Historia

Michaił Tuchaczewski ofiarą terroru Stalina

Ostatnia aktualizacja: 11.06.2022 05:35
Dowódców Armii Czerwonej, na czele z marszałkiem Michaiłem Tuchaczewskim, oskarżono o działania wrogie wobec ZSRR i kontakty z kołami wojskowymi obcych mocarstw. Wszyscy zostali straceni.
Marszałek Michaił Tuchaczewski
Marszałek Michaił TuchaczewskiFoto: PAP/Itar-Tass

11 czerwca 1937 roku specjalny trybunał Sądu Najwyższego ZSRS skazał na karę śmierci marszałka Michaiła Tuchaczewskiego, oskarżonego o zdradę i szpiegostwo. Po ogłoszeniu wyroku jeden z najsławniejszych dowódców Armii Czerwonej został przewieziony na Łubiankę i rozstrzelany.

Proces Tuchaczewskiego rozpoczął okres masowych represji w Armii Czerwonej. Od maja 1937 roku do września 1938 roku aresztowano lub usunięto z wojska ponad 35 tys. oficerów.

Kariera wojskowa

Marszałek Michaił Tuchaczewski był jednym z najwybitniejszych dowódców Armii Czerwonej po rewolucji październikowej. Ukończył Akademię Wojskową jeszcze za czasów carskich. Brał udział w I wojnie światowej. Znalazł się w niewoli niemieckiej, skąd udało mu się uciec. Po rewolucji październikowej wstąpił do tworzącej się Armii Czerwonej.

Sylwetkę marszałka przedstawił na antenie Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa dr Stanisław Kodź w październiku 1961 roku. - W partii żadnej roli nie odgrywał - mówił historyk. - Był po prostu wojskowym fachowcem. Dowodził Frontem Zachodnim podczas wojny polsko-bolszewickiej.


Posłuchaj
10:01 Wypowiedź dr Stanisława Kodzia.mp3 Wielki terror w ZSRR, sprawa marszałka Armii Czerwonej Michaiła Tuchaczewskiego. Oskarżenie o szpiegostwo, kara śmierci, rehabilitacja - komentarz dr Stanisława Kłodzia. (RWE, 29.10.1961)

Czystka w armii

Przed aresztowaniem Michaił Tuchaczewski był szefem Sztabu Generalnego Armii Czerwonej. Jeszcze w połowie maja 1937 roku przewodniczył delegacji radzieckiej na pogrzeb króla Wielkiej Brytanii Jerzego V. Kilkanaście dni później, 22 maja został aresztowany.

Wcześniej NKWD zatrzymało jego najbliższych współpracowników. Oskarżono go o szpiegostwo i zdradę stanu. Dowody jego rzekomej zdrady, uzyskane za pośrednictwem niemieckiego wywiadu, zostały sfabrykowane w Berlinie z inspiracji podwójnego agenta, białogwardyjskiego gen. Nikołaja Skoblina, który działał na polecenie NKWD.

Razem z marszałkiem Tuchaczewskim zostali aresztowani: komendant Kijowa – gen. Iona Jakir, dowódca białoruskiego Okręgu Wojskowego, gen. Ijeronim Uborewicz, komendant garnizonu moskiewskiego – gen. Awgust Kork oraz gen. Robert Eideman, gen. Boris Feldman, gen. Witalij Primakow i były attaché wojskowy w Londynie – gen. Witowt Putna.

W niełasce Stalina

Represjom poddane zostały również rodziny skazanych. W przypadku Tuchaczewskiego NKWD aresztowało jego matkę, żonę, dwóch braci, cztery siostry, szwagierki oraz szwagrów. Córkę marszałka oddano do domu dziecka.

- Komunikat wydany przez komisarza ludowego spraw wewnętrznych Klimenta Woroszyłowa głosił, że wszyscy zostali oskarżeni o złamanie przysięgi wojskowej i zdradę Związku Radzieckiego na rzecz mocarstw obcych, prowadzących antysowiecką politykę - komentował dr Stanisław Kodź. - Celowo mieli obniżać siłę Armii Czerwonej, a ich ostatecznym celem miało być przywrócenie władzy obszarników i kapitalistów.


