Historia

Zenon Wiktorczyk - niezapomniany głos Polskiego Radia

Ostatnia aktualizacja: 27.03.2021 05:40
27 marca 1997 roku zmarł Zenon Wiktorczyk. Przede wszystkim był człowiekiem mocno związanym z radiem – bardzo popularną audycję "Podwieczorek przy mikrofonie" prowadził przez ponad trzydzieści lat. Mało kto jednak pamięta, że dziennikarz udzielał się także w kabarecie "Szpak", a nawet zagrał w komedii "Miś" Stanisława Barei. 
Zdjęcie portretowe Zenona Wiktorczyka
Zdjęcie portretowe Zenona Wiktorczyka Foto: Archiwum Fotograficzne Edwarda Hartwiga/Narodowe Archiwum Cyfrowe/szukajwarchiwach.gov.pl

Twórca "Podwieczorka przy mikrofonie" 

Od 1958 roku przez kolejne trzydzieści jeden lat Zenon Wiktorczyk był konferansjerem, reżyserem, autorem tekstów i jednym z wykonawców audycji "Podwieczorek przy mikrofonie". Był to niezwykle popularny wówczas program kabaretowy, podczas którego w krzywym zwierciadle ukazywano polską obyczajowość – wyśmiewano pustki w sklepach, parodiowano szkolne lekcje, czy stosunki panujące w peerelowskich zakładach pracy.

Wiktorczyk był także twórcą ponad dwudziestu słuchowisk, które były emitowane w siedmiu zagranicznych rozgłośniach radiowych.

Irena Heppen, dziennikarka Polskiego Radia, wspominała w audycji "Dwie do setki", że dziennikarz był prawdopodobnie najlepszym szefem, jakiego miała. Praca z nim była "lekka, miła i przyjemna". Mimo wszystko należał do grona osób niezwykle pracowitych – w studiu potrafił siedzieć całą noc, a gdy czuł się zmęczony, to przysuwał sobie drugi fotel i tak zasypiał.

- Po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 roku straciliśmy pracę w radiu, a Pan Zenon przeszedł na emeryturę. Nie zerwaliśmy jednak kontaktu […]. Nasza przyjaźń została do końca, bo Pan Wiktorczyk był nie tylko wspaniałym szefem, ale również przyjacielem – opowiadała Irena Heppen.

Posłuchaj
88:38 2021_01_16_15_00_04_PR2_Dwie_do_setki.mp3 Irena Heppen, Roman Dziewoński, dziennikarz radiowy i Czesław Majewski, kompozytor, pianista, aktor kabaretowy, wspominają Zenona Wiktorczyka. Audycja Moniki Zając i Jakuba Kukli "Dwie do setki". (PR, 16.01.2021) 

"Szpak", "Miś" i Buffo

Działalność Wiktorczyka nie ograniczała się jedynie do pracy w Polskim Radiu. I tak w 1954 powołał do życia kabaret "Szpak", w którym pełnił rolę autora tekstów i konferansjera.

- Był świetnym fachowcem. Facetem, który na scenie kupował publiczność już swoimi pierwszymi kilkoma zdaniami. Miał też niesamowitą umiejętność tworzenia żartów – na zupełnie nieprzewidzianą sytuację reagował perfekcyjnym dowcipem. Publiczność to kochała – wspominał Czesław Majewski, kompozytor, pianista i aktor kabaretowy, w audycji "Dwie do setki".

W "Szpaku" występowały takie gwiazdy, jak Hanka Bielicka, Alina Janowska, Barbara Wrzesińska, Mieczysław Czechowicz, czy Andrzej Szczepkowski. Prócz Wiktorczyka, teksty do kabaretu tworzył także Jeremi Przybora i Sławomir Mrożek.

Radiowiec wystąpił również na dużym ekranie – w 1980 roku wcielił się w rolę ministra Władka Złotnickiego w filmie "Miś" Stanisława Barei. Wypowiadane przez Wiktorczyka zdanie "Wszystkie Ryśki to porządne chłopy" do dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych cytatów z filmu.

