Historia

Zwycięstwo pod Somosierrą. Szarża, która przeszła do legendy

Ostatnia aktualizacja: 30.11.2022 06:00
Atak trwał osiem minut. Tyle potrzebowali polscy szwoleżerowie, by zdobyć hiszpańską Somosierrę i otworzyć Napoleonowi drogę na Madryt.
Szarża w wąwozie Somosierry - reprod. fot. obrazu Wojciecha Kossaka (18571942). Wikimedia Commonsdp
”Szarża w wąwozie Somosierry” - reprod. fot. obrazu Wojciecha Kossaka (1857–1942). Wikimedia Commons/dp

30 listopada 1808 roku polski 3. szwadron Szwoleżerów Gwardii Cesarskiej przeprowadził zwycięską szarżę w bitwie pod Somosierrą. O tym, jak zdobywano Somosierrę opowiadał w audycji z cyklu "Widnokrąg", nadanej w styczniu 1996 roku, historyk z Muzeum Wojska Polskiego dr Andrzej Ziółkowski.

Pod wodzą Napoleona

Jest rok 1808. Na Półwyspie Iberyjskim toczy się wojna. Armia Napoleona zdobywa kolejne przyczółki w Hiszpanii. Somosierra leży na drodze do Madrytu. 30 listopada cesarz Francji podejmuje decyzję o ataku. Do boju ruszają żołnierze francuscy. Bez powodzenia. – Tak, najpierw poszła piechota Francuzów – komentował gość Katarzyny Kobyleckiej – musiała cofać się natychmiast pod ogniem działowym i ogniem karabinowym. Legenda mówi, że właśnie w tym momencie Napoleon postanowił pchnąć do ataku kawalerię.

W rzeczywistości cesarz, chcąc umożliwić podejście piechocie pod pierwsze stanowiska hiszpańskie, wydał rozkaz szwoleżerom, by zaatakowali jedynie pierwszą baterię. Tymczasem Polacy ruszyli z impetem na wszystkie działa ustawione przez Hiszpanów wzdłuż przełęczy Somosierra.

Droga do Madrytu

Dlaczego tak trudno było zdobyć to miejsce? – Decydowała o tym przede wszystkim konfiguracja terenu – mówił dr Andrzej Ziółkowski. – To jest dość szeroka, ale bardzo kamienista dolina otoczona dosyć wysokimi wzgórzami, przez którą wiodła w 1808 roku jedna jedyna kamienista droga, niemożliwa do przebycia konno w szybkim tempie.

I właśnie na tej drodze Hiszpanie ustawili swoje cztery baterie. Bronili dojścia do Madrytu. Ilu ich było? Około trzech tysięcy.

Kozietulski i inni

Polskich szwoleżerów poprowadził do ataku płk Jan Leon Kozietulski. Uczestnik wojen napoleońskich, gen. Józef Załuski napisał w swym pamiętniku:

"Jak skoro Kozietulski otrzymał polecenie cesarza, rozkazał szwadronowi dobyć pałasza i z okrzykiem: Niech żyje cesarz! Puścił się zaraz gościńcem pod górę w kolumnie marszowej czwórkami. Kozietulski, mając zaraz z początku natarcia konia zabitego, nie mógł osobiście kończyć zwycięstwa, ale szwadron nie ustawał ani na chwilę".

Brawurowa szarża polskich szwoleżerów trwała zaledwie osiem minut. Po wycofaniu się płk. Kozietulskiego, kawalerzyści nie cofnęli się na poprzednie pozycje.

– Szwadron poszedł w ferworze walki dalej – opowiadał dr Andrzej Ziółkowski – już bez rozkazu. Poprowadzili go kolejni oficerowie: Krzyżanowski, Dziewanowski, poszli do przodu, zdobywając następne baterie.


Posłuchaj
18:42 Prawda o Somosierze - aud. Katarzyny Kobyleckiej.mp3 "Prawda o Somosierze" - brawurowy atak polskich szwoleżerów pod dowództwem płk. Jana Kozietulskiego na hiszpańskie baterie w przełęczy Somosierra. Komentarz historyka dr. Andrzeja Ziółkowskiego. Aud. Katarzyny Kobyleckiej z cyklu "Widnokrąg". (PR, 23.01.1996)

 

Zwycięstwo

Jednym z nielicznych, którzy dotarli do czwartej i ostatniej baterii wroga na sam szczyt przełęczy, był porucznik Andrzej Niegolewski. Podczas ataku odniósł 9 ran od bagnetów i dwie od kul wroga. Za ten brawurowy wyczyn otrzymał od samego Napoleona Legię Honorową.

W bitwie pod Somosierrą brało udział ok. 200 kawalerzystów 3. szwadronu Szwoleżerów Gwardii Cesarskiej. Poległo osiemnastu, 33 zostało ciężko rannych.

