Historia

Gustaw Adolf Gebethner - twórca słynnego wydawnictwa

Ostatnia aktualizacja: 03.01.2022 05:30
191 lat temu, 3 stycznia 1831 roku, urodził się w Warszawie jeden z najwybitniejszych i najbardziej znanych wydawców i księgarzy Gustaw Adolf Gebethner.
Gustaw Adolf Gebethner, przed 1901 r.
Gustaw Adolf Gebethner, przed 1901 r.Foto: Wikipedia/domena publiczna

Nazwisko, choć pochodzenia niemieckiego, już wtedy było zasymilowane w Polsce, począwszy od Krotoszyna, przez Kobyłkę aż po Warszawę. Rodzina znana była z wielu usług, począwszy od tkactwa, a na księgarstwie skończywszy. Obecnie, wśród miłośników książek, nie ma chyba nikogo, kto nie słyszałby o wydawnictwie "Gebethner i Wolff".


Posłuchaj
20:26 gebethnerowie - ród warszawskich wydawców___212_09_ii_tr_0-0_1133343973ed4bf0[00].mp3 Prof. Stanisław Gebethner mówi o dziejach swojej rodziny w audycji Witolda Malesy z cyklu "Słynne rody i rodziny". (PR, 22.03.2009)

 

Eugeniusz Szulc, na stronach portalu "Polacy z wyboru", tak opisuje wczesną historię wielkiego księgarza: "Urodził się w Warszawie 3 stycznia jako syn Wilhelma Fryderyka (1797–1872) i Julianny z domu Ritz. Rodzina ze strony ojca miała korzenie niemieckie, przywędrowała do Polski prawdopodobnie w okresie wojny trzydziestoletniej, a do Warszawy przeniosła się w pocz. XIX w. Praktykę księgarską odbył w firmie "Franciszek Spiess i Spółka", gdzie zaprzyjaźnił się z Augustem Robertem Wolffem (1833–1910), przyszłym wspólnikiem. W 1857 r. założyli księgarnię nakładową, która znalazła siedzibę w Kordegardzie pałacu Potockich na Krakowskim Przedmieściu. Firma "Gustaw Gebethner i Spółka", przemianowana później na "Gebethner i Wolff", stała się najważniejszym wydawcą na terenie Warszawy".

Dom wydawnictwa Gebethnera i Wolffa na pocztówce z początku XX wieku Dom wydawnictwa Gebethnera i Wolffa na pocztówce z początku XX wieku

Co ciekawe, wydawnictwo Gebethnera zajmowała się zarówno wydawaniem jak i sprzedażą wielu rodzajów książek, począwszy od literatury dla dzieci, przez encyklopedie i podręczniki szkolne, aż po albumy i wydawnictwa muzyczne. Trzeba nam wiedzieć, że w owych czasach przemysł muzyczny nie był tak rozległy jak obecnie, a utwory znanych muzyków, siłą rzeczy nie były wydawane w formie dźwiękowej - wtedy te muzyczne utwory były wydawane w formie nut. Stąd można śmiało powiedzieć, że wydawnictwo "Gebethner i Wolff" zasłynęło właśnie z propagowania muzyki Stanisława Moniuszki czy Fryderyka Chopina.

Innym ulubionym nurtem wydawniczym było propagowanie polskiej literatury pięknej... i tu lista pisarzy i poetów jest wręcz imponująca, bo były to dzieła Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Zygmunta Krasińskiego, Aleksandra Fredry, Marii Konopnickiej, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Henryka Sienkiewicza, Bolesława Prusa, Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Władysława Reymonta, Klementyny z Tańskich Hoffmanowej czy Stefana Żeromskiego.


Posłuchaj
15:26 oficyna gebethnera i wolffa___f 35145_tr_0-0_1167911773ed95ab[00].mp3 – Symbolem firmy stał się gmach o secesyjnym wystroju na rogu Zgoda i Sienkiewicza, który przetrwał do wojny – mówił prof. Stanisław Gebethner w audycji Elżbiety Kollat. W audycji wystąpił również jego brat, Zygmunt Gebethner (PR, 8.01.1986)

 

Nuty i literatura piękna to nie jedyne wydawnictwa Gebethnera. Od 1867 roku wydawnictwo wydawało znany dziennik "Kurier Warszawski" oraz "Kurier Codzienny" i "Tygodnik Ilustrowany".

Portal "Polacy z wyboru" tak opisuje powstanie słynnego wydawnictwa: "4 września 1857 r. Gustaw Adolf otrzymał zezwolenie Zgromadzenia Kupców na założenie księgarni. Pod zezwoleniem podpisali się starsi zgromadzenia Krzysztof Brun i Teofil Fukier. W listopadzie 1857 r. w kordegardzie pałacu Potockich (obok Hotelu Europejskiego) na Krakowskim Przedmieściu z inicjatywy Gustawa Gebethnera i Roberta Wolffa została otwarta księgarnia pod szyldem "Gustaw Gebethner i spółka". Była to księgarnia naukowa, ze sztycharnią nut, od 1872 r. występująca pod nazwą "Gebethner i Wolff". Tu wydano dzieła muzyczne Stanisława Moniuszki i liczne pozycje literatury polskiej, w tym powieści Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza, Elizy Orzeszkowej i Władysława Reymonta oraz lektury szkolne i tanie podręczniki dla wszystkich typów szkół".

Warto wspominać nazwisko słynnego wydawcy i księgarza, którego potomkowie kontynuowali rodzinne tradycje... dość powiedzieć, że wydawnictwo przestało istnieć dopiero podczas epoki komunistycznych rządów w Polsce powojennej - w 1951 roku. Do 1973 roku funkcjonował jeszcze jedynie antykwariat.

PP

Czytaj także

"Pan Tadeusz" brzmiał inaczej? Odkryto nieznany rękopis!

Ostatnia aktualizacja: 15.12.2015 12:00
- Dysponowałam tylko króciutką notatką z radzieckiego pisma "Trud". Przez lata uważano ją za kaczkę dziennikarską – mówi dr Teresa Rączka-Jeziorska, która w październiku dokonała niezwykłego odkrycia w lwowskiej bibliotece.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Biblioteka Polska w Paryżu - wyjątkowa instytucja

Ostatnia aktualizacja: 24.11.2020 05:45
24 listopada 1838 roku podpisano w Paryżu akt fundacji Biblioteki Polskiej w Paryżu powstałej z inicjatywy Wielkiej Emigracji. Do dzisiaj to największa polska biblioteka poza granicami kraju.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Polska na wygnaniu. Wielka Emigracja pozwoliła nam przetrwać

Ostatnia aktualizacja: 05.10.2021 05:55
Choć pojedyncze punkty oporu broniły się do końca października, to przekroczenie granicy Prus przez główny korpus wojsk powstańczych 5 października 1831 roku oznaczało upadek powstania. Podobnie jak żołnierze, granice Kongresówki opuściły tysiące ludzi, dając początek fenomenowi polskiego życia kulturalno-politycznego poza ojczystą ziemią.
rozwiń zwiń