RP na uchodźstwie

Ostatnia aktualizacja: 19.07.2020 05:54
19 lipca 1989 roku Ryszard Kaczorowski został mianowany ostatnim prezydentem RP na uchodźstwie. Od września 1939 do grudnia 1990 roku urząd ten sprawowało sześciu polityków, którzy gwarantowali ciągłość polskiego państwa.
Grafika przedstawiająca prezydentów RP na uchodźstwie na tle londyńskiego Pałacu Westminsterskiego. Od lewej: Władysław Raczkiewicz, August Zaleski, Stanisław Ostrowski, Edward Raczyński, Kazimierz Sabbat i Ryszard Kaczorowski
Grafika przedstawiająca prezydentów RP na uchodźstwie na tle londyńskiego Pałacu Westminsterskiego. Od lewej: Władysław Raczkiewicz, August Zaleski, Stanisław Ostrowski, Edward Raczyński, Kazimierz Sabbat i Ryszard KaczorowskiFoto: Grafika na podstawie zbiorów Wikimedia Commons/dp

Władysław Raczkiewicz

Pierwszy prezydent na uchodźstwie. Przed objęciem urzędu był jednym z prominentnych polityków II Rzeczpospolitej – trzykrotnie zajmował stanowisko ministra spraw wewnętrznych, był wojewodą i marszałkiem senatu.

Posłuchaj
30:07 władysław raczkiewicz_postacie XX wieku.mp3 Prof. Paweł Wieczorkiewicz mówi o Władysławie Raczkiewiczu w audycji Sławomira Szofa z cyklu "Postacie XX wieku". (PR, 8.10.2000)

Po ewakuacji we wrześniu 1939 roku został wysłany z misją zorganizowania pomocy od Polonii dla kraju. Na mocy przepisów konstytucji kwietniowej 30 września 1939 roku został wyznaczony na prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej. Okres jego urzędowania przypadł na najcięższy czas II wojny światowej.

Jako prezydent musiał scalić polską emigrację podzieloną na reprezentowanych m.in. przez niego liberalnych piłsudczyków oraz demokratyczną opozycję wobec sanacji, której głównym przedstawicielem był premier Władysław Sikorski. Zawarł z nim umowę, na mocy której przekazywał mu część swoich uprawnień.

Raczkiewicz_663x364.jpg
Władysław Raczkiewicz. "Zabrakło mu iskry"

Po klęsce Francji w czerwcu 1940 roku przeniósł się wraz z rządem do Wielkiej Brytanii. Był przeciwko układowi Sikorski-Majski, który został podpisany bez jego wiedzy. Raczkiewicz zagroził wtedy ustąpieniem z urzędu, co doprowadziło do kryzysu gabinetowego. W grudniu 1942 roku wystosował list do papieża Piusa XII, w którym prosił Watykan o upomnienie się o prześladowanych Polaków i Żydów.

Zmarł 6 czerwca 1947 roku. Przed śmiercią na swojego następcę wyznaczył Augusta Zaleskiego, co doprowadziło do kryzysu w środowisku polskiej emigracji. Zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami urząd miał objąć Tomasz Arciszewski z Polskiej Partii Socjalistycznej. Na znak protestu jego partia wystąpiła z rządu.

August Zaleski

Przed wojną wierny piłsudczyk, doświadczony dyplomata oraz senator. W trakcie II wojny światowej był ministrem spraw zagranicznych w rządzie Władysława Sikorskiego.

August Zaleski 663.jpg
August Zaleski - dyplomata, który skłócił emigrację

Urząd prezydenta objął 9 czerwca 1947 roku. Obejmował go przez 25 lat, dzięki czemu został  najdłużej urzędującym polskim prezydentem w historii. Jego prezydentura wiąże się jednak z jeszcze większym podziałem wśród polskiej emigracji. Nie ustąpił po zakończeniu 7-letniej kadencji i przedłużył ją na czas nieokreślony. Zaprotestowała przeciwko temu większość emigracyjnych polityków, z Władysławem Andersem i Tadeuszem Borem-Komorowskim na czele.

Przeciwko Zaleskiemu powstał kolegialny urząd tzw. Rady Trzech, który posiadał prerogatywy prezydenta. Pierwszymi politykami, którzy weszli w jego skład byli Władysław Anders, Tomasz Arciszewski i Edward Raczyński.

