Historia

Plan Marshalla - pomoc dla zrujnowanej Europy

Ostatnia aktualizacja: 03.04.2020 05:40
Państwa, które odniosły olbrzymie straty w wyniku II wojny światowej, otrzymały 13,5 miliarda dolarów. Polska, podobnie jak inne państwa podporządkowane ZSRR, ze względu na stanowisko Moskwy, nie mogła skorzystać z tych pieniędzy.
Audio
  • Plan Marshalla - audycja z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Polska". (PR, 13.11.1996)
Samochód propagandowy z makietą przekonującą, że plan Marshalla to odbudowa imperializmu niemieckiego. Warszawa, 1.05.1948
Samochód propagandowy z makietą przekonującą, że plan Marshalla to odbudowa imperializmu niemieckiego. Warszawa, 1.05.1948Foto: PAP

3 kwietnia 1948 roku Kongres Stanów Zjednoczonych uchwalił ustawę, w której zawarto podstawowe zasady programu ekonomicznej pomocy dla Europy. Jej treść sformułował generał, ówczesny sekretarz stanu USA, George Marshall, od którego wziął nazwę plan pomocy.

Plan wszedł w życie tego samego dnia, w którym został uchwalony, po podpisaniu przez prezydenta Stanów Zjednoczonych Harry’ego Trumana. Jego politycznym celem było przeciwstawienie się komunizmowi poprzez odbudowę gospodarki państw europejskich zniszczonych w trakcie II wojny światowej.

Walka z komunistami

George Marshall po raz pierwszy przedstawił ten plan 5 czerwca 1947 roku na Uniwersytecie Harvarda. Był on następstwem, ogłoszonej w marcu 1947 roku przez prezydenta, tzw. doktryny Trumana, która była skierowana przeciwko globalnej ekspansji komunizmu i ZSRR. Chodziło o powstrzymywanie tych wpływów we Włoszech i Francji, jak również w Europie Wschodniej, gdzie komuniści albo już zdobyli władzę albo do tego zmierzali.

Stany Zjednoczone zdawały sobie sprawę, że bez poprawy sytuacji gospodarczej w krajach zrujnowanych działaniami wojennymi trudno będzie walczyć z komunistami. 

Jest rzeczą logiczną, że Stany Zjednoczone powinny uczynić wszystko, co leży w ich mocy, by pomóc w przywróceniu światu normalnego zdrowia gospodarczego, bez czego nie może być mowy o równowadze politycznej i zapewnieniu pokoju  mówił 5 czerwca 1947 George Marshall Nasza polityka jest wymierzona nie przeciwko jakiemukolwiek krajowi czy doktrynie, ale przeciwko głodowi, ubóstwu, rozpaczy i chaosowi.

Po ogłoszeniu przez Stany Zjednoczone propozycji gospodarczej dla Europy, na 12 lipca 1947 zaplanowano zorganizowanie międzynarodowej konferencji przygotowawczej w Paryżu. Udział w niej zaproponowano większości państw europejskich, zaproszenia wysłano do Warszawy, Pragi, Belgradu i Moskwy.

Odmowa polskiego rządu

Pierwsza reakcja polskiego rządu i premiera Józefa Cyrankiewicza była pozytywna. Jednak w ciągu następnych kilku dni rząd zmienił swoje stanowisko. Stało się to pod wpływem nacisków Kremla. O tym, kto pojedzie, a kto nie pojedzie, zdecydował Minister Spraw Zagranicznych ZSRR, Wiaczesław Mołotow.

9 lipca 1947 premier Józef Cyrankiewicz odmówił wyjazdu polskiej delegacji do Paryża, motywując to troską rządu zarówno o bieżące, jak i trwałe interesy państwowe.

 Mołotow zdecydował, że delegacje Polski, jak również Czechosłowacji i Jugosławii do Paryża nie pojadą, ponieważ plan Marshalla w oczach Kremla był próbą ingerencji w sprawy wewnętrzne państw należących do sfery wpływów radzieckich  mówił historyk prof. Wojciech Roszkowski w audycji Polskiego Radia z 1996 roku.

