X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Stalingrad był piekłem. Listy z frontu

Ostatnia aktualizacja: 02.02.2018 06:07
"Kochana Helgo! Wiesz dobrze, że bałem się Wschodu. Padamy tu jak muchy. Nikogo to nie obchodzi, poległych się nie grzebie. Bez rąk, bez nóg, bez oczu, z rozwalonymi brzuchami, leżą wszędzie wokoło" – pisał w liście żołnierz niemiecki, uczestnik bitwy pod Stalingradem.
Audio
  • Bitwa pod Stalingradem - aud. Krystyny Żebrowskiej z cyklu "Spotkania z historią". (PR, 15.07.1977)
  • "Listy ze Stalingradu" - fragm. aud. dok. Andrzeja Wiktora Piotrowskiego. (PR, 8.02.1963)
Stalingrad, luty 1943 r. - kapitulacja żołnierzy niemieckich.PAPDPA
Stalingrad, luty 1943 r. - kapitulacja żołnierzy niemieckich.PAP/DPA

2 lutego 1943 na froncie wschodnim zakończyła się bitwa pod Stalingradem.

Wielkie natarcie

Do wydarzeń sprzed lat powróciła w 1975 r. Krystyna Żebrowska w audycji z cyklu "Spotkania z historią". W programie przypomniała najważniejsze etapy walk o Stalingrad oraz wspomnienia ich uczestników.

"Planując letnie natarcie Hitler zamierzał przede wszystkim zdobyć Stalingrad i Kaukaz - pisał gen. Kurt Zeitler, szef sztabu generalnego wojsk lądowych Rzeszy. - Gdyby armia niemiecka zdołała sforsować Wołgę w dolnym jej biegu i w ten sposób przeciąć główną linię komunikacyjną, i gdyby kaukaska ropa naftowa poszła na zaspokojenie wojennych potrzeb Niemiec, sytuacja na Wschodzie zmieniłaby się radykalnie".

Z kolei marszałek Andriej Jeriemienko, dowódca frontu stalingradzkiego zanotował: "Zdobycie Stalingradu miało stać się sygnałem dla Japonii do napaści na nasze granice dalekowschodnie, a Turcji na nasze granice południowe".

Pierwszy etap walk o Stalingrad rozpoczął się 17 lipca 1942. Bitwa ta jest uważana za jedną z największych w czasie II wojny światowej. Po obu stronach, w różnych etapach brało w niej udział ok. 2 mln żołnierzy, 2 tys. czołgów, ok. 26 tys. dział i moździerzy, ponad 2300 samolotów.

Po latach jeden z obrońców Stalingradu, płk Grigorij Rybakow zapytany o najbardziej dramatyczne przeżycia znad Wołgi odpowiedział: "Cała ta bitwa była jednym, wielkim dramatem".

Obrona za wszelką cenę

Stalin wiedział, że nie może dopuścić do wygranej Niemców. 150 tys. mieszkańców budowało umocnienia miasta, 75 tys. wstąpiło w szeregi armii, walki zamierały w jednym rejonie miasta, by ze zdwojoną siłą zacząć się w innym. "Ani kroku wstecz!" – taki okrzyk bojowy towarzyszył wszystkim żołnierzom Armii Czerwonej, uczestniczącym w walkach o Stalingrad.
Ostatnią próbę większego natarcia hitlerowcy podjęli 11 listopada 1942. Udało im się dotrzeć do Wołgi i rozdzielić obrońców na 3 grupy. W tydzień później wojska radzieckie przeszły do kontrofensywy. To był początek końca.

Listy z frontu

Wstrząsająco brzmią listy żołnierzy niemieckich, którzy do końca uczestniczyli w walkach. Zostały one wywiezione z okrążonego miasta ostatnim samolotem i nigdy nie dotarły do adresatów. Minister propagandy Rzeszy – Joseph Goebbels uznał je za zbyt pesymistyczne i demobilizujące, i na jego prośbę zostały zarekwirowane przez cenzurę. Andrzej Wiktor Piotrowski przedstawił niektóre z nich w audycji "Listy ze Stalingradu" nadanej w lutym 1963 r.