Czy wiemy coś o stratach Hiszpanów? – pytała autorka audycji. – Nie, nic – usłyszała w odpowiedzi – Wzięliśmy ok. 3 tys. jeńców, pięć sztandarów, 16 dział.

Napoleon zorientował się szybko, że Polacy sami poszli do przodu, zdobywając kolejne przyczółki Hiszpanów i dlatego natychmiast posłał im na pomoc kolejny francuski pluton konnej gwardii z własnej osłony oraz kolejny szwadron szwoleżerów. To pozwoliło cesarzowi odnieść tak miażdżące zwycięstwo.

Legenda Somosierry

Szarża polskich szwoleżerów przeszła do historii i stała się legendą. – Całe pokolenie Polaków przyswoiło ją sobie zupełnie inaczej, niż przebiegała w rzeczywistości – powiedział Andrzej Ziółkowski.

Stało się tak głównie za sprawą malarzy, którzy postanowili uwiecznić śmiały wyczyn Polaków na płótnie. – Najbliższy prawdy był Wojciech Kossak, który udał się na przełęcz Somosierra w 100 rocznicę bitwy – stwierdził historyk – Natomiast inni artyści przedstawiali tę szarżę z wyobraźni.

"Trzeba być pijanym, by taki rozkaz wydać i trzeba być pijanym, by taki rozkaz wykonać" – napisał jeden z generałów Napoleona o tym, co wydarzyło się 30 listopada 1808 roku pod Somosierrą.

Brawura, fantazja i wielka odwaga – posłuchaj, czego dokonali Polacy pod wodzą Napoleona.

bs/im

Czytaj także

Książę Józef Poniatowski. Symbol żołnierskiego męstwa i honoru

Ostatnia aktualizacja: 19.10.2022 05:40
Był gorącym patriotą, który widział szansę na odzyskanie niepodległości u boku Napoleona Bonaparte. Nawet gdy cesarz Francuzów odnosił klęski, książę Józef wiernie został u jego boku, aż do śmierci w nurcie Elstery 19 października 1813 roku.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Józef Chłopicki i kompleks klęski Napoleona

Ostatnia aktualizacja: 30.09.2022 05:40
Był jednym z najbardziej doświadczonych polskich dowódców epoki zrywu listopadowego. Z armią napoleońską zwojował całą Europę – od Półwyspu Iberyjskiego po Moskwę. Dlaczego zatem nie sprawdził się jako dyktator powstania? 30 września 1854 roku zmarł gen. Józef Chłopicki. 
rozwiń zwiń
Czytaj także

Zamach na Napoleona. Bonapartego uratował… pijany woźnica

Ostatnia aktualizacja: 24.12.2022 05:40
222 lata temu, 24 grudnia 1800 roku, Paryżem wstrząsnęła olbrzymia eksplozja. Bomba podłożona przez zamachowców miała zabić człowieka, który - jak pokazała przyszłość - zmienił na zawsze oblicze Europy.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Bitwa pod Wagram. O tym, jak "Mały Kapral" pokonał wielką Austrię

Ostatnia aktualizacja: 06.07.2022 05:55
Rozegrana 5 i 6 lipca 1809 roku dwudniowa bitwa w pobliżu austriackiej wsi Wagram należała do największych bitew w kampaniach napoleońskich. Walki zakończyły się klęską armii Habsburskiej, a wkrótce potem rozpadem V koalicji antyfrancuskiej. 
rozwiń zwiń
Czytaj także

Wolne Miasto Gdańsk - nadbałtycka "republika" Napoleona

Ostatnia aktualizacja: 21.07.2022 05:40
21 lipca 1807 roku odbyła się uroczysta proklamacja Wolnego Miasta Gdańska. Jej powstanie było skutkiem zwycięskiej wojny Napoleona Bonaparte z Prusami. Tak zwana "gdańska republika" funkcjonowała zaledwie przez kilka lat i była całkowicie podporządkowana Francji.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Bitwa narodów pod Lipskiem. Zmierzch Bonapartego

Ostatnia aktualizacja: 16.10.2022 05:50
W rozpoczętych 16 października 1813 roku czterodniowych zmaganiach nad Elsterą załamała się ostatecznie napoleońska potęga. Cesarza Francuzów opuścili wszyscy sojusznicy, poza Polakami, którzy za wierność zapłacili olbrzymią cenę
rozwiń zwiń
Czytaj także

Generał Józef Dwernicki. Bohater spod Stoczka

Ostatnia aktualizacja: 23.11.2022 05:40
Był utalentowanym wojskowym, który po raz pierwszy wsławił się męstwem podczas wojen napoleońskich. Do jego największych osiągnięć należy jednak zwycięskie starcie podczas powstania listopadowego. Wygrana ta miała wielkie znaczenie symboliczne - nie tylko podniosła Polaków na duchów, lecz także pokazała Rosjanom, że nie należy lekceważyć przeciwnika. 
rozwiń zwiń