X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Ruhollah Chomeini przejmuje władzę w Iranie

Ostatnia aktualizacja: 11.02.2014 07:00
Kiedy po 8 latach wygnania wrócił do kraju witały go wiwatujące tłumy. 11 lutego 1979, obwołany religijnym przywódcą islamskiej rewolucji, ajatollach Ruhollah Chomeini przejął władzę w Iranie. Nie oznaczało to jednak rządów demokratycznych.
Audio
  • Irańska rewolucja islamska - przyczyny i skutki. Koniec monarchii, powrót ajatollaha Chomeiniego - aud. Piotra Kędziorka z udziałem Krzysztofa Strachoty, etnologa z Ośrodka Studiów Wschodnich (listopad 2000 r.)
Teheran, Iran. 31.01.2013. 34.rocznica powrotu z wygnania w Paryżu ajatollaha Chomeiniego do kraju. Irańska kobieta stoi przed zdjęciem twórcy republiki islamskiej. PAPEPA
Teheran, Iran. 31.01.2013. 34.rocznica powrotu z wygnania w Paryżu ajatollaha Chomeiniego do kraju. Irańska kobieta stoi przed zdjęciem twórcy republiki islamskiej. PAP/EPA Foto: Abedin Taherkenareh

Przejęcie władzy przez Chomeiniego było zwieńczeniem rewolucji irańskiej. A wszystko zaczęło się 8 września 1978. Wówczas szch Iranu Mohammad Reza Pahlawi wysłał na ulice Teheranu wojska rządowe. W walkach zginęło kilkuset demonstrantów. Dzień ten przeszedł do historii jako "czarny piątek".

- Manifestanci coraz głośniej zaczęli domagać się odejścia szacha Rezy Pahlawiego i ukrócenia wpływów amerykańskich. Protesty nabrały charakteru ogólnospołecznego - mówił o początkach rewolucji islamskiej w Iranie Krzysztof Strachota, etnolog z Ośrodka Studiów Wschodnich.

Szach

Nz.: Szach Iranu Mohammad Reza Pahlawi, przed 1979 r. Wikimedia Commons/dp. Źr.: http://www.farahpahlavi.org/
Pod rękę z Zachodem
O przyczynach wybuchu buntu społecznego i przebiegu rewolucji islamskiej w Iranie opowiadał w 2000 r., w audycji Piotra Kędziorka, Krzysztof Strachota etnolog z Ośrodka Studiów Wschodnich.
- Wcześniej występowano w sposób zbrojny przeciwko szachowi, ale robili to komuniści - mówił gość programu.
Mohammad Reza Pahlawi utrzymywał dobre stosunki ze Stanami Zjednoczonymi i większością krajów zachodnich. Często przez Zachód był przedstawiany jako wzór ”nowoczesnego przywódcy” na Bliskim Wschodzie. Decyzje podejmowane przez szacha wywoływały sprzeciw szyickich duchownych. Jednym z największych krytyków Pahlawiego stał się ajatollah Chomeini.
- Szach prowadził od lat 60. tzw. białą rewolucję – komentował etnolog. - Była ona skierowana przeciw duchowieństwu, przeciw potędze kleru szyickiego.
Laicyzacja państwa
Reza Pahlawi chciał znacjonalizować ogromne majątki duchownych szyickich, występował przeciwko obyczajowości muzułmańskiej. – Dochodziło do takich sytuacji, że policja zdzierała kobietom czadory na ulicach – mówił gość programu. – W szkołach, w miejscach publicznych dystansowano się od zbyt żarliwej i głębokiej religijności. Szach odwoływał się do tradycji przedislamskich, do państwa Achemenidów. Hucznie obchodził 2500 tysiąclecie monarchii w Iranie.
- Np. z  języka starano się usuwać słowa pochodzenia arabskiego i wracać do słów średnio perskich i wczesno perskich – dodał etnolog – by podkreślić odrębność etniczną i tradycję irańską.
Ajatollah Chomeini, który otwarcie sprzeciwiał się laicyzacji państwa, zażyłym stosunkom szacha ze Stanami Zjednoczonymi i Izraelem, został aresztowany i zmuszony w 1964 r. do opuszczenia kraju. - Już wcześniej Chomeini głosił, że szach musi odejść – powiedział Krzysztof Strachota. - W 1961 r. doszło do zamieszek w Qom, świętym mieście szyitów. Wtedy policja po raz pierwszy otworzyła ogień i strzelała do manifestujących pod hasłami religijnymi.

