Historia

Tadeusz Manteuffel - wybitny historyk zawsze oddany Polsce i nauce

Ostatnia aktualizacja: 22.09.2022 05:35
52 lata temu, 22 września 1970 roku, zmarł w Konstancinie pod Warszawą Tadeusz Manteuffel, wybitny historyk i twórca Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk. Trudno przecenić zasługi prof. Manteuffla dla polskiej nauki, nie tylko tej zajmującej się wiekami średnimi, ale też tej z doby tajnych kompletów podczas II wojny światowej.
Uniwersytet Wrocławski, aula Leopoldina. W dniach 19-22 września 1948 roku odbywał się VII Powszechny Zjazd Historyków. Na zdjęciu przemawia minister oświaty Stanisław Skrzeszewski. W pierwszym rzędzie siedzą: prof. Natalia Gąsiorowska (2L), przewodniczący prof. Jan Dąbrowski (3L), prof. Kazimierz Tymieniecki 4L). W głębi prof. Tadeusz Manteuffel
Uniwersytet Wrocławski, aula Leopoldina. W dniach 19-22 września 1948 roku odbywał się VII Powszechny Zjazd Historyków. Na zdjęciu przemawia minister oświaty Stanisław Skrzeszewski. W pierwszym rzędzie siedzą: prof. Natalia Gąsiorowska (2L), przewodniczący prof. Jan Dąbrowski (3L), prof. Kazimierz Tymieniecki 4L). W głębi prof. Tadeusz ManteuffelFoto: PAP/S. W. Sadowski

Potomek znanego rodu

W ramach pracy naukowej kierował także Polskim Towarzystwem Historycznym. Dość powiedzieć, że jego oddanie i patriotyzm, jak choćby fakt utraty prawej ręki w walkach podczas wojny polsko-bolszewickiej, były zawsze najwyższej próby i miały chyba swoje korzenie w rycerskości rodu, z którego pochodził.

O przodkach Tadeusza Manteuffla dowiadujemy się z biogramu autorstwa historyk Eweliny Marii Kostrzewskiej (Uniwersytet Łódzki) tak opisującej ród słynnego badacza: "potomek znanego rodu, żołnierz, historyk. Wydaje się, że ta triada najlepiej definiuje tego wybitnego badacza historii średniowiecznej. Urodził się na Łotwie, jako syn Leona Manteuffela-Szoege prawnika i działacza społecznego oraz Anieli z Zielińskich. Po mieczu należał do starej niemieckiej rodziny rycerskiej, która w XIII w. przybyła do Inflant z Pomorza Zachodniego, a w 1620 r. wpisana została do pierwszej klasy Kurlandzkiej Izby Rycerskiej. W wyniku zawirowań politycznych ród ten uległ polonizacji, a w jego szeregach znaleźli się nie tylko powstańcy styczniowi Ryszard i Leon – dziadek i ojciec Tadeusza, ale też pasjonaci wiedzy i nauki jak Gustaw Manteuffel – badacz historii krajów nadbałtyckich". (źr. Ośrodek Myśli Politycznej)

W obronie Polski

Historyka zawsze charakteryzowała postawa patriotyczna. Walczył w obronie Polski podczas wojny polsko-bolszewickiej, w II wojnie światowej działał od początku w Związku Walki Zbrojnej przekształconym później w Armię Krajową, prowadził studium historyczne tajnego Uniwersytetu Warszawskiego, po wojnie natomiast udanie działał na niwie naukowych instytucji historycznych - był m.in. wieloletnim dyrektorem Instytutu Historii PAN i prezesem Polskiego Towarzystwa Historycznego. Choć specjalizował się w nauce średniowiecza - był znanym mediewistą - potrafił syntetycznie oceniać rzeczywistość w pryzmacie całej historii.

Urodzony w początkach marca 1902 roku w Rzeżycy (obecnie Łotwa) swoją edukację rozpoczynał w Warszawie i Piotrogrodzie. Po maturze w Gimnazjum im. Jana Zamojskiego wstąpił na Uniwersytet Warszawski studiować historię. Zaangażował się jednak w działania zbrojne podczas wojny polsko-bolszewickiej.