Wiktorczyk związany był także z teatrem – w 1956 roku założył warszawski Teatr Buffo, którego był zresztą pierwszym dyrektorem.

Jak "dziecko Warszawy" trafiło do radia?

Urodził się 17 lipca 1918 roku w austro-węgierskim Stanisławowie. Obecnie miasto nosi nazwę Iwano-Frankiwsk i leży na terenie Ukrainy. Przyszły radiowiec maturę zdał jednak już w Warszawie. Tam też studiował medycynę, której jednak nigdy nie ukończył.

Jak opowiadała Danuta Żelechowska w audycji "Wspomnienia pisane dźwiękiem", Wiktorczyk we wrześniu 1939 roku jako kapral podchorąży rezerwy dostał przydział do 21 Warszawskiego Pułku Piechoty "Dzieci Warszawy", dowodzonego przez pułkownika Stanisława Sosabowskiego. W czasie niemieckiej okupacji natomiast przyszły dziennikarz pracował jako szklarz i ślusarz, a także prowadził firmę "Handel, papier i opakowania".

Podczas Powstania Warszawskiego Wiktorczyk początkowo dowodził Oddziałem II "Georga", wchodzącym w skład IV Kompanii, a następnie kierował 8. kompanią batalionu "Bełt". 1 października Wiktorczyk – pseudonim "Wik" oraz "Wiktor" – awansował na stopień porucznika. Za swoje poświęcenie dla kraju został odznaczony Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Walecznych i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Ostatnie miesiące II wojny światowej przyszły radiowiec spędził w niemieckiej niewoli. Początkowo został skierowany do Stalagu 344 Lamsdorf, czyli obozu jenieckiego dla szeregowców i podoficerów, znajdującego się w dzisiejszych Łambinowicach pod Opolem. Następnie został przeniesiony do obozu Oflag X-C w niemieckiej Lubece. Co ciekawe tam właśnie w 1945 roku wraz z kolegami założył kabaret.

Wiktorczyk powrócił do Polski dopiero w 1946 roku i zamieszkał w Katowicach. Tam też zdobył posadę w radiu. W Boże Narodzenie tego samego roku ukazał się pierwszy odcinek jego audycji "Wesoła antena". Trzy lata później powrócił jednak do stolicy, gdzie w 1954 roku ukończył studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim.

jb

Źródła:

Zenon Wiktorczyk, Powstańcze Biogramy, https://www.1944.pl/powstancze-biogramy/zenon-wiktorczyk,48526.html, data dostępu: 26.03.2021.

Czytaj także

Juliusz Krzyżewski – radiowiec w Armii Krajowej

Ostatnia aktualizacja: 26.08.2020 05:40
W dniu wybuchu II wojny światowej odczytał na antenie Polskiego Radia orędzie prezydenta RP Ignacego Mościckiego do narodu. Zginął 26 sierpnia 1944 w Powstaniu Warszawskim podczas walk na placu Teatralnym.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Sylwester z ikonami radiowego kabaretu

Ostatnia aktualizacja: 28.12.2017 15:40
Alina Janowska, Irena Kwiatkowska, Hanka Skarżanka, Bronisław Pawlik, Zenon Wiktorczyk - tych osób nie trzeba nikomu przedstawiać. To oni będą bohaterami najbliższej audycji pełnej humoru. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

60. urodziny "Podwieczorku przy mikrofonie"

Ostatnia aktualizacja: 07.03.2018 15:02
Audycja z udziałem publiczności była nadawana z hotelu Bristol. W latach 1936-1939 zyskała ogromną popularność. Na stałe "Podwieczorek przy mikrofonie" zagościł na antenie dopiero w 1958 roku. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Roman Dziewoński: Zenon Wiktorczyk śmiał się przed wojną, w jej trakcie i po niej

Ostatnia aktualizacja: 16.01.2021 17:30
- Ten humor po wojnie nie został najlepiej zaliczony w poczet jego działalności, ponieważ z Polskiego Radia we Wrocławiu został przez to wyrzucony - mówił Roman Dziewoński wspominają Zenona Wiktorczyka, redaktora "Satyry i humoru" Polskiego Radia.
rozwiń zwiń