Historia

Jadwiga Smosarska - najlepsza przedwojenna aktorka filmowa

Ostatnia aktualizacja: 23.09.2022 05:35
124 lata temu, 23 września 1898 roku urodziła się uchodząca za najlepszą polską aktorkę filmową Jadwiga Smosarska. Na świat przyszła w Warszawie i z tym właśnie miastem związała całe swoje życie. Tu tez zmarła w święto Wszystkich Świętych w 1971 roku.
Jadwiga Smosarska jako Anka Kurowska w jednej ze scen filmu Ziemia obiecana Aleksandra Hertza z 1927 roku
Jadwiga Smosarska jako Anka Kurowska w jednej ze scen filmu "Ziemia obiecana" Aleksandra Hertza z 1927 roku Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Nauka na pensji, debiut w teatrze

W swoim czasie odrzuciła intratną propozycję z Hollywoodu, bo nie chciała opuszczać Polski, ale po rozpoczęciu II wojny światowej, przedostała się wraz z mężem przez Litwę, Łotwę, Szwecję i Norwegię do Ameryki, do Nowego Jorku. Po wojnie odwiedzała jeszcze Polskę, a na stałe wróciła w 1970, rok przed śmiercią. Zawsze czuła się bardzo mocno związana z krajem i stolicą. Przebywając na uchodźstwie, angażowała się w pomoc środowiskom Polonii amerykańskiej, często też występując dla niej.

W początkach XX wieku tylko nieliczne kobiety mogły sobie pozwolić na "luksus" wyższego wykształcenia. Zazwyczaj uczyły się na pensjach znanych gospodyń domowych lub w akademiach sztuki. Smosarska ukończyła taką pensję - Anieli Hoene-Przesmyckiej, żony poety i tłumacza Zenona Przesmyckiego, który wsławił się wydaniem twórczości Cypriana Kamila Norwida. Już podczas nauki w tej znanej pensji często grywała w teatrach amatorskich i studenckich Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki. Z jednym takim występem wiąże się też jej debiut sceniczny w Teatrze Polskim w Warszawie, w dramacie Zygmunta Krasińskiego "Nie-Boska komedia". Było to w połowie grudnia 1916 roku.

Posłuchaj
27:47 jadwiga smosarska___pr iii 63845_tr_0-0_101606338af73c31[00].mp3 "Jadwiga Smosarska". Audycja Elżbiety Elbanowskiej z cyklu "Nieznane o znanych". (PR, 07.01.1977)

 

Imponujący dorobek

Dalsze losy już nierozerwalnie wiązały się z teatrem - ukończyła z wyróżnieniem Warszawską Szkołę Dramatyczną prowadzoną przez krytyka i dyrektora teatralnego Jana Lorentowicza. Był to rok 1920. Z miejsca znalazła zatrudnienie w zespole Teatru Rozmaitości. Trzeba przyznać, że równolegle otrzymywała też propozycje filmowe, a debiut w kinematografii, w 1919 roku, był nawet wcześniejszy niż ten profesjonalny na deskach teatru. Ten filmowy debiut nie został jednak nigdy ukończony, choć zachowały się liczne sceny z aktorką, która wcieliła się tam w Helenę w melodramacie Stanisława Przybyszewskiego "Dla szczęścia", w reżyserii Aleksandra Hertza. Jej dorobek sceniczny i filmowy, jak na czasy międzywojenne, jest imponujący - role, często główne, w 26 filmach i ponad 40 ról scenicznych w warszawskich teatrach.

My możemy pamiętać jej cudowną grę w wielokrotnie powtarzanych i przypominanych filmach, jak choćby: "Czy Lucyna to dziewczyna?", "Dwie Joasie", "Jadzia", "Barbara Radziwiłłówna", "Ułan Księcia Józefa" czy "Skłamałam". Smosarska zagrała także w wielu filmach niemych, z których na wyróżnienie zasługują: "Cud nad Wisłą", "Niewolnica miłości", "O czym się nie mówi", "Trędowata", "Ziemia obiecana", "Tajemnica starego rodu", "Grzeszna miłość" i "Na Sybir".

Stefan Jaracz jako Wielki Książę Konstanty i Jadwiga Smosarska jako Joanna Grudzińska w jednej ze scen filmu "Księżna Łowicka" Stefan Jaracz jako Wielki Książę Konstanty i Jadwiga Smosarska jako Joanna Grudzińska w jednej ze scen filmu "Księżna Łowicka". Fot. NAC

Najwybitniejsza w dwudziestoleciu międzywojennym

Filmy te, szczególnie nieme, charakteryzuje wspaniała wręcz gra aktorska, będąca niejako przeniesieniem gry scenicznej, teatralnej, na potrzeby filmu. Take właśnie były filmu nieme - pełne wyrazu i symbolicznych gestów. Smosarska słynęła z wyrazistej i wzruszającej mimiki, tym właściwie zaskarbiła sobie publiczność, która wraz z krytykami okrzyknęła ją najlepszą polską aktorką okresu międzywojennego.

