Historia

Freski z Faras - piękny obraz wczesnego chrześcijaństwa

Ostatnia aktualizacja: 19.06.2021 05:35
49 lat temu, w 1972 roku, w warszawskim Muzeum Narodowym otwarto jedną z najwspanialszych stałych ekspozycji, słynne freski z Faras.
Fragment fresku z Faras - przedstawienie św. Anny - w Muzeum Narodowe w Warszawie
Fragment fresku z Faras - przedstawienie św. Anny - w Muzeum Narodowe w WarszawieFoto: PAP/Andrzej Lange

Skarb z VII wieku

Co istotne w tej historii, poza niebywałymi eksponatami, to fakt, że zostały one odkryte przez polską misję archeologiczną kierowaną przez prof. Kazimierza Michałowskiego, w ramach ekspedycji UNESCO. Freski te pochodzą z katedry Faras  (miejscowość w północnym Sudanie, Afryka) i są zabytkami kultury nubijskiej okresu chrześcijańskiego, VIII-XIV wiek. Oprócz 67 malowideł w stałej ekspozycji znalazły się również architektoniczne elementy dekoracji oraz ceramika tamtego okresu.

Znajdujące się w ekspozycji eksponaty pochodziły z odkryć architektonicznych, które zgodnie z przepisami prawa zezwalały na zabranie części z nich do kraju odkrywców. Tak Polska i Sudan podzieliły się nimi, a te "nasze" zostały pokazane w jedynej tego typu wystawie w Europie, w Muzeum Narodowym w Warszawie. Te sudańskie trafiły do Sudańskiego Muzeum Narodowego w Chartumie. Zastanawia fakt, dlaczego freski z odkryć archeologicznych nie pozostały na swoim miejscu, w zbudowanym w VII wieku kościele, niestety miejsce to, określane też jako wykopaliska "zalane w sudańskiej pustyni", zagrożone było zalaniem właśnie przez wody sztucznego zbiornika Jeziora Nasera, powstałego podczas budowy tamy na Nilu w Asuanie (Egipt).

Profesor Stefan Jakobielski, uczestnik tamtej wyprawy, tak opisuje tamte wykopaliska: "Przy każdym ruchu i przy każdym wyniesieniu kosza piachu odsłaniał się kawałek budowli i malowideł. To był największy triumf, ale i kłopot prof. Michałowskiego, bo wszystko trzeba było zabezpieczyć. Wiadomo było, że wszystko musi iść pod wodę, próbowaliśmy więc natychmiast po zdjęciu malowideł, rozbierać resztki katedry, ale już do końca ruszyć się tej struktury nie dało". Z tego też względu freski trafiły do dwu narodowych muzeów - w Polsce i Sudanie.

Światowe dziedzictwo

Agnieszka Sural, na stronach "Culture.pl", w artykule "Skarby Faras ukryte w piaskach pustyni", tak opisuje te fakty: "Okazało się wtedy, że sztuczne jezioro Nasera, które miało tam powstać, zatopi m.in. słynną świątynię Ramzesa II w Abu Simbel. Pod patronatem UNESCO zorganizowano międzynarodową akcję ratowania zabytków historycznej krainy Nubii, leżącej na terenach dzisiejszego północnego Sudanu i południowego Egiptu. Nagrodą za pomoc miała być część uratowanego dziedzictwa".

Otwarta w 1972 ekspozycja stała, w roku 2014 została udostępniona ponownie w nowej aranżacji. "Wszechnica.org.pl" ciekawie relacjonuje ten fakt: "Jesienią 2014 roku Galeria Faras została udostępniona widzom w nowej aranżacji, a bezcenne dzieła prezentowane są według nowego scenariusza. W części sali zaprojektowanej tak, by oddawała nastrój panujący w historycznym wnętrzu sakralnym, znajdują się malowidła rozmieszczone podobnie jak w faraskiej świątyni. Oglądając je, można posłuchać oryginalnych koptyjskich śpiewów liturgicznych. Dzięki multimediom, dla których przeznaczona została specjalna przestrzeń, zwiedzający – także z dysfunkcjami wzroku i słuchu – zapoznają się z dziejami Nubii chrześcijańskiej, architekturą, malowidłami katedry, a także z ich ciekawą ikonografią".