Posłuchaj
15:01 august zaleski___3550_01_iv_tr_0-0_1047672736e22f4a[00].mp3 Audycja Andrzeja Sowy z cyklu "Na historycznej wokandzie" spór wokół postaci Augusta Zaleskiego prowadzą dr Janusz Osica i red. Andrzej Tokarczyk. (PR, 3.10.2001)

August Zaleski zmarł 7 kwietnia 1972 roku. Jego śmierć zakończyła rozłam w środowisku polskiej emigracji. Rada Trzech została rozwiązana. Opozycja uznała Stanisława Ostrowskiego, wyznaczonego przez Zaleskiego na następcę.

Stanisław Ostrowski

Lekarz z wykształcenia. Weteran Legionów Polskich i wojny z bolszewikami. Przed II wojną światową był posłem na Sejm RP oraz prezydentem Lwowa. Pozostał w mieście aż do kapitulacji, po której został aresztowany przez NKWD. Zwolniony na mocy amnestii po pakcie Sikorski-Majski. Dołączył do Armii Andersa, z którą wydostał się ze Związku Sowieckiego i przeszedł cały szlak bojowy.

Prezydent RP od 9 kwietnia 1972 roku. Okres jego urzędowania pozwolił zakończyć wcześniejsze spory wokół osoby prezydenta. Po ukończeniu siedmioletniej kadencji ustąpił ze stanowiska.

edward-Raczyński_663x364.jpg
Edward Raczyński – szlachetny polityk

Edward Raczyński

Doświadczony przedwojenny dyplomata, który zbierał szlify na kilku zagranicznych placówkach. W 1932 roku został mianowany polskim przedstawicielem w siedzibie Ligi Narodów w Genewie. Od 1935 do 1945 roku był polskim ambasadorem w Londynie. Współtworzył polską politykę zagraniczną z racji zajmowanego stanowiska przy głównym sojuszniku. W sierpniu 1944 roku bezskutecznie apelował o pomoc dla Powstania Warszawskiego.

Posłuchaj
29:51 postacie xx wieku____1840_03_iv_tr_0-0_108143025ff57fa2[00].mp3 Edward Raczyński - audycja Sławomira Szofa z cyklu "Postacie XX wieku" na temat życia i działalności polskiego dyplomaty, polityka i pisarza, prezydenta RP na uchodźstwie (11.11.1997)

28:01 z archiwów radia wolna europa_ rozmowa tadeusza żenczykowski___1219_04_i.mp3 Fragmenty radiowych rozmów, jakie Tadeusz Żenczykowski przeprowadził z prezydentem Polski na uchodźstwie Edwardem Raczyńskim (RWE, 13 - 31.08.1984)

8 kwietnia 1979 roku został prezydentem RP. Zdawał sobie sprawę z tego, że rząd emigracyjny nie ma możliwości realnego wpływu na międzynarodową politykę, ale starał się angażować w działalność na rzecz zmiany sytuacji w Polsce. W 1986 roku zwolnił urząd po upływie siedmioletniej kadencji.

Kazimierz-Sabbat 800x581.jpg
Kazimierz Sabbat: "zło i niebezpieczeństwo od państwa oddalać"

Kazimierz Sabbat

Weteran wojny obronnej 1939 roku, po której zdołał przedostać się na Węgry. Służył w jednostkach pancernych generała Stanisława Maczka. Po zakończeniu II wojny światowej został przedsiębiorcą, a uzyskana dzięki temu finansowa niezależność pozwoliła mu na zaangażowanie się w życie społeczne i polityczne polskiej emigracji w Londynie.

W latach 1976-1986 był premierem rządu RP na uchodźstwie. Działał na rzecz polskiej opozycji demokratycznej wśród brytyjskich polityków. W 1980 r. był inspiratorem utworzenia w Izbie Gmin grupy parlamentarzystów "Solidarność z Polską".

Posłuchaj
03:10 Fragm_przemówienia Kazmierza Sabbata po przejęciu władzy z rąk Raczyńskiego_8_04_1986_RWE.mp3 Zaprzysiężenie i krótkie przemówienie Kazimierza Sabbata po objęciu urzędu prezydenta. (RWE, 8.04.1986)

Prezydentem RP został wybrany 8 kwietnia 1986 roku. Starał się zjednoczyć polską emigrację oraz zaangażować ją w pomoc dla opozycji w kraju. Zmarł w trakcie sprawowania urzędu, 19 lipca 1989 roku.

Ryszard_Kaczorowski663_364.jpg
Ryszard Kaczorowski. " To był człowiek, który nie grał. Jego życie było służbą"

Ryszard Kaczorowski

W dwudziestoleciu międzywojennym działał w ruchu harcerskim, a po zajęciu jego rodzinnego Białegostoku przez Armię Czerwoną rozpoczął działalność konspiracyjną. Został aresztowany w 1940 roku, wyszedł na wolność na mocy amnestii po zawarciu traktatu Sikorski-Majski.