Instytut Historyczny PAN tak opisuje tę część jego życia: "W 1918 roku rodzina osiadła w Warszawie, a on rok później rozpoczął tu uniwersyteckie studia historyczne. W 1920 roku wraz z braćmi uczestniczył jako ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej i stracił w niej prawą rękę. Powrócił na uczelnię stając się na seminarium mediewistycznym Marcelego Handelsmana jednym z najwybitniejszych jego uczniów. Doktoryzował się w 1924 roku i w latach 1924–1926 odbył staże naukowe we Francji, Włoszech i Anglii, zaś w latach 1929–1930 na stypendium Funduszu Kultury Narodowej przebywał w Paryżu i Heidelbergu. Przeprowadzoną po powrocie do kraju habilitację zatwierdzono w 1931 roku. W 1933 roku został sekretarzem odbywającego się w Warszawie VII Międzynarodowego Kongresu Nauk Historycznych i za tę pracę otrzymał Złoty Krzyż Zasługi".

Wybitny mediewista

Tadeusz Manteuffel oprócz pracy naukowej, tej w instytucjach i na Uniwersytecie Warszawskim, był także uznanym wydawcą wielu dzieł historycznej literatury naukowej. Napisał m.in. uniwersytecki podręcznik "Historia powszechna. Średniowiecze", a także słynne "Narodziny herezji. Wyznawcy dobrowolnego ubóstwa w średniowieczu", przetłumaczone na wiele języków, w tym francuski, niemiecki i włoski. Jak opisuje Kostrzewska "zmarł w wieku 68 lat Konstancinie k/Warszawy, po drugim zawale serca. Pochowany został w Alei Zasłużonych na Powązkach. Pozostawił po sobie imponujący dorobek naukowy; otrzymał wiele odznaczeń i nagród. Wychował pokaźne grono historyków, wśród jego uczniów są m.in. Cz. Baran, Cz. Deptuła, J. Dowiat, A. Gieysztor, R. Kiersnowski, M. Małowist, A. Płachcińska, M. Pollakówna, E. Potkowski, S. Trawkowski, A. Wyczański".

Zapamiętajmy profesora i historyka, sięgając choćby po którąkolwiek z jego licznych publikacji. Wszystkie charakteryzują się dbałością o prawdę historyczną, w pryzmacie której Manteuffel trafnie odczytywał otaczającą rzeczywistość.


Zobacz więcej na temat: HISTORIA średniowiecze

Czytaj także

Bitwa Mieszka I z Wichmanem - walka ze Słowianami i saskim hrabią

Ostatnia aktualizacja: 22.09.2022 05:35
22 września 967 roku miała miejsce Zwycięska bitwa Mieszka I z Wichmanem i Wolinianami. Starcie to kończyło zmagania polskiego księcia z saskim watażką.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ludwik IX Święty. Wzór chrześcijańskiego władcy

Ostatnia aktualizacja: 25.08.2022 05:40
– Stolica Apostolska uznała, że był "super homo", czyli super człowiekiem. Chodziło o to, że cnoty jakimi charakteryzował się Ludwik Święty były ponadprzeciętne i zwykły człowiek nie byłby zdolny do aż takiej doskonałości ducha – mówił prof. Jerzy Pysiak o francuskim władcy w audycji Polskiego Radia z 2016 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kod "Boskiej komedii" i inne tajemnice Dantego

Ostatnia aktualizacja: 14.09.2022 05:59
701 lat temu, między 13 a 14 września 1321 roku, zmarł Dante Alighieri, jeden z największych europejskich poetów. Rocznica śmierci autora "Boskiej komedii" to dobra okazja, by przyjrzeć się kilku, czasami wciąż nie do końca wyjaśnionym, tematom jego życia i twórczości.
rozwiń zwiń