Historia

Zginęli za współpracę z Pileckim. 79 lat temu Niemcy dokonali egzekucji 53 więźniów

Ostatnia aktualizacja: 25.01.2023 05:45
25 stycznia 1943 roku w obozie koncentracyjnym Auschwitz Niemcy rozstrzelali kilkudziesięciu Polaków. Wśród zamordowanych byli przedstawiciele polskiej inteligencji oraz wyżsi oficerowie sił zbrojnych, w tym członkowie założonego przez rotmistrza Witolda Pileckiego konspiracyjnego Związku Organizacji Wojskowej.   
Powojenna rekonstrukcja zlokalizowanej w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym Auschwitz Ściany Śmierci, pod którą Niemcy w latach 1941-1943 zastrzelili kilka tysięcy osób. Oryginalna Ściana Śmierci została rozebrana przez Niemców w lutym 1944 roku na wieść o wkroczeniu Armii Czerwonej na tereny polskie.
Powojenna rekonstrukcja zlokalizowanej w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym Auschwitz Ściany Śmierci, pod którą Niemcy w latach 1941-1943 zastrzelili kilka tysięcy osób. Oryginalna Ściana Śmierci została rozebrana przez Niemców w lutym 1944 roku na wieść o wkroczeniu Armii Czerwonej na tereny polskie.Foto: Lukasz Dejnarowicz / Forum

Bici, poniżani, torturowani

Przed egzekucją więźniowie byli przetrzymywani w obozowym areszcie mieszczącym się w bloku 11, zwanym przez osadzonych Blokiem Śmierci. Niemcy umieszczali tam najczęściej ludzi podejrzanych o uczestnictwo w konspiracji, planowanie ucieczek z obozu i utrzymywanie kontaktów z ludnością cywilną. Więźniowie mieszkali w celach zwykłych (gdzie znajdowały się niewielkie okienka i drewniane prycze), w tak zwanych "ciemnicach" (pozbawionych okien pomieszczeniach, gdzie osadzeni zmuszeni byli do spania na podłodze) lub w celach do stania (powierzchnia tych pokoi wynosiła metr kwadratowy, a oprawcy zamykali w nich na noc od trzech do czterech osób). Przebywający w bloku 11 więźniowie byli bici, głodzeni, poniżani i torturowani.

src="//static.prsa.pl/3f5bf262-aed5-4ca5-88bc-b84ae6064666.file" 

25 stycznia 1943 roku naziści przeprowadzili selekcję w obozowym areszcie. Wytypowali grupę kilkudziesięciu osób, składającą się z polskich wyższych oficerów wojskowych i przedstawicieli przedwojennej inteligencji. Niemcy oskarżyli ich o uczestnictwo w konspiracji obozowej i skazali na karę śmierci. Egzekucja odbyła się jeszcze tego samego dnia na dziedzińcu bloku 11 pod tak zwaną Ścianą Śmierci. Więźniowie zostali zamordowani przez esesmanów strzałem w potylicę. Zginęły wówczas pięćdziesiąt trzy osoby, w tym członkowie konspiracyjnego Związku Organizacji Wojskowej: pułkownik Jan Karcz, rotmistrz Włodzimierz Koliński i architekt Zbigniew Ruszczyński. 

Kilka godzin później Niemcy zamordowali również dwudziestu dwóch członków Armii Krajowej z Inspektoratu Bielskiego (okręg żywiecki, bielski i oświęcimski), przewiezionych do obozu z więzienia w Mysłowicach (Górny Śląsk).

Pilecki i tajna obozowa konspiracja

Witold Pilecki - zobacz serwis specjalny

Jak to zostało już wspomniane, w grupie 53 Polaków rozstrzelanych przez Niemców w styczniu 1943 roku znajdowali się członkowie Związku Organizacji Wojskowej, założonego jesienią 1940 roku z inicjatywy rotmistrza Witolda Pileckiego (w obozie posługiwał się nazwiskiem Tomasz Serafiński). 19 września 1940 roku wojskowy dobrowolnie wszedł w "kocioł" podczas łapanki na warszawskim Żoliborzu. W ten sposób dostał się do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie przystąpił do realizacji zleconej mu przez Polskie Państwo Podziemne misji - miał sporządzić raport o sytuacji panującej w obozie i zorganizować tam ruch oporu.

