X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Jaki naprawdę był Babilon?

Ostatnia aktualizacja: 22.12.2008 07:16
Złą sławę zawdzięcza przekazom biblijnym, tam tkwi geneza stereotypu.
Audio

Od tamtych czasów biblijna historia Babilonu inspirowała malarzy, pisarzy, czy twórców filmów. Dzięki osiągnięciom archeologów i asyriologów dzisiaj już nie jesteśmy skazani na jednostronny przekaz biblijny i możemy poznać Babilon, jakim był naprawdę.

 

''  

Tak wyobrażał sobie wieżę Babel Pieter Brueghel w XVI wieku. Źr.Wikipedia.

13 listopada otwarto w British Museum wielką wystawę „Babylon: Myth and Reality” (Babilon: mit i rzeczywistość) poświęconą zarówno Babilonowi jako miastu jakim było naprawdę, jak i legendom na jego temat.

Część wystawy poświęcona prawdziwemu Babilonowi skupia się na latach 605-539 p.n.e., kiedy to w mieście panował najsłynniejszy jego władca, Nabuchodonozor II, oraz jego następcy.

 Za panowania ojca Nabuchodonozora, Nabopalasara (panował od ok. 626 do 605 roku p.n.e.), Babilonia zniszczyła Imperium Asyryjskie i przejęła schedę po tym gigancie starożytnego Bliskiego Wschodu. Dzięki temu jego syn mógł uczynić z Babilonu, stolicy jego imperium, najwspanialsze miasto ówczesnego świata.

Nad miastem Nabuchodonozora górował ziggurat Etemenanki, czyli wysoka na 91 metrów wieża, zbudowana z siedmiu tarasów kolejno ułożonych na sobie, z których największy miał wymiary 91 x 91 metrów, na szczycie których znajdowała się świątynia. Od południowej strony na wieżę wspinały się duże schody, z których można było przejść poprzez potrójną bramę do Esagili, wielkiej świątyni głównego boga Babilonu, Marduka. Etemenanki zawdzięczał swój kształt przebudowie dokonanej na rozkaz Nabuchodonozora, choć w tym momencie mógł liczyć sobie już jakieś tysiąc lat.

'' 

Rekonstrukcja zigguratu Etemenanki w Babilonie. Źr. Wikipedia.

Do czasów Aleksandra Wielkiego ziggurat przetrwał poważnie uszkodzony, może nawet zrujnowany. Dlatego w 323 roku Aleksander podjął decyzję o odbudowie budowli i w tym celu nakazał usunięcie resztek starego budynku. Pech chciał, że zanim rozpoczęto budowę nowego, Aleksander zmarł i zigguratu nigdy już nie odbudowano. Obecnie