Historia

"Grona gniewu" - film o gorszym obliczu Ameryki

Ostatnia aktualizacja: 24.01.2022 05:35
82 lat temu, 24 stycznia 1940 roku odbyła się premiera filmu Johna Forda pt. "Grona gniewu" na podstawie powieści Johna Steinbecka. Niezwykły pośpiech w realizacji filmu, ukończonego niecały rok po premierze książki, świadczy o doskonałym wyczuciu tematu przez reżysera i producentów.
Fragment okładki National Board of Review Magazine z 1940 roku z fotosem z filmu Grona gniewu.
Fragment okładki "National Board of Review Magazine" z 1940 roku z fotosem z filmu "Grona gniewu". Foto: Wikimedia commons/public domain

"Grona gniewu", jedna z największych i najważniejszych amerykańskich powieści, została wydana przez Johna Steinbecka w kwietniu 1939 roku. Dotykała bardzo czułej struny w amerykańskim społeczeństwie - tematu biedy, wyzysku i niesprawiedliwości w czasach wielkiego kryzysu lat 30. Zarazem był to temat gorący - w momencie wydania książki wciąż żywa była pamięć o najgorszym czasie,choć gospodarka już zaczęła się odbijać od dna.

Do ziemi obiecanej

Film Johna Forda będący adaptacją powieści Steinbecka opowiada o losach rodziny farmerów z Oklahomy przegnanych z dzierżawionej i uprawianej od lat ziemi przez niesprzyjający klimat oraz wielką spółkę rolną wykupującą ziemię. Ludzie, którzy ledwo wiązali koniec z końcem, sprzedają wszystko co mogą, by kupić ciężarówkę i wyjechać do ziemi obiecanej - Kalifornii, tam podobno jest praca. Podczas długiej i męczącej drogi wszystko wydaje się zniechęcać ich do poszukiwań nowego życia: spotyka ich wiele nieszczęść, a wiele osób straszy bezrobociem i głodem i radzi jechać gdzie indziej. Oni jednak na własnej skórze przekonają się, jak jest naprawdę: wstrząśnie nimi bieda i głód w obozach uchodźców, przemoc i wyzysk bogatych farmerów, praca po głodowych stawkach, próby buntów i strajków oraz tworzenia związków zawodowych.

- Dla mieszkańców Ameryki Północnej ziemią obiecaną była Kalifornia, ale obraz Kalifornii utrwalony na kartach powieści amerykańskich nie jest wcale takim rajem, ziemią obiecaną - mówiła autorka audycji o micie Eldorado, Małgorzata Tułowiecka w Polskim Radiu. - Ziemia ta stawała się ziemią przeklętą - dodawała.

Posłuchaj
21:23 moje_książki_Jedynka_4.03.2015.mp3 "John Steinbeck". Audycja Magdaleny Mikołajczuk z cyklu "Moje książki". (PR, 4.03.2015)

 

Więcej nadziei

W stosunku do pierwowzoru film ma bardziej pozytywny wydźwięk - co szczególnie ważne w Hollywood - pokazuje rodzinę na drodze do poprawy sytuacji. John Ford daje nadzieję, której Steinbeck nie widział, opisując kolejne nieszczęścia i upadek rodziny.

Mimo wszystko w powieści dużo jest ciepła i lekkiego podejścia do tak trudnych tematów i to odbija się w filmie w postaci pogody ducha głównej bohaterki - Ma Joad.

- Humor zawsze ze Steinbeckiem był i nawet Nagroda Nobla została umotywowana m.in. opisywaniem ludzi z niższych warstw społecznych właśnie przy użyciu tego ciepłego humoru - opowiadała amerykanistka Ewa Łuczak w audycji Magdaleny Mikołajczuk w Polskim Radiu. - Jego lata formacyjne to lata 20., kiedy satyra amerykańska miewa się bardzo dobrze - dodawała.

Posłuchaj
14:45 eldorado___f 39205_tr_0-0_117176299bd05e4d[00].mp3 "Mit Eldorado". Audycja Małgorzaty Tułowieckiej z cyklu "Tropy, ludzie, symbole". (PR, 11.03.1987)

 

Powieść "Grona gniewu" była najlepiej sprzedającą się książką w 1939 roku w Stanach Zjednoczonych zanim jeszcze została uhonorowana nagrodą Pulitzera (1940).

Prawda w szczegółach

Reżyser filmu, John Ford, przed realizacją "Gron gniewu" był znany z licznych westernów - kręcił ich co roku niemal dwa, głównie z Johnem Waynem i Henrym Fondą, i swoimi produkcjami dosłownie zbudował mit dzikiego Zachodu w kinie. Inspiracją wizualną do stworzenia tego dzieła były z pewnością własne obserwacje twórców, którzy sami przeżyli wielki kryzys, ale i wstrząsające fotografie Dorothei Lange i Walkera Evansa, którzy niestrudzenie dokumentowali życie ludzi w czasie wielkiego kryzysu.

W filmie widać, że dużą wagę przyłożono do realizmu i szczegółów: kiedy ciężarówka  zostaje obładowana bagażem i ludźmi, widać, że się ugięła pod ciężarem i ledwo jedzie zaś biedota w obozie emigrantów to rzeczywiście obdarci, wychudzeni ludzie - scenografia nie kłamie.

"Grona gniewu" otrzymały Oscara za reżyserię dla Johna Forda i za drugoplanową rolę kobiecą dla Jane Darwell, która zagrała matkę rodziny, Ma Joad. Henry Fonda w głównej roli męskiej dostał jedynie nominację do tej nagrody.

az

Czytaj także

John Steinbeck w Polsce

Ostatnia aktualizacja: 29.04.2010 09:15
John Steinbeck w Polsce
rozwiń zwiń

Czytaj także

John Steinbeck dobry do nauki angielskiego i do śmiechu

Ostatnia aktualizacja: 05.03.2015 04:25
- Był zniechęcany do pisania tej powieści satyrycznej. Ale ostatecznie uciekł w absurd i bardzo ciężkiego kalibru satyrę polityczną i ekonomiczną - mówi dr hab. Ewa Łuczak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jak kino zdobywało Dziki Zachód

Ostatnia aktualizacja: 03.06.2016 11:35
Dramatyczne konflikty, wyraźne podziały na dobrych i złych, walki z Indianami... W "Akademii kina" porozmawiamy o westernie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Gigantyczne ryzyko i kasowy hit wszech czasów. 82 lata od premiery "Przeminęło z wiatrem"

Ostatnia aktualizacja: 15.12.2021 05:45
15 grudnia 1939 roku miała miejsce premiera filmu "Przeminęło z wiatrem" w reżyserii Victora Fleminga. Obraz nagrodzono dziesięcioma Oscarami. Film zarobił na świecie ponad 400 mln dolarów, co – po uwzględnieniu inflacji – nadal pozostaje największym sukcesem finansowym w dziejach.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Buntownik bez powodu" - film, który stworzył legendę

Ostatnia aktualizacja: 27.10.2021 05:52
66 lat temu, 27 października 1955 roku odbyła się premiera legendarnego filmu Nicholasa Raya "Buntownik bez powodu". Film ten wywindował swoją świetną rolą James Dean, a on sam stał się ikoną buntu młodych.
rozwiń zwiń