Posłuchaj
06:46 Przetrwać w Auschwitzwl.mp3 Dyrektor Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL Jacek Pawłowicz mówi o działalności konspiracyjnej rotmistrza Witolda Pileckiego w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym Auschwitz. Fragment audycji Katarzyny Kobyleckiej z cyklu "Naukowy zawrót głowy". (PR, 11.05.2011) 

ZOW opierał się na systemie "piątek", czyli małych grup konspiracyjnych. Powstawały one i działały niezależnie od siebie, ze względów bezpieczeństwa prawie nic też o sobie wzajemnie nie wiedziały. Członkowie Związku skupiali się na organizowaniu lekarstw, żywności i ciepłej odzieży dla osadzonych, kolportowali do obozu informacje z zewnątrz, przekazywali meldunki poza teren Auschwitz, a także podtrzymywali na duchu współwięźniów. Przygotowywali również oddziały, które - wsparte z zewnątrz przez siły partyzantki AK - miały wywołać powstanie w obozie. Plany te nigdy nie zostały jednak zrealizowane, ponieważ rotmistrz nie dostał pozwolenia Komendy Głównej AK na podjęcie walki. 

Przeczytaj również: Rotmistrz Witold Pilecki - ucieczka z Auschwitz

Wiosna 1943 roku Niemcy natrafili na trop konspiracyjnej działalności Pileckiego i ZOW. Zagrożony wojskowy wraz z dwoma innymi więźniami zdecydował się wówczas uciec z obozu. Pomimo niebezpieczeństwa, organizacja dalej jednak funkcjonowała. Początek jej końca związany jest z 11 października 1943 roku. Tego dnia naziści rozstrzelali pod "Ścianą Straceń" pięćdziesięciu czterech więźniów, w tym wielu członków ZOW. Wśród zamordowanych był m.in. ppłk Juliusz Gilewicz, który po ucieczce Pileckiego objął przywództwo nad organizacją.

Zobacz także: Rozstrzelanie w zemście za współpracę z Witoldem Pileckim

jb

Czytaj także

Maksymilian Maria Kolbe: "Chcę dodać innym odwagi do życia"

Ostatnia aktualizacja: 08.01.2023 05:40
- Chcę dodać innym odwagi do życia - powiedział zaskoczonemu hitlerowcowi w niemieckim obozie zagłady Auschwitz-Birkenau. Zakonnik pokazał wielkość człowieka tym, którzy zatracili poczucie człowieczeństwa. Dobrowolnie oddał swoje życie, aby uratować inne.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Auschwitz. Pierwszy proces oświęcimski

Ostatnia aktualizacja: 24.11.2022 05:46
75 lat temu, 24 listopada 1947 roku, rozpoczął się w Krakowie przed Najwyższym Trybunałem Narodowym, pierwszy proces oświęcimski. Stanęło przed nim 40 osób, m.in. Arthur Greiser, Ludwig Fischer, Rudolf Hoess i członkowie załogi obozu śmierci Auschwitz.
rozwiń zwiń
Czytaj także

75. rocznica wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau

Ostatnia aktualizacja: 27.01.2020 06:00
27 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wyzwoliła obóz Auschwitz-Birkenau. Dziś obchodzimy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Zapoznaj się z archiwalnymi nagraniami Polskiego Radia, posłuchaj wstrząsających relacji świadków, tych, którzy przeżyli piekło obozów.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Stefania Wernik: jestem dzieckiem urodzonym w obozie Auschwitz-Birkenau

Ostatnia aktualizacja: 27.01.2023 05:51
- Mama był ze mną w drugim miesiącu ciąży. W obozie nie przyznała się do swojego stanu, bo wiedziała, że Niemcy zaraz by ją spalili - relacjonowała Stefania Wernik. - Taka była procedura, że kobietom ciężarnym i małym dzieciom nie wolno było żyć.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Tadeusz Pietrzykowski. Bokser, który walczył w Auschwitz

Ostatnia aktualizacja: 17.04.2022 05:45
Znalazł się w gronie Polaków przywiezionych pierwszym transportem do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady Auschwitz. Aby przeżyć, brał udział w obozowych walkach bokserskich organizowanych przez Niemców. Działał też w obozowej konspiracji i utrzymywał kontakty z rotmistrzem Witoldem Pileckim. 
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Niech przemówią tylko Ocalali". Zbliża się 77. rocznica wyzwolenia KL Auschwitz

Ostatnia aktualizacja: 13.01.2022 14:48
"Świat nie wyciągnął lekcji z II wojny światowej. Po konsultacji z Prezydentem RP Muzeum pragnie, by podczas 77. rocznicy wyzwolenia, w 80-lecie rozpoczęcia Zagłady w KL Auschwitz, zamiast przemówień polityków była wymowna minuta ciszy i refleksji" - podało Muzeum Auschwitz. Jak podkreślono "niech przemówią tylko Ocalali z Auschwitz".
rozwiń zwiń