Meczet
Meczet Boskie Światło w Qom, świętym mieście szyitów. Wikimedia Commons/cc. Fot.: Mohammad mahdi P9432

Bunt społeczny i religijny
Ale pozbycie się jednego z głównych opozycjonistów na niewiele się zdało. Szach tłumił kolejne demonstracje siłą, aresztując i zabijając przeciwników. Eskalacja protestów nastąpiła w roku 1978. - Bardzo szybko przeszło to w taką emocjonalną fazę – stwierdził Krzysztof Strachota. - Szła manifestacja, żołnierze szacha strzelali, padali zabici. Po czterdziestodniowym okresie żałoby szła kolejna manifestacja upamiętniająca ofiary, padali następni.
Fala buntu przeciw szachowi narastała z każdym dniem. Przeciwnicy Pahlawiego zaczęli podpalać kina wyświetlające nieobyczajne filmy, napadać na cudzoziemców, zwłaszcza Amerykanów. Niszczono bary, w których sprzedawano alkohol. - Przez cały rok narastał paraliż państwa - słyszymy w komentarzu.
Koniec monarchii
Konsekwencją ”czarnego piątku” była całkowita utrata poparcia rządu zarówno przez obywateli jak i przez zagranicznych sojuszników. Strajk generalny w październiku 1978 r. unieruchomił gospodarkę Iranu. Protesty osiągnęły apogeum w grudniu. Każdego dnia setki demonstrantów ginęło w walkach z wojskiem, a demonstracje cały czas przybierały na sile.
16 stycznia 1979 r. szach i cesarzowa opuścili Iran. - W lutym 1979 r. z Paryża przyleciał Chomeini - powiedział gość Piotra Kędziorka. - Jego powrót nadał rewolucji islamski charakter.

Powrót
Powrót ajatollaha Chomeiniego do Teheranu, 01.02.1979. Wikimedia Commons/dp

Religia ponad wszystko
Obalenie rządu szacha było wielkim świętem dla mieszkańców Iranu. Chomeiniego witały tłumy. Ajatollah zaczął sugerować i żądać, żeby uczeni muzułmańscy zajęli się administrowaniem nie tylko sprawami religijnymi, ale też życiem społecznym i politycznym. - To różniło się od takiego tradycyjnego szyizmu, który raczej unikał bezpośredniego angażowania się w politykę, duchowni pozostawali raczej na pozycjach doradców - mówił etnolog. - Chomeini, wbrew większości autorytetów szyickich w ówczesnych czasach doprowadził do tego, że uczeni muzułmańscy powinni rządzić państwem.

Jeszcze w lutym 1979 r. w Iranie obalono system monarchii i utworzono republikę islamską.
Kim był Chomeini? Jakie były konsekwencje irańskiej rewolucji dla Irańczyków i świata? Posłuchaj rozmowy Piotra Kędziorka z Krzysztofem Strachotą, nagranej na rok przed atakiem Al-Kaidy na World Trade Center w 2001 r.
bs

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Kobieta w islamie

Ostatnia aktualizacja: 04.11.2010 20:10
Dyskusja wokół społecznej, religijnej i kulturowej roli kobiety określonej koranicznym prawem szariatu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ajatollah Chomeini - pchnął islam przeciwko Zachodowi

Ostatnia aktualizacja: 03.06.2019 06:05
"Islam jest religią, w której pacierz jest złączony z polityką, a polityka jest rodzajem pacierza" - powtarzał często ajatollah Chomeini. Charyzmatyczny przywódca szyitów, ajatollah Chomeini zmarł 3 czerwca 1989 roku. Do historii przeszły jego słowa, że Stany Zjednoczone są "Wielkim Szatanem".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Nowy prezydent Iranu oficjalnie rozpoczyna rządy

Ostatnia aktualizacja: 04.08.2013 13:00
Hassan Rowhani został w sobotę zaprzysiężony przez najwyższego przywódcę duchowego Iranu,a dzisiaj pojawi się na uroczystej ceremonii w parlamencie w Teheranie.
rozwiń zwiń