Posłuchaj
29:02 Michaił Tuchaczewski.mp3 - Tuchaczewski na pewno nie z pobudek ideologicznych, a raczej narodowo-patriotycznych brał udział w rewolucji – mówił prof. Paweł Wieczorkiewicz. (PR, 19.02.1995)

Posłuchaj
29:53 michaił tuchaczewski___415_03_iv.mp3 Michaił Tuchaczewski - audycja z cyklu "Postacie XX wieku". (PR, 16.02.2003)

  

Rehabilitacja

24 lata później, w 1961 roku podczas zjazdu Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego sprawę rehabilitacji marszałka ZSRR Michaiła Tuchaczewskiego podjęła ówczesna minister kultury i członek prezydium KC KPZR, Jekaterina Furcewa. Dlaczego akurat wtedy?

- Przypuszczać należy, że chodziło o rozgrywkę Chruszczowa z grupą przeciwników w partii – stwierdził komentator.

Sam Chruszczow w czasie zjazdu KPZR miał zwrócić się do Malenkowa, Mołotowa i Kaganowicza z zapytaniem, kiedy mówili prawdę, czy wtedy, gdy skazywali Tuchaczewskiego i innych dowódców na śmierć, czy gdy po latach podnosili rękę za ich rehabilitacją.

bs/im

Czytaj także

Nikita Chruszczow - mierny, ale wierny

Ostatnia aktualizacja: 11.09.2014 07:00
- Jego droga do tronu kremlowskiego wiodła różnymi meandrami – mówił historyk prof. Paweł Wieczorkiewicz, opisując karierę polityczną Nikity Chruszczowa. Zmarł 11 września 1971, przez jedenaście lat stał na czele ZSRR.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Historia porwania przywódców Polskiego Podziemia

Ostatnia aktualizacja: 21.06.2022 05:50
- Spojrzałem przez okno samolotu i zobaczyłem, że lecimy w innym kierunku, niż się spodziewaliśmy. Zapytałem dlaczego? W odpowiedzi usłyszałem, że lecimy do Moskwy, do Stalina - mówił Adam Bień, jeden z szesnastu aresztowanych przez NKWD przywódców Polskiego Państwa Podziemnego.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Jak Stalin mordował swoich oficerów

Ostatnia aktualizacja: 22.05.2013 06:00
Marszałek Związku Sowieckiego Michaił Tuchaczewski, zwracając się przed śmiercią do żołnierzy, miał powiedzieć: "Strzelacie nie do nas, strzelacie do Armii Czerwonej". Stał się on jedną z najgłośniejszych ofiar czystek stalinowskich w końcu lat 30. XX wieku.
rozwiń zwiń
Czytaj także

XX Zjazd KPZR i tajny referat Chruszczowa

Ostatnia aktualizacja: 14.02.2022 05:45
14 lutego 1956 roku w Moskwie rozpoczął się XX Zjazd KPZR, podczas którego Nikita Chruszczow wygłosił referat "O kulcie jednostki i jego następstwach". Przemówienie I Sekretarza KC KPZR, wygłoszone w nocy z 24 na 25 lutego, miało otworzyć delegatom oczy na poczynania Józefa Stalina.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Sprawa lekarzy kremlowskich – ostatnia intryga Stalina

Ostatnia aktualizacja: 13.01.2023 05:40
Komunikat w dzienniku "Prawda" głosił: "jakiś czas temu organa bezpieczeństwa państwowego wykryły terrorystyczną grupę lekarzy, którzy poprzez szkodliwe leczenie dążyli do skrócenia życia czynnych działaczy Związku Radzieckiego".
rozwiń zwiń
Czytaj także

Ławrientij Beria. Odpowiedzialny za "wielkie czystki" okresu stalinowskiego

Ostatnia aktualizacja: 23.12.2021 05:30
- Chruszczow i jego przyjaciele, pozbywając się Berii zadbali o to, by obarczyć go wszelkimi grzechami, uczynili z niego demona. Może to zabrzmi paradoksalnie, ale on był mniej skąpany we krwi niż Chruszczow – stwierdził w audycji Polskiego Radia historyk, prof. Paweł Wieczorkiewicz.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Nikołaj Jeżow. "Krwawy karzeł", który skazał na śmierć ponad 110 tysięcy Polaków

Ostatnia aktualizacja: 04.02.2023 05:40
4 lutego 1940 roku w Moskwie został rozstrzelany ludowy komisarz do spraw wewnętrznych ZSRS Nikołaj Jeżow. Bolszewicki działacz był znany ze swojego okrucieństwa, a jego nazwisko stało się synonimem stalinowskiego terroru. 
rozwiń zwiń