Konsekwencje odmowy

Rezygnacja z planu Marshalla kosztowała Polskę bardzo dużo. Kraje Europy Zachodniej, które go przyjęły, otrzymały kredytowe dostawy towarów amerykańskich w wysokości pomiędzy 1,5 miliarda (Niemcy) a 3 miliardami ówczesnych dolarów (Wielka Brytania).

Według prof. Wojciecha Roszkowskiego Polska dostałaby znacznie mniej, ale wciąż byłby to bardzo poważny zastrzyk przyspieszający proces odbudowy gospodarczej kraju. A dokonywana była ona siłami wewnętrznymi, środkami zniszczonej Polski, zrujnowanych przez wojnę obywateli, w wyniku drenażu społeczeństwa, które świadczyło na odbudowę w stopniu znacznie większym, niż to było konieczne, gdyby przyjąć plan Marshalla.

 Trudno dokładnie w tej chwili odtworzyć tok rozumowania Cyrankiewicza, Minca i innych osób odpowiedzialnych za politykę gospodarczą w Polsce  mówił prof. Wojciech Roszkowski.  Czy oni liczyli koszty odmowy planu Marshalla? Należy sądzić, że w momencie, kiedy przyszła decyzja polityczna z Moskwy, przestali zaprzątać sobie tym głowę.

Zapaść gospodarcza kraju

Historycy gospodarczy mogą dziś właściwie tylko stawiać hipotezy, "co by było gdyby" i jakiego rodzaju straty Polska poniosła. Społeczeństwo poinformowano o odrzuceniu planu Marshalla przy pomocy komunikatu rządowego, który brzmiał bardzo enigmatycznie. Troska o interesy państwa wyglądała bardzo dziwnie, ale cenzura i terror polityczny, który narastał w kraju, właściwie uniemożliwiały artykułowanie publiczne wątpliwości z tym związanych.

W trakcie realizacji planu Marshalla, rozpoczętej w 1948 roku, rząd Stanów Zjednoczonych przeznaczył na pomoc dla krajów europejskich 17 miliardów dolarów, z czego wykorzystano 13,5 miliarda. Najwięcej na amerykańskiej pomocy skorzystały: Wielka Brytania, Francja, Włochy i Niemcy Zachodnie.

Zaoferowane przez USA wsparcie ekonomiczne odniosło zamierzony skutek. Udało się odbudować zachodnioeuropejską gospodarkę na tyle, że wkroczyła ona na drogę rozwoju. Wyrazem tego było utworzenie 22 września 1947 Europejskiej Organizacji Współpracy (OEEC). Ofensywa komunistycznej ideologii została skutecznie zahamowana.

mk

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Truman idzie na wojnę z Sowietami

Ostatnia aktualizacja: 12.03.2015 07:00
W swoim orędziu amerykański prezydent poprosił Kongres o 400 milionów dolarów pomocy dla państw walczących z komunizmem.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Stalin, Truman i Churchill dzielą Europę

Ostatnia aktualizacja: 17.07.2019 06:30
- Poczdam to było przypieczętowanie zwycięstwa Stalina w wojnie, moment największego triumfu Związku Sowieckiego w jego całej historii - stwierdził profesor Paweł Wieczorkiewicz, komentując obrady Wielkiej Trójki w Poczdamie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dwight Eisenhower - wielki Amerykanin i wielki żołnierz

Ostatnia aktualizacja: 28.03.2020 05:40
Gen. Dwight Eisenhower, wielki zwycięzca II wojny światowej, późniejszy prezydent Stanów Zjednoczonych, wszedł do historii jako naczelny dowódca wojsk sprzymierzonych. Zmarł 51 lat temu, 28 marca 1969 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Atomowa rywalizacja Sowietów z Amerykanami

Ostatnia aktualizacja: 08.03.2013 06:00
- Wybuch amerykańskiej bomby atomowej nad japońskimi miastami był dla Stalina politycznym szokiem. Wbrew temu co twierdzą jego hagiografowie, fakt ten głęboko go poruszył - mówił historyk prof. Paweł Wieczorkiewicz.
rozwiń zwiń