Portal "Film Polski" tak krótko opisuje dokonania aktorki jak i jej późniejsze, powojenne życie: "Do 1939 występowała w teatrach w Warszawie (Rozmaitości 1920-23, Polski i Mały 1924, Letni 1927, Narodowy, Nowy, Letni i Polski 1928-39), z przerwami na pracę w filmie. Na scenach warszawskich łącznie zagrała w ok. 40 sztukach. Po wybuchu wojny przedostała się na Litwę, a następnie wyjechała do Stanów Zjednoczonych. Zajmowała się tam działalnością kulturalno-społeczną wśród Polonii. W 1941 współorganizowała Komitet Pomocy Polskim Aktorom na Wygnaniu. Po wojnie była współorganizatorem Ligi Polskiego Aktora, pomagającej artystom w kraju, wspierała Dom Aktora-Weterana w Skolimowie. Wiosną 1944 wystąpiła w Polskim Teatrze Artystów w Nowym Jorku w roli Julii ("Pierwsza lepsza"). Po wojnie, począwszy od 1958, kilka razy odwiedziła Polskę, a w 1970 powróciła na stałe do Warszawy. Wielką popularność zdobyła jako aktorka filmowa. W publicznych plebiscytach kilkakrotnie zdobyła tytuł "Królowej polskiego ekranu".

Jadwiga Smosarska jako Hanka i Bazyli Sikiewicz jako Oficer kozacki w jednej ze scen filmu Jadwiga Smosarska jako Hanka i Bazyli Sikiewicz jako Oficer kozacki w jednej ze scen filmu. Fot. NAC

Wspomnijmy zatem tę wybitną postać polskiego filmu i przedwojennej sceny. Po II wojnie światowej już nie grała w żadnym filmie. Smosarska spoczęła na Warszawskich Powązkach w Alei Zasłużonych... dla wielu zasługiwała na wieczną pamięć, bo wielu osobom przyniosła radość i podziw swoimi rolami.

PP

Czytaj także

Adolf Dymsza. Przedwojenny mistrz komedii

Ostatnia aktualizacja: 20.08.2022 05:45
– To, co robił Dodek na scenie, ekranie filmowym, to były autentyczne dzieła sztuki, wręcz arcydzieła – można usłyszeć w audycji Polskiego Radia. 20 sierpnia 1975 roku zmarł Adolf Dymsza, zwany "polskim Chaplinem".
rozwiń zwiń
Czytaj także

Drugie życie "Bestii". Odrestaurowano jedyny zachowany polski film z Polą Negri

Ostatnia aktualizacja: 14.01.2020 22:00
– Przez ostatnie 10 lat trafiło do nas kilka filmów, które już były uznane za zaginione, a jednak się odnalazły. Niejednokrotnie są zachowane w bardzo złym stanie, a pieczołowite odrestaurowanie w postaci cyfrowej jest jedynym sposobem na to, żeby taki film dziś pokazać – mówi Michał Pieńkowski, filmograf z Filmoteki Narodowej Instytutu Audiowizualnego. Jednym z takich filmów jest "Bestia" Aleksandra Hertza w Polą Negri w roli głównej. Produkcja ta, dzięki FIN, miała swoją repremierę 10 grudnia 2019 roku, po 102 latach od powstania.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Loda Niemirzanka - "niezastąpiona w rolach rozkosznych kobieciątek".

Ostatnia aktualizacja: 14.08.2022 05:40
14 sierpnia 1984 roku w Londynie zmarła Loda Niemirzanka. Obecnie zapomniana, w drugiej połowie lat 30. była znaną aktorką. Popularność zdobyła przede wszystkim dzięki roli niesfornej, roześmianej nastolatki, w którą wcieliła się w komedii Konrada Toma "Ada! To nie wypada!".
rozwiń zwiń
Czytaj także

Pola Negri. "Była Polką, zawsze Polką i wszędzie Polką"

Ostatnia aktualizacja: 01.08.2022 05:40
– Uważała się za Polkę, i to Polkę-patriotkę, choć była pół-Słowaczką. Jej ojciec był słowackim Cyganem. Stąd jej kruczoczarne włosy – mówił w Polskim Radiu Andrzej Krakowski, autor książki "Pollywood. Jak stworzyliśmy Hollywood". Dziś mija 35 lat od jej śmierci.
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Pan Tadeusz". Filmowa adaptacja z 1928 roku obrazem "widzianym oczyma pokoleń"

Ostatnia aktualizacja: 09.11.2021 05:35
93 lata temu, w piątkowy wieczór 9 listopada 1928 roku, w Warszawie odbyła się premiera pierwszej ekranizacji narodowej epopei "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza, wyreżyserowanej pod kierunkiem wybitnego reżysera swoich czasów Ryszarda Ordyńskiego.
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Pani minister tańczy" - przedwojenna komedia w doborowej obsadzie

Ostatnia aktualizacja: 21.01.2022 05:35
85 lat temu, w czwartkowy wieczór 21 stycznia 1937 roku, odbyła się premiera zabawnej komedii Juliusza Gardana pt. "Pani minister tańczy". W tej filmowej operetce wzięły udział ówczesne gwiazdy polskiego kina: Tola Mankiewiczówna, Aleksander Żabczyński i Mieczysława Ćwiklińska.
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Czy Lucyna to dziewczyna?". Arcyśmieszna komedia pełna zwrotów akcji

Ostatnia aktualizacja: 20.09.2022 05:35
Mija 88 lat od premiery "arcyśmiesznego" filmu - tak pisały o nim gazety - "Czy Lucyna to dziewczyna?", w reżyserii Juliusza Gardana i z doborową obsadą. 
rozwiń zwiń