Historia

Dżuma starsza o 2000 lat niż dotąd sądzono. Odkryto szczątki pierwszej znanej ofiary "czarnej śmierci"

Ostatnia aktualizacja: 05.07.2021 05:55
W szczątkach myśliwego-zbieracza sprzed 5000 lat wykryto najstarszy szczep bakterii Yersinia pestis, która wywołuje dżumę. Badania wskazują, że ta nowo odkryta odmiana była mniej niebezpieczna niż jej odpowiedniczka, która wywołała pandemię w średniowiecznej Europie.
Fragment czaszki prehistorycznego człowieka, w którego krwi wykryto bakterie wywołujące dżumę.
Fragment czaszki prehistorycznego człowieka, w którego krwi wykryto bakterie wywołujące dżumę.Foto: Dominik Göldner, BGAEU, Berlin

Starsza o 2000 lat

O  odkryciu poinformowali naukowcy z Uniwersytetu w Kilonii na łamach czasopisma Cell Reports.

- Najbardziej zdumiewające jest to, że możemy przesunąć pojawienie się Y. pestis o 2000 lat dalej niż sugerowały wcześniej opublikowane badania – podkreśla archeolog i biochemik Ben Krause-Kyora, szef laboratorium aDNA na Uniwersytecie w Kilonii w Niemczech. - Wygląda na to, że jesteśmy naprawdę blisko początków dziejów bakterii.


Czyngis-chan Wiki 1200.png
Najsłynniejsza ofiara średniowiecznej epidemii? Naukowcy przypuszczają, że "czarna śmierć" zabiła Czyngis-chana.

Zakażony dżumą łowca-zbieracz był mężczyzną, który w chwili śmierci miał około 20 lub 30 lat. Był on jedną z dwóch osób, których szkielety wydobyto pod koniec 1800 roku w regionie Rinnukalns na dzisiejszej Łotwie. Wkrótce potem szczątki obu osób zniknęły. Pojawiły się ponownie w 2011 roku, jako część kolekcji niemieckiego antropologa Rudolpha Virchowa. Po tym ponownym "odkryciu", na stanowisku archeologicznym wykonano ponowne badania - odnaleziono tam wówczas jeszcze dwa pochówki prawdopodobnie z tej samej grupy łowców-zbieraczy.

Krause-Kyora i jego zespół wykorzystali próbki zębów i kości wszystkich czterech łowców-zbieraczy do sekwencjonowania ich genomów, a następnie przebadali je pod kątem obecności patogenów bakteryjnych i wirusowych. Gdy udało się odkryć ślady Y. pestis w szczątkach jednego z czterech prehistorycznych ludzi, uczeni zdecydowali się zrekonstruować genom bakterii. Porównanie z innymi znanymi szczepami wykazało, że odnaleziona na Łotwie bakteria jest faktycznie najstarszym znanym przedstawicielem swojego rodzaju.  Na tej podstawie naukowcy twierdzą, że szczep należy prawdopodobnie do linii, która pojawiła się około 7000 lat temu, zaledwie kilkaset lat po tym, jak Y. pestis oddzieliła się od swojej poprzedniczki, Yersinia pseudotuberculosis.


Justynian_Zaraza.jpg
Zaraza Justyniana. Czy epidemia zniszczyła antyczną cywilizację?

Mniej zaraźliwy szczep

Szczep odnaleziony w prehistorycznych szczątkach posiada niemal identyczną sekwencję genów, co jej współczesny odpowiednik. Brakuje tylko kilku z nich,  ale właśnie one mają kluczowe znaczenie dla zakaźności dżumy. Przede wszystkim brakowało genu, który umożliwił Y. pestis rozprzestrzenianie się za pośrednictwem pcheł.

W szczególności, temu starożytnemu szczepowi brakowało jednej kluczowej rzeczy: genu, który jako pierwszy pozwolił pchłom działać jako wektory rozprzestrzeniające dżumę. Gen ten był odpowiedzialny za skuteczne przenoszenie bakterii na ludzkich gospodarzy, co skutkowało powstawaniem u chorych wypełnionych ropą pęcherzyków, charakterystycznych m.in. dla epidemii "czarnej śmierci" w średniowiecznej Europie.  


dżuma średniowiecze 1200.jpg
Historia chorób zakaźnych. Najtragiczniejsza była dżuma, czyli "czarna śmierć"

Nie wiadomo, w jaki sposób zakażony odczuwał skutki infekcji Y. pestis, była ona jednak przyczyną jego śmierci. Duża liczba bakterii odnalezionych w krwiobiegu sugeruje, że infekcja postępowała powoli. Feralny łowca-zbieracz został zakażony prawdopodobnie wskutek ugryzienia gryzonia. Choroba nie przeniosła się na innych ludzi pochowanych w tym samym miejscu – w ich szczątkach nie wykryto śladów Y. pestis, a zakażony został pochowany starannie, co sugeruje, że jego bliscy nie obawiali się przeniesienia choroby i nie zdecydowali się na szybki pochówek.

EurekaAlert/CellReports/bm

Czytaj także

Najsłynniejsza ofiara średniowiecznej epidemii? Naukowcy przypuszczają, że "czarna śmierć" zabiła Czyngis-chana.

Ostatnia aktualizacja: 15.02.2021 05:50
Zespół badaczy, którego członkiem jest polski antropolog, stawia tezę, że jednego z największych zdobywców w historii zabiła dżuma.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jedyna mumia ciężarnej kobiety zidentyfikowana w Polsce

Ostatnia aktualizacja: 04.05.2021 05:50
Pierwsza rozpoznana na świecie egipska mumia ciężarnej kobiety znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie. Długo sądzono, że pod zwojami bandaży kryje się kapłan Hor-Dżehuti, ale nowe analizy zweryfikowały ten pogląd – wynika z badań polskiego zespołu naukowców.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Portugalia: Odkryto jeden z największych paneli z rytami prehistorycznych ludzi

Ostatnia aktualizacja: 24.05.2021 05:50
Zespół archeologów z Portugalii odkrył w Vale do Coa, na północy tego kraju, jeden z największych, jak twierdzą badacze, rytów naskalnych wykonanych przez praczłowieka w plenerze.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Izrael: Odkryto nieznany dotąd prehistoryczny gatunek człowieka.

Ostatnia aktualizacja: 25.06.2021 05:50
Nieznany dotychczas gatunek człowieka, który żył 130 tys. lat temu, odkryto na terenie Izraela podczas wykopalisk archeologicznych – informują naukowcy na łamach najnowszego numeru tygodnika "Science".
rozwiń zwiń