Historia

Dzierżyński - czerwony kat obalony

Ostatnia aktualizacja: 16.11.2016 06:02
- Feliks Dzierżyński uosabiał policję polityczną, więc cała nienawiść do niej skierowała się przeciwko niemu, przeciwko jego wizerunkom, przeciwko jego pomnikom. To, że można było podnieść rękę na ów symbol i tej ręki nikt nie odrąbał oznaczało, że zmieniła się cała historyczna epoka - mówił prof. Paweł Wieczorkiewicz.
Audio
  • Odsłonięcie pomnika F. Dzierżyńskiego - transmisja z uroczystości nadana w Polskim Radiu. (PR, 20.07.1951)
  • Feliks Dzierżyński - aud. Sławomira Szofa z cyklu "Postacie XX wieku". (PR, 22.06.1997)
Demontaż pomnika Dzierżyńskiego w Warszawie.
Demontaż pomnika Dzierżyńskiego w Warszawie. Foto: PAP/Witold Rozmysłowicz

16 listopada 1989 przystąpiono do demontażu pomnika Feliksa Dzierżyńskiego na Placu Bankowym w Warszawie. - Dla wielu ludzi dopiero ten moment symbolizował ostateczny upadek komunizmu – stwierdził historyk, gość audycji Sławomira Szofa z cyklu "Postacie XX wieku", nadanej w Polskim Radiu w czerwcu 1997 roku.

Pomnik odsłaniano 20 lipca 1951 z wielką pompą i z udziałem najwyższych dostojników partyjnych i państwowych. Do zebranych na placu, który od tego dnia miał nosić imię rewolucjonisty, przemówił sekretarz KC PZPR, ówczesny wicepremier Aleksander Zawadzki:

- Towarzysze! W sercu stolicy Polski Ludowej na dawnym Pl. Bankowym, z woli polskiej klasy robotniczej narodu polskiego wzniesiony został pomnik wielkiego Polaka. Przez całe dziesięciolecia burżuazja polska i międzynarodowa fałszowała prawdę o Feliksie Dzierżyńskim, fałszowała z nienawiścią, do jakiej zdolna jest tylko klasa skazana przez historię na zagładę. Jednocześnie w ciągu tych dziesięcioleci w szeregach polskiej i międzynarodowej klasy robotniczej rosła sława Feliksa Dzierżyńskiego i legenda o jego życiu i czynach – z entuzjazmem w głosie mówił Zawadzki. I kontynuował:

- Feliksa Dzierżyńskiego cechował głęboki patriotyzm i przeniknięty szeroką, rewolucyjną perspektywą proletariacki internacjonalizm. Cechy te łączyły się w jego osobie z rewolucyjnym rozmachem, z bezgraniczną ofiarnością partyjnika-konspiratora, a jednocześnie płomiennego i natchnionego trybuna ludu. Był człowiekiem nieustraszonej odwagi, przenikniętej czujnością rewolucyjną , połączona ze szlachetną wiara w człowieka Pracy. Oto cechy, dzięki którym Feliks Dzierżyński jest nam dziś tak bliski, drogi i zrozumiały - przemawiał Zawadzki.

W archiwach zachowała się transmisja z tej uroczystości. Posłuchaj, jak relacjonowali to wydarzenie dziennikarze Polskiego Radia, którzy też nie szczędzili peanów zachwytu nad postacią wielkiego bohatera rewolucji. - W tej chwili prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Bolesław Bierut dokonuje odsłonięcia pomnika. Spada płótno odsłaniając statuę Feliksa Dzierżyńskiego, wielkiego patrioty, płomiennego rewolucjonisty i znów Feliks Dzierżyński jest razem z nami, w sercu naszego kraju, w Warszawie – słyszymy w relacji.

Pomnik był pomysłem rzeźbiarza Zbigniewa Dunajewskiego. Jego projekt zajął I miejsce w konkursie  jesienią 1950 roku. - Statua wielkiego Polaka i rewolucjonisty stoi na cokole obłożonym białym marmurem, na cokole 4 płaskorzeźby wyobrażające epizody z życia Feliksa Dzierżyńskiego – komentowali sprawozdawcy. - Feliks Dzierżyński będzie patrzeć na Warszawę, o której pisał z więzienia w marcu 1915 roku:

"Gdybym miał pisać o tym, czym żyję, to nie pisałbym ani o tyfusie, ani o kapuście i wszach, lecz o tęsknotach naszych. Sądzę, że Warszawa, która wszystkich nas pociąga ku sobie zbierze nas wszystkich w innych warunkach, w innym życiu".

Warszawiacy ten znienawidzony symbol z hukiem w 1989 roku obalili. Prof. Paweł Wieczorkiewicz przedstawił w audycji z cyklu "Postacie XX wieku" najważniejsze fakty z życia twórcy poprzedniczki NKWD, Wszechrosyjskiej Komisji Nadzwyczajnej do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem (Czeka). - Z punktu widzenia Lenina, Dzierżyński wyróżniał się dwoma cechami. Był fanatycznym ideowcem rewolucji i jako Polak nie miał żadnych osobistych, narodowych uprzedzeń przed tym, żeby unurzać Rosję we krwi i żeby eksterminować całe grupy społeczeństwa rosyjskiego - stwierdził historyk.

Posłuchaj, kim był człowiek, którego pomniki obalano z taką satysfakcją w Polsce i Rosji.

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Dzierżyński pod młotek

Ostatnia aktualizacja: 16.11.2009 10:30
16 listopada 1989 roku zdemontowano w Warszawie pomnik Feliksa Dzierżyńskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

WiN - walczyli z sowietyzacją Polski

Ostatnia aktualizacja: 03.02.2020 05:45
3 lutego 1947 roku w Warszawie zakończył się proces przywódców antykomunistycznej organizacji Wolność i Niezawisłość, nazwany "procesem Rzepeckiego" od nazwiska głównego oskarżonego.
rozwiń zwiń