Historia

Helena Grossówna. Aktorka uwielbiana przez widzów

Ostatnia aktualizacja: 25.11.2021 05:35
117 lat temu, 25 listopada 1904 roku, urodziła sie w Toruniu Helena Grossówna, aktorka znana i uwielbiana przez widzów przedwojennej Polski.
Helena Grosówna (z lewej) i Eugenusz Bodo w kobiecym przebraniu - kadr z przedwojennej komedii z 1937 roku pt. Piętro wyżej w reżyserii Leona Trystana
Helena Grosówna (z lewej) i Eugenusz Bodo w kobiecym przebraniu - kadr z przedwojennej komedii z 1937 roku pt. "Piętro wyżej" w reżyserii Leona TrystanaFoto: Forum

Dom w Toruniu, w którym się wychowywała został zachowany i jest obecnie zabytkiem. Zmarła w Warszawie - po przejściu na emeryturę w 1964 roku zaszyła się w warszawskim Międzylesiu, swoim domku z ogródkiem, który kupiła jeszcze przed wojną. Miejscem pochówku jest niewielki cmentarz w Zerzniu, w warszawskiej dzielnicy Wawer. Dziwić może jedynie fakt, że śmierć w tak nieodległym czasie może różnić się datą w zależności od proweniencji biogramu... otóż niezwykle dokładne w swoich archiwach Muzeum Powstania Warszawskiego informuje, że datą śmierci pani porucznik z Powstania Warszawskiego jest 29 czerwca 1994 roku.


Posłuchaj
26:43 Dwojka Notatnik Dwojki 4.09.2014.mp3 O losach Heleny Grossówny, jednej z najzdolniejszych aktorek okresu międzywojnia, która występowała u boku Adolfa Dymszy, Eugeniusza Bodo i Aleksandra Żabczyńskiego, a także brała udział w Powstaniu Warszawskim pod pseudonimem "Bystra", w nagraniu audycji, w której o Helenie Grossównie mówili także jej biografowie: dr Beata Pieńkowska oraz Adam Wyżyński z Filmoteki Narodowej. (PR, 4.09.2014)

 

Udział w Powstaniu Warszawskim

Niezależnie od tych różnic wiemy, że Helena Grossówna była piękną aktorką i wspaniałym człowiekiem. Pamiętamy ją z wielu przedwojennych filmów, m.in. filmu "O dwóch takich, co ukradli księżyc", gdzie zagrała matkę Jacka i Placka, dwóch urwisów z powieści Kornela Makuszyńskiego. Wiele źródeł podaje także jej chwalebne losy okresu wojny i choć, jak twierdzą, nie ma bezpośrednich dowodów na jej działalność konspiracyjną w AK, to nie zostaje się porucznikiem w Powstaniu Warszawskim tak z dnia na dzień.

Jest jednak jedno bardzo dobre opracowanie jej wojennych losów: "Wojenne losy Heleny Grossówny", autorstwa Beaty Pieńkowskiej-Wyżyńskiej i Adama Wyżyńskiego (Filmoteka Narodowa). Czytamy tam o przedwojennych związkach Grossówny z Polą Negri, o możliwości wyjazdu na tournée po Stanach Zjednoczonych, które to plany zniweczył wybuch wojny. Czytamy też, że "dość szybko zaangażowała się w pomoc dla obrońców Warszawy. Odbyła szkolenie dla sanitariuszek, a później prowadziła kuchnię dla żołnierzy na Targówku przy ulicy 11 listopada, o co poprosili ją znajomi, wiedząc, że smacznie gotuje. (...) Kawiarnia służyła też za "kontakt" dla żołnierzy AK. Helena była przez nich kilkukrotnie proszona o ukrycie kogoś. Nie domawiała tej pomocy, oferując strych lub piwnicę swego domu".

W dalszej części artykułu pojawiają się znaczące informacje dotyczące jej konspiracyjnej działalności: "Grossówna była osobą patriotyczną. Dość szybko, bo już w lipcu 1941 roku, znalazła się w strukturach konspiracyjnych. Służyła w organizacji AK "Wachlarz" na odcinku Warszawa-Brześć oraz Warszawa-Baranowicze na Białorusi do kwietnia 1944. Pełniła funkcję łączniczki, w czym pomagała jej doskonała znajomość niemieckiego". Portal powstańczych biogramów prócz stopnia wojskowego informuje: "Podczas okupacji była kelnerką w lokalach warszawskich. Występowała od czasu do czasu również w teatrach jawnych. Prawdopodobnie należała do Armii Krajowej, lecz brak dokładnych danych na temat jej udziału w konspiracji".

Szlakiem bojowym Heleny Grossówny było Śródmieście Południe, a oddział: "I Obwód "Radwan" (Śródmieście) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej - 2. Rejon "Litwin" (następnie odcinek "Sarna") - Korpus Bezpieczeństwa - batalion KB "Sokół" - poczet dowódcy". Dość powiedzieć, że szeregach batalionu KB "Sokół" walczył i zginął Antoni Szczęsny Godlewski, legendarny "Antek Rozpylacz". W batalionie tym pełniła funkcję komendantki grupy kobiecej, gdzie służyło prawie siedemdziesiąt dziewcząt i kobiet w funkcjach sanitariuszek i łączniczek. Grossówna przybrała pseudonim "Bystra".

Należy też dodać, że nasza bohaterka nigdy nie skorzystała z faktu, że jej ojciec był z pochodzenia Niemcem. Fakt ten przyczynił się jednak do bardzo dobrej znajomości języka okupantów. Podobnie nieskazitelny charakter okazała w latach powojennych, kiedy otworzyła się przed nią możliwość awansu na stanowisko dyrektora Teatru Syrena w Warszawie. Warunek był jeden - wstąpienie do PZPR. Helena Grossówna stanowczo odrzuciła to rozwiązanie. Jej powojenna kariera nie była tak świetlana jak ta przed wojną, choćby ze względu na okupacyjną przynależność do AK.

