Historia

Arnold Mostowicz. Żyd, który chciał być Polakiem

Ostatnia aktualizacja: 03.02.2024 05:40
– Los człowieka takiego jak ja był bardzo skomplikowany. Duża część mojego życia upłynęła na tym, aby walczyć o prawo do bycia Polakiem – mówił Arnold Mostowicz w audycji Polskiego Radia z 1995 roku.
Arnold Mostowicz na wystawie z okazji 60-lecia pisma satyrycznego Szpilki, Warszawa 15 grudnia 1995
Arnold Mostowicz na wystawie z okazji 60-lecia pisma satyrycznego "Szpilki", Warszawa 15 grudnia 1995Foto: PAP/Andrzej Rybczyński

3 lutego 2002 roku zmarł Arnold Mostowicz lekarz, dziennikarz, pisarz, redaktor "Szpilek", kronikarz łódzkiego getta, autor książek o UFO.

Lekarz w łódzkim getcie

Arnold Mostowicz urodził się i wychował w Łodzi w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. W latach 30. ukończył studia lekarskie we Francji i powrócił do Polski krótko przed wybuchem II wojny światowej.

We wrześniu 1939 roku pracował jako lekarz w warszawskim szpitalu Dzieciątka Jezus, gdzie pomagał rannym ofiarom oblężenia Warszawy. Po klęsce Polski w wojnie obronnej został przesiedlony przez niemieckiego okupanta do getta w Łodzi, w którym pozostał do jego likwidacji latem 1944 roku. Mostowicz świadczył pomoc lekarską dla mieszkańców getta.

– Większość moich przeżyć z getta wartych upamiętnienia wiąże się z pracą lekarską – mówił w audycji Polskiego Radia z 1995 roku. – Niektóre rzeczy lepiej pamiętam teraz niż dziesięć czy dwadzieścia lat temu.

Posłuchaj
12:31 arnold mostowicz - rozmowa z pisarzem___pr iii 108306_tr_0-0_9992250da18b017[00].mp3 Rozmowa z Arnoldem Mostowiczem. (PR, 9.02.1989) 

Po likwidacji getta w Łodzi trafił do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, a stamtąd do obozów w Bad Warmbrunn i Dörnhau.

Brutusik ze "Szpilek"

Tragiczne przeżycia odmieniły jego życie. Po zakończeniu wojny nie powrócił do praktyki lekarskiej, lecz poszedł kompletnie inną drogą i zajął się dziennikarstwem. Na przejętych po III Rzeszy Ziemiach Zachodnich od podstaw tworzono polskie instytucje, w tym prasę. Arnold Mostowicz doświadczenie zdobywał w "Trybunie  Dolnośląskiej", a następnie pracował w poznańskich i krakowskich gazetach.

Mostowicz najbardziej znany jest jako redaktor naczelny satyrycznego tygodnika "Szpilki", w którym również publikował swoje kąśliwe felietony pod pseudonimem Brutusik. Musiał się jednak rozstać z czytelnikami w wyniku antysemickich represji rozpoczętych w 1968 roku. Przez kilka lat pracował jeszcze w czasopiśmie "Ty i Ja", po czym na początku lat 70. przeszedł na emeryturę.

Nie rozstał się z piórem i zajął się pisaniem książek popularnonaukowych, przede wszystkim z zakresu biologii, choć nie wahał się podejmować najbardziej sensacyjnych tematów. Arnold Mostowicz jako współtwórca serii komiksów "Bogowie z kosmosu" był jednym z prekursorów literatury ufologicznej w Polsce.

Żyd-Polak

Pod koniec życia rozpoczął pracę nad wspomnieniami z trudnej wojennej przeszłości. W 1988 roku opublikował książkę "Żółta gwiazda i czerwony krzyż", poświęconą życiu w getcie.

– Był to rodzaj protestu przeciwko temu, że przez czterdzieści lat umniejszano w Polsce tragedię Żydów, aby broń Boże nie przysłoniła tragedię Polaków – powiedział Mostowicz w audycji Polskiego Radia z 1995 roku. – Napisałem także, aby o tej tragedii Żydów przypomnieć.

Ślepy Maks.jpg
Menachem Bornsztajn - "Ślepy Maks" - był królem Bałut

Wydawał także publikacje poświęcone historii Żydów w Łodzi, takie jak "Łódź, moja zakazana miłość" oraz "Ballada o ślepym Maksie". – Ten świat istnieje już tylko w legendach i twórczości, która go przeobraża. Żyje już niewielu, którzy widzieli go w rzeczywistości – mówił. – Nigdy nie należałem do tego świata. Patrzę z perspektywy Żyda, który się asymilował i stawał się coraz bardziej Polakiem. Jestem do tego najmniej upoważniony, ale nikogo innego nie ma.

sa

Czytaj także

"Oddajcie mi swoje dzieci". Wielka czystka niemiecka w getcie łódzkim

Ostatnia aktualizacja: 05.09.2022 06:00
To był najtragiczniejszy moment w historii getta w Łodzi. 5 września 1942 roku rozpoczęła się wywózka do obozu zagłady ponad 15 tys. ludzi - dzieci poniżej 10 lat, osób starszych po 65. roku życia oraz chorych i niepracujących.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Julian Tuwim. Książę poetów

Ostatnia aktualizacja: 13.09.2023 05:55
Umiał kokietować rozmówców. Był dowcipnym ironistą i wybitnym poetą, jednym z twórców grupy Skamander, która na trwałe zapisała się w historii polskiej literatury. W Archiwum Polskiego Radia znajdują się nagrania z głosem poety.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Julian Stryjkowski. Piewca "narodu, którego już nie ma"

Ostatnia aktualizacja: 08.08.2023 05:40
– Cel, jaki postawiłem sobie w swoim pisarstwie, to uratowanie pamięci narodu, postawienie, wedle moich skromnych sił, pomnika dla narodu, który zginął – mówił Julian Stryjkowski w Polskim Radiu w 1975 roku. 8 sierpnia mija 27. rocznica śmierci pisarza. 
rozwiń zwiń
Czytaj także

Ksawery Tartakower. "W szachach moralne zwycięstwa się nie liczą"

Ostatnia aktualizacja: 04.02.2024 05:52
Talent do gry w szachy łączył z zamiłowaniem do aforyzmów. Mawiał: "wygrać jest łatwo, trudno jest przegrać" i dodawał, że "zdarzają się nieudane zwycięstwa i wielkie przegrane". Jako jeden z największych szachowych mistrzów w przedwojennej Polsce na pewno wiedział, co mówi.
rozwiń zwiń