"Kochana Karolino! Musieliśmy wiele przełknąć, przełkniemy i to – pisał jeden z nich. - Nie mam pojęcia, jak się mamy stąd wykaraskać. W gruncie rzeczy nie mój interes. Przyszliśmy tu na rozkaz, strzelaliśmy na rozkaz, zdychaliśmy z głodu na rozkaz, ginęliśmy na rozkaz i odmaszerujemy stąd. Wszystko na rozkaz".

Klęska wojsk niemieckich

W pierścieniu okrążenia znalazły się 22 dywizje niemieckie, ponad 300 tys. żołnierzy. Mimo to, Hitler wydał Paulusovi bezwzględny rozkaz utrzymania się nad Wołgą. 8 stycznia 1943 radzieckie dowództwo zaproponowało generałowi kapitulację, ale została ona odrzucona. Armia Czerwona przystąpiła do ataku.

30 stycznia 1943 gen. Friedrich von Paulus otrzymał od Hitlera radiogram z informacją, że został awansowany do stopnia feldmarszałka.

- Ma to być zapewne zachęta do samobójstwa, ale takiej przyjemności mu nie zrobię - powiedział do swego adiutanta.

Kapitulacja

Jeden z radzieckich oficerów, który znajdował się w grupie żołnierzy biorących dowódcę 6. Armii do niewoli tak opisał to zdarzenie:

- Długo szukaliśmy kryjówki von Paulusa. Okazało się, że znajduje się ona na Placu im. Poległych Bohaterów w podziemiach domu towarowego. Długim korytarzem dotarliśmy do drzwi, przy których dwóch żołnierzy pełniło wartę. Gdy weszliśmy do środka, ujrzałem łóżko, na którym w wojskowym płaszczu leżał mężczyzna, podparty na ręce, wpatrując się w mapę Stalingradu porysowaną mnóstwem krzyżyków i kółek. Wolno, bardzo ociężale odwrócił głowę w naszą stronę. Był zarośnięty, cerę miał pożółkłą i zaczerwienione oczy. Powiedział, że wie, jaki jest cel naszego przybycia i podniósł się z łóżka. - Wobec tego proszę pana o oddanie broni – powiedziałem. - Feldmarszałek opuścił głowę na piersi i po chwili desperacko wzruszywszy ramionami, rozpiął płaszcz. Przez moment przebiegła mi myśl, czy nie chce popełnić samobójstwa, ale on sięgnął do boku, odpiął kaburę i nie odwracając się do nas wyciągnął rękę z pistoletem. Był to piękny, mały pistolet o kolbie wykładanej masą perłową.

W niewoli radzieckiej

Ostatnie jednostki niemieckie skapitulowały 2 lutego. Zwycięstwo pod Stalingradem stanowiło przełom na froncie wschodnim i ważny etap w przebiegu II wojny światowej.

31 stycznia 1943 feldmarszałek von Paulus bezwarunkowo poddał się dowódcy 64. Armii – gen. Szumiłowowi. Po przesłuchaniach, w marcu tego samego roku, wraz z innymi wyższymi oficerami Wehrmachtu został zesłany do łagru Krasnogorodskij Nr 27.

Po wojnie zeznawał jako świadek przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Do Niemiec powrócił dopiero w 1953 roku. Osiadł w Niemieckiej Republice Demokratycznej i brał udział  w tworzeniu wojsk lądowych tego kraju.

Zmarł 1 lutego 1957 w Dreźnie po wielomiesięcznej chorobie.

Posłuchaj wspomnień uczestników jednej z największych bitew II wojny światowej.

Czytaj także

Manewr, który był początkiem końca Hitlera

Ostatnia aktualizacja: 03.07.2012 09:14
Pod koniec czerwca 1941 roku Niemcy nazistowskie zaatakowały Związek Radziecki. Operacja Barbarossa była największym i najważniejszym przedsięwzięciem II wojny światowej. Stanowiła również jej punkt zwrotny.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wielka klęska hitlerowskich Niemiec

Ostatnia aktualizacja: 17.07.2012 07:00
17 lipca 1942 roku rozpoczęła się bitwa o Stalingrad.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kursk - największa bitwa pancerna w historii

Ostatnia aktualizacja: 23.08.2019 05:50
- W dniu dzisiejszym stajecie się uczestnikami bojów ofensywnych, które mogą zadecydować o wyniku wojny - napisał Adolf Hitler w specjalnym rozkazie adresowanym do żołnierzy Wehrmachtu, szykujących się do bitwy na Łuku Kurskim.
rozwiń zwiń