U boku z Dymszą i Bodo

Portal "Nowości Dziennika Toruńskiego" niezwykle ciepło zaczyna artykuł opisujący uroczystości nadania imienia aktorki rondu nieopodal jej zabytkowego domu w Toruniu: "U szczytu sławy, kiedy Eugeniusz Bodo umawiał się z nią na dziewiątą i wspólnie z Adolfem Dymszą śpiewał "Ach, śpij kochanie", podczas okupacji, kiedy Grossówna, jako oficer Armii Krajowej, walczyła w Powstaniu Warszawskim, czy po wojnie, gdy nie godząc się na współpracę z nową władzą, ostatecznie pogrzebała szanse rozwoju swojej błyskotliwej kariery, Helena Grossówna zawsze podkreślała, że jest przede wszystkim Helenką z Torunia".

Przed wojną, kiedy jej kariera filmowa dosłownie wystrzeliła w połowie lat 30. zagrała w najsłynniejszych dziełach polskiej kinematografii. Pojawiła się w kilku szybko kręconych filmach, z których bardziej znanym był "Straszny dwór", w którym zagrała Jadwigę. Jednak prawdziwy rozgłos zaczyna się od jej szóstego filmu "Dodek na froncie". Kolejny - "Piętro wyżej" - odniósł prawdziwy sukces, a Grossównie zapewnił stały angaż w kinowych hitach. Kolejne filmy znane i cenione są także w obecnych czasach: "Zapomniana melodia", "Szczęśliwa 13-ka", "Robert i Bertrand", "Paweł i Gaweł", "Królowa przedmieścia". Ostatnim przedwojennym filmem był "Testament profesora Wilczura".

Helena Grossówna
Helena Grossówna. Źr. Narodowe Archiwum Cyfrowe

W kabarecie i w teatrze

Po wojnie, oprócz słynnego "O dwóch takich, co ukradli księżyc", zagrała jeszcze epizodyczne role w ważnym filmie "Kolorowe pończochy" oraz w "Zbrodniarz i panna" u boku Zbyszka Cybulskiego. Przedwojenna kariera w teatrach i kabaretach Warszawy, po wojnie nie rozkwitła z taką siłą jak wcześniej. Po wyzwoleniu zaangażowała się do kabaretu literackiego "Siedem kotów" w Krakowie, u boku Ireny Kwiatkowskiej, kierowanego przez duet Konstanty Ildefons Gałczyński i Marian Eile. Po przeniesieniu się do Warszawy dostała angaż w Teatrze Syrena, w którym role często wymagały scenicznego śpiewu, a w tym Helena Grossówna była mistrzynią.

Na jeszcze jedną rzecz warto zwrócić uwagę, bo kto z polskich aktorów ma swój własny komiks? Bardzo nieliczni... a nasza bohaterka ma - zatytułowany "Helena Grossówna. Nigdy nie trać nadziei" - wydany w 2019 roku wg scenariusza Macieja Jasińskiego i rysunkami Jacka Michalskiego. Komiks jest do obejrzenia i przeczytania w Internecie pod adresem: https://issuu.com/kujawskopomorskie/docs/komiks_o_helenie_gross_wnie .

Niezwykle ciekawe przeżycie.

PP


Czytaj także

Eugeniusz Bodo. "Wyśpiewał" swój tragiczny los

Ostatnia aktualizacja: 07.10.2021 05:50
Jeden z najsłynniejszych aktorów przedwojennej Warszawy, przyjaciel Ludwika Sempolińskiego, który na starcie aktorskiej przygody zazdrościł mu... eleganckiego fraka. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Pola Negri - polska królowa Hollywood

Ostatnia aktualizacja: 03.01.2021 05:40
Apolonia Chałupiec dała się poznać szerszej publiczności jako Pola Negri, aktorka, która podbiła Hollywood i wiele męskich serc. Urodziła się 3 stycznia 1897 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Henryk Wars - twórca legendarnych piosenek

Ostatnia aktualizacja: 01.09.2021 05:30
"Już nie zapomnisz mnie" - tytuł jednego z wielu jego utworów, może być mottem całej jego twórczości. Był jednym z najbardziej warszawskich kompozytorów XX wieku. 1 września 1977 roku zmarł Henryk Warszawski, bardziej znany pod nazwiskiem Henryk Wars.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Konrad Tom – prawdziwie wielki aktor przedwojennego kabaretu

Ostatnia aktualizacja: 09.04.2021 05:30
9 kwietnia 1887 roku urodził się w Warszawie Konrad Tom, aktor oraz autor scenariuszy do przedwojennych hitów kinowych, m.in. "Czy Lucyna to dziewczyna" i "Ada, to nie wypada!".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jerzy Lipman - oko polskiej szkoły filmowej

Ostatnia aktualizacja: 10.04.2021 05:35
10 kwietnia 1922 roku urodził się operator filmowy Jerzy Lipman. Był jednym z twórców polskiej szkoły filmowej, autorem zdjęć do takich filmów jak "Pokolenie" (1954), "Kanał" (1956), "Lotna" (1959), "Zezowate szczęście" (1960), "Nóż w wodzie" (1961) czy "Prawo i pięść" (1964).
rozwiń zwiń

Czytaj także

Igor Śmiałowski - niezapomniany amant polskiej sceny

Ostatnia aktualizacja: 20.06.2021 05:35
104 lata temu, 20 czerwca 1917 roku, urodził się w Moskwie wybitny aktor Igor Śmiałowski. Zagrał w ponad 110 filmach.
rozwiń zwiń