Historia

Selma Lagerlöf - pierwsza noblistka

Ostatnia aktualizacja: 16.03.2022 05:35
82 lat temu, 16 marca 1940 roku, zmarła Selma Lagerlöf - szwedzka pisarka, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1909 roku. Selma Lagerlöf to autorka kilku popularnych powieści, z których najbardziej poczytna do dziś pozostaje "Cudowna podróż". Baśniowa historia podróży niegrzecznego chłopca jest pretekstem do pokazania piękna świata.
Selma Lagerlf w swoim domu w Mrbacka, ok. 1933 roku.
Selma Lagerlöf w swoim domu w Mårbacka, ok. 1933 roku.Foto: Wikimedia Commons/domena publiczna

Selma Lagerlöf wychowywała się w dużym dworze Mårbacka zamieszkiwanym przez jej rozległą rodzinę i pracowników gospodarstwa. Od dziecka towarzyszyły jej różnego rodzaju opowieści w postaci legend i baśni ludowych, tradycyjnych sag skandynawskich i przypowieści biblijnych. Kluczową rolę w przekazywaniu tych historii i pobudzaniu wyobraźni dziecka odegrała babcia oraz pochodząca z ludu służba. A poza tym - choroba.

- Jako dziecko Selma zachorowała na paraliż dziecięcy - opowiadała tłumaczka literatury skandynawskiej, Anna Marciniakówna w audycji Ewy Bobocińskiej w Polskim Radiu. - Przez długi czas nie wstawała z łóżka, a potem ślady tej choroby zostały na całe życie - Selma kulała. Ten okres, który spędziła jako dziecko w domu, chorując, to jest właściwie źródło jej pisarstwa - mówiła tłumaczka.

Posłuchaj
14:42 selma lagerlof.mp3 "Selma Lagerlöf". Audycja Ewy Bobocińskiej z cyklu "Pory roku". (PR, 11.03.1997)

 

Pierwszy sukces

Po szkole Lagerlöf rozpoczęła pracę jako nauczycielka i pracowała tak aż do 1895 roku, kiedy w wieku 37 lat postanowiła całkowicie oddać się pisarstwu. Pierwszą jej książką był "Gösta Berling" (1891) - historia księdza (tytuł to jego imię i nazwisko) wyrzuconego ze stanowiska za nieodpowiednie zachowanie i alkoholizm. Zagraniczny sukces był poprzedzony dużym rozczarowaniem tą powieścią w ojczyźnie autorki oraz jeszcze wcześniejszym rodzinnym nieszczęściem, jakim dla Lagerlöf była sprzedaż rodzinnego dworu po śmierci ojca.

- "Gösta Berling" została dosyć powściągliwie przyjęta przez krytykę szwedzką - mówiła tłumaczka, Anna Marciniakówna w audycji Ewy Bobocińskiej w Polskim Radiu. - Rozlegały się wtedy nawet takie głosy, że nie wiadomo, co to jest, że całość nie tworzy spójnej opowieści, że jest to garść historii, które dopiero można by rozwinąć. Książkę nazwano realizmem fantastycznym, co brzmi jak zarzut. Natomiast w Danii ta książka miała ogromne powodzenie, zachwyciła - dodawała Marciniakówna.

Dzięki temu sukcesowi wydawniczemu Lagerlöf zarobiła pieniądze i odbyła wraz z przyjaciółką kilka dalekich podróży. W owym czasie (koniec wieku XIX) był to akt dużej odwagi i niezależności - pisarka nie dość, że jeździła bez męskiej asysty, to jeszcze ograniczało ją kalectwo.

Podróżniczki

Zwiedzanie dalekich zakątków świata zaowocowało dwiema kolejnymi książkami. Pierwsza z nich, "Dziwy Antychrysta" (1897), została zainspirowana Sycylią i jej specyficznym w oczach szwedzkiej luteranki podejściem do katolicyzmu. Z kolei epos chłopski "Jerozolima" (1901-02) powstał dzięki spotkaniu w Egipcie i Palestynie szwedzkich chłopów, którzy wyjechali ze Szwecji do Ziemi Świętej oczekiwać zmartwychwstania Jezusa w kolonii ewangelickiej założonej przez amerykańskich emigrantów.

