Historia

"Noc teczek", czyli odwołanie rządu Jana Olszewskiego

Ostatnia aktualizacja: 04.06.2020 05:55
W nocy z 4 na 5 czerwca 1992 roku Sejm udzielił wotum nieufności rządowi Jana Olszewskiego. 28 lat temu upadł pierwszy po II wojnie światowej rząd wyłoniony przez Sejm po całkowicie wolnych wyborach.
Audio
  • Wypowiedź Jana Olszewskiego po powołaniu na stanowisko premiera w audycji z cyklu "7 dni w kraju i na świecie". (PR, 8.12.1991)
  • Antoni Macierewicz o nocy teczek
  • Antoni Dudek o roli Lecha Wałęsy w obaleniu rządu
  • Jan Olszewski wspomina upadek rządu
  • Przemówienie sejmowe Jana Olszewskiego
  • Sejmowe wystąpienie Stefana Niesiołowskiego
  • Pismo prezydenta Lecha Wałęsy w sprawie odwołania rządu Jana Olszewskiego
  • Konferencja prasowa premiera Jana Olszewskiego i szefa UOP – Piotra Naimskiego. Nagranie z 4 czerwca 1992 roku.
  • Rozmowa z Januszem Korwinem-Mikke 4 czerwca 1992
  • Prezydent Lech Wałęsa ostrzega
  • Rozmowa z Leszkiem Moczulskim o uchwale lustracyjnej
Jan Olszewski na mównicy sejmowej
Jan Olszewski na mównicy sejmowejFoto: PAP/Ireneusz Radkiewicz

"Noc teczek"

4 czerwca 1992 roku, podczas słynnej "nocy teczek" upadł rząd premiera Jana Olszewskiego. Na "liście Macierewicza" widniały nazwiska osób zajmujących wysokie stanowiska państwowe, między innymi ówczesnego prezydenta Lecha Wałęsy. Listę przesłał do Sejmu minister spraw wewnętrznych Antoni Macierewicz. Był to tajny dokument, lecz jego zawartość szybko trafiła do parlamentarzystów, a następnie do mediów. Nazwany "listą agentów" spowodował gwałtowną reakcję elit politycznych.

Jan Olszewski - zobacz serwis specjalny

Centroprawicowy gabinet Olszewskiego po niespełna pięciu miesiącach pracy został odwołany przez Sejm. Było już trzy kwadranse po północy, 5 czerwca 1992 roku. Macierewicz, wykonując uchwałę lustracyjną Sejmu z końca maja, przesłał ową listę do parlamentu rano 4 czerwca. Wniosek o wotum nieufności dla rządu zgłosił w imieniu Unii Demokratycznej, Kongresu Liberalno-Demokratycznego i Polskiego Programu Gospodarczego Jan Maria Rokita, a nieformalnie poparł go Sojusz Lewicy Demokratycznej.

Posłuchaj przemówienia Jana Olszewskiego przed głosowaniem o wotum nieufności:

Prezydent cofa poparcie

Poparcie dla rządu cofnął również prezydent Lech Wałęsa. Odwołując nieudolny jego zdaniem rząd Olszewskiego, desygnował na premiera szefa PSL Waldemara Pawlaka. Przed głosowaniem wniosku o odwołanie rządu parlament stał się miejscem jednych z najbardziej dramatycznych wydarzeń okresu III Rzeczypospolitej.

Posłowie Michał Boni i Antoni Furtak, którzy byli na "liście Macierewicza", zostali odwiezieni do szpitala z objawami ataku serca. Jacek Piechota z SLD złożył wniosek do prokuratury o ściganie Macierewicza. Prezydent Wałęsa publicznie oświadczył, że "rozpoczęto w trybie nagłym akcję lustracyjną", która stosowana wybiórczo destabilizuje państwo, a potem przesłał do Sejmu wniosek o odwołanie premiera. Misję utworzenia kolejnego gabinetu otrzymał Waldemar Pawlak, lider Polskiego Stronnictwa Ludowego. Nie udało mu się jednak zdobyć większości w Sejmie. W lipcu 1992 roku premierem została Hanna Suchocka z Unii Demokratycznej.

Powołanie rządu 

6 grudnia 1991 roku Jan Olszewski został powołany na stanowisko Prezesa Rady Ministrów. Jego rząd został powołany 23 grudnia 1991 roku przez Sejm I kadencji. Był pierwszym rządem w III Rzeczypospolitej, wybranym we w pełni wolnych wyborach.

- Jest uzgodnionym stanowiskiem koalicji, że przyszły rząd wyobrażamy sobie jako gabinet ponadpartyjny, w ramach którego będą pracować ludzie złączeni wspólną, silną wolą podołania tym gigantycznym trudnościom, jakie stoją przed naszą Ojczyzną - mówił Jan Olszewski po powołaniu na stanowisko Prezesa Rady Ministrów.

Rząd działał w nowej sytuacji międzynarodowej, 8 grudnia przestał istnieć ZSRR. To skłoniło ekipę Olszewskiego do podjęcia działań w celu integracji Polski z NATO i Wspólnotami Europejskimi.

Tło konfliktu

Rozpoczęto negocjacje w sprawie wycofania armii rosyjskiej z Polski. 16 grudnia Polska podpisała układ stowarzyszeniowy ze Wspólnotami Europejskimi. Rząd Olszewskiego rozpoczął proces dekomunizacji w wojsku i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Odnotował sukcesy w kwestiach ekonomicznych, jak powstrzymanie inflacji, porządkowanie finansów publicznych, porozumienie z Międzynarodowym Funduszem Walutowym i Bankiem Światowym, a także w rozwiązywaniu sporów zbiorowych ze związkami zawodowymi.

Dyskusyjne były natomiast działania rządu w rolnictwie czy podwyższenie taryf celnych. Zmieniono koncepcję prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, a zahamowanie tego procesu spowodowało otwarty konflikt rządu z ugrupowaniami liberalnymi w parlamencie. Konsternację wywołało wysunięcie przez Lecha Wałęsę niekonsultowanych z rządem, koncepcji NATO-bis i EWG-bis, które podważyły euroatlantycki kurs ekipy Olszewskiego.

im/pd

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

1992 rok. Polityczne trzęsienie ziemi z lustracją w tle

Ostatnia aktualizacja: 28.05.2017 09:27
Ćwierć wieku temu do władzy doszła najbardziej kontrowersyjna i niedoceniona ekipa rządowa w najnowszych dziejach Polski. Rządy Jana Olszewskiego trwały zaledwie pół roku, przeorały społeczną świadomość i zakończyły się wielką polityczną eksplozją.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Antoni Macierewicz: w 1992 r. rząd Olszewskiego inicjował reformy programu niepodległościowego

Ostatnia aktualizacja: 04.06.2017 21:28
Rząd Jana Olszewskiego zainicjował reformy, które nadal leżą u podstaw programu niepodległościowego - ocenił szef MON Antoni Macierewicz, pytany w niedzielę o wydarzenia sprzed 25 lat, gdy odwołano gabinet Olszewskiego.
rozwiń zwiń