Posłuchaj
18:46 Kaczorowski_wspomnienie.mp3 Zwykły niezwykły człowiek - prezydent Ryszard Kaczorowski. O ostatnim prezydencie na emigracji rozmawiali: historyk prof. Rafał Habielski oraz dr Małgorzata Ptasińska z IPN, aud. Ewy Stockiej. (PR, 15.04.2010)

Wstąpił do Armii Andersa, z którą przeszedł cały szlak bojowy. Po zakończeniu II wojny światowej zamieszkał w Wielkiej Brytanii i aktywnie działał w życiu polskiej emigracji. W drugiej połowie lat 80. był ministrem do spraw krajowych w rządzie premiera Edwarda Szczepaniaka.

25 stycznia 1988 roku Kazimierz Sabbat wyznaczył go na swojego następcę w wypadku śmierci. 19 lipca 1989 roku Ryszard Kaczorowski został ostatnim prezydentem RP na uchodźstwie.

Posłuchaj
04:37 RWE_Kaczorowski podczas zaprzysiężenia Wałęsy 1990.mp3 Przemówienie Ryszarda Kaczorowskiego - ostatniego prezydenta RP na Uchodźstwie, podczas uroczystości przekazania Lechowi Wałęsie insygniów prezydenckich na Zamku Królewskim w Warszawie, fragm. aud. Konrada Tatarowskiego. (RWE, 22.12.1990)

20 grudnia 1990 roku zakończył pełnienie urzędu i dwa dni później, w dniu zaprzysiężenia Lecha Wałęsy na prezydenta III RP, na Zamku Królewskim w Warszawie przekazał mu insygnia władzy prezydenckiej.

Zmarł tragicznie 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie samolotu prezydenckiego pod Smoleńskiem.

sa

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Władysław Raczkiewicz. "Zabrakło mu iskry"

Ostatnia aktualizacja: 30.09.2019 06:05
Apogeum działalności Władysława Raczkiewicza przypadło na okres dla Polski najtrudniejszy, najbardziej dramatyczny. 80 lat temu Ignacy Mościcki przekazał mu urząd Prezydenta RP.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ryszard Kaczorowski. " To był człowiek, który nie grał. Jego życie było służbą"

Ostatnia aktualizacja: 19.07.2020 05:55
Działacz społeczny, harcmistrz, komendant chorągwi Szarych Szeregów, a przede wszystkim ostatni prezydent RP na Uchodźstwie. Jego życie obfituje w daty i wydarzenia symboliczne.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Edward Raczyński. " Zaświadczał swoją biografią, że polityka to służenie państwu"

Ostatnia aktualizacja: 30.07.2020 05:55
- Był on wzorem polityka, bo był człowiekiem, który nigdy nie był związany z żadną opcją partyjną. Obcy jakimkolwiek ideologiom, rozumiał politykę i zaświadczał swoją biografią, że polityka to służenie państwu - mówił historyk prof. Rafał Habielski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Moment pełen wzruszeń". Rocznica przekazania insygniów II RP z Londynu do Warszawy

Ostatnia aktualizacja: 22.12.2015 17:06
Pieczęcie, chorągiew i oryginał Konstytucji Kwietniowej - to składało się na insygnia, które równo ćwierć wieku temu trafiły z Londynu do Warszawy. Ostatni prezydent na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski przekazał je Lechowi Wałęsie, pierwszemu wybranemu w demokratycznych wyborach.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Władysław Raczkiewicz - prezydent czasów wojny

Ostatnia aktualizacja: 12.02.2018 21:10
Władysław Raczkiewicz – czwarty prezydent Rzeczypospolitej, którego urzędowanie przypadło na trudny okres II wojny światowej. Swoją funkcję sprawował na uchodźctwie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kazimierz Sabbat: "zło i niebezpieczeństwo od państwa oddalać"

Ostatnia aktualizacja: 27.02.2020 05:50
27 lutego 1913 roku urodził się Kazimierz Sabbat, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, premier i prezydent RP na uchodźstwie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Rząd na uchodźstwie wspierał ratowanie Żydów". Izraelski dziennik pokazuje polskie zasługi

Ostatnia aktualizacja: 27.12.2019 16:40
"Polski rząd na uchodźstwie wspierał w czasie II wojny światowej działania posła w Bernie Aleksandra Ładosia na rzecz ratowania Żydów i pozwalał organizacjom żydowskim na korzystanie z poczty dyplomatycznej" - pisze w piątek w swym anglojęzycznym wydaniu dziennik "Israel Hayom".
rozwiń zwiń