Ta ostatnia powieść została bardzo doceniona przez krytyków i czytelników i ugruntowała pozycję pisarską Lagerlöf w Europie. Widać w tych książkach typowe dla pisarki: zręczny i nienachalny dydaktyzm, przystępne dla czytelnika opisy oraz trafne uchwycenie ludzkich charakterów.

- Rysunek postaci to jest dziedzictwo owych legend i sag - tu nie ma żadnego opisu, analizy, wewnętrznych monologów - to wszystko jest nieobecne - opowiadała Anna Marciniakówna w Polskim Radiu. - Cały czas mamy akcję. I ci ludzie pokazują nam się w działaniu - dwa-trzy zdania i już wiemy, z kim mamy do czynienia - dodawała.

Podróż na gęsi

Najważniejszym jednak dokonaniem Selmy Lagerlöf jest "Cudowna podróż" - powieść z 1907 roku, która w założeniu była pisana jako podręcznik geografii Szwecji. Zawierała liczne opisy pięknych zakątków kraju, legend oraz folkloru z różnych regionów. Szybko jednak "Cudowna podróż" wykroczyła daleko poza gatunek podręcznika i ramy szkolne, zyskując niezwykłą popularność nie tylko wśród szwedzkich dzieci. Wizerunek głównego bohatera lecącego na grzbiecie gęsi widniał przez lata na szwedzkich banknotach 20-koronowych. Zrealizowano też liczne adaptacje filmowe powieści - trzy fabularne i dwie animowane, komiksy, itd.

W 1909 roku Selma Lagerlöf została uhonorowana Nagrodą Nobla w dziedzinie literatury. Pieniądze z nagrody umożliwiły pisarce odkupienie dworu utraconego przed laty przez rodzinę i prowadzenie tam dobrze prosperującego dużego gospodarstwa rolnego.

Po Nagrodzie Nobla napisała jeszcze m.in.: "Legendy Chrystusowe" (1904), książki autobiograficzne "Ojczyzna Liljekrony" (1911), "Mårbacka" (1922) i powieść o miłości rodzicielskiej "Tętniące serce" (1914).

az

Czytaj także

Nobel z literatury dla autora "Okruchów dnia"

Ostatnia aktualizacja: 05.10.2017 13:31
Literackiego Nobla w 2017 roku otrzymał brytyjski pisarz Kazuo Ishiguro. Nazwisko laureata ogłosiła w Sztokholmie Szwedzka Akademia. Jak podkreśla w swoim uzasadnieniu, Ishiguro w swoich powieściach "o wielkiej emocjonalnej sile odkrył pustkę kryjącą się za złudnym poczuciem łączności ze światem". Komentarze do decyzji Akademi zebrała Dorota Piotrowska. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dziś Olga Tokarczuk odbierze literacką Nagrodę Nobla!

Ostatnia aktualizacja: 10.12.2019 07:50
10 grudnia Olga Tokarczuk odbierze literacką Nagrodę Nobla za rok 2018. Uroczystości rozpoczną się o 16.30 w Filharmonii Sztokholmskiej, gdzie król Szwecji wręczy pisarce złoty medal i dyplom. Jak będą przebiegać uroczystości?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Premiera na kanale "Radiobook"! "Tętniące serce" Selmy Lagerlöf

Ostatnia aktualizacja: 01.02.2021 06:55
Wspaniała powieść laureatki Nagrody Nobla Selmy Lagerlöf, której hołd oddała Olga Tokarczuk w mowie wygłoszonej na bankiecie noblowskim po przyznaniu jej Nagrody Nobla w 2019 roku, to kolejna pozycja z cyklu Polskiego Radia "Radiobook", w ramach którego prezentowane są w formie dźwiękowej najwybitniejsze i najciekawsze utwory literatury polskiej i światowej.
rozwiń zwiń