Jak w starożytnej katadrze

Zdobycze współczesnej techniki multimedialnej pozwoliły na niesamowite wyeksponowanie poszczególnych zabytków i ukazanie ich w aranżacjach przypominających pomieszczenia starożytnej katedry. "Prezentowana w ramach ekspozycji cyfrowa rekonstrukcja wnętrza katedry w technologii stereoskopowej 3D pozwoli nam po raz pierwszy od ponad tysiąca lat wejść do nubijskiej świątyni. Dzięki nowoczesnej animacji i grafice komputerowej zobaczymy prezbiterium, nawy, kaplice i przedsionek w sposób pozwalający zrozumieć pierwotne rozmieszczenie malowideł, którymi na przestrzeni wieków pokrywano ściany kościoła. Film pokaże nie tylko dzieła, które znalazły się w Muzeum Narodowym w Warszawie, ale również te, które trafiły do Sudańskiego Muzeum Narodowego w Chartumie".

Jednym z najsłynniejszych zabytków tej ekspozycji i pokazu multimedialnego jest fresk przedstawiający św. Annę w geście nakazującym milczenie, podpisany "Anna, Matka Bogurodzic"“. Zachęcamy do obejrzenia tej prezentacji - łatwo ją znaleźć w Internecie - wystarczy wpisać "Faras 3D" bądź rozpoczynające się właśnie tym pięknym "uciszającym" freskiem oprowadzenie kuratorskie z Bożeną Mierzejewską pt. Galeria Faras".

PP


Czytaj także

Średniowieczny klasztor w technologii 3D. "Wirtualna Nubia"

Ostatnia aktualizacja: 02.10.2020 19:09
Jak przenieść się do wnętrza średniowiecznego klasztoru w Sudanie sprzed 1300 lat? Wystarczy wejść na portal "Wirtualna Nubia" stworzony przez specjalistów z Uniwersytetu Warszawskiego. Dzięki trójwymiarowym wizualizacjom zrekonstruowane cyfrowo budynki kompleksu monastycznego w Ghazali można zwiedzać, nie wychodząc z domu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Mija 60. rocznica misji archeologicznej prof. Kazimierza Michałowskiego

Ostatnia aktualizacja: 03.02.2021 12:02
2 lutego 1961 roku misja archeologiczna pod kierownictwem profesora Kazimierza Michałowskiego przybyła na tereny starożytnej Nubii, gdzie odkryto dobrze zachowane ruiny chrześcijańskiego kościoła. Było to najważniejsze odkrycie w historii polskiej archeologii.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Browar sprzed 5000 lat odkryty w Egipcie. Mógł wytwarzać tysiące litrów piwa

Ostatnia aktualizacja: 16.02.2021 05:45
Egipskie ministerstwo do spraw starożytności poinformowało, że może to być najstarszy na świecie browar o dużej produkcji. Jego pozostałości zostały odkryte przez egipskich i amerykańskich archeologów w Abydos, ponad 450 kilometrów na południe od Kairu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jedyne takie obrazy na świecie. Polscy naukowcy badają malowidła syryjskich mnichów w średniowiecznym kościele w Egipcie

Ostatnia aktualizacja: 06.05.2021 05:40
Przedstawienia religijne autorstwa syryjskich mnichów z okresu średniowiecza zachowały się do naszych czasów tylko w... Egipcie. Ukryte pod późniejszymi tynkami i malowidłami są odkrywane i konserwowane w kościele sprzed ponad tysiąca lat w ramach projektu prowadzonego przez badaczy z Polski i Holandii.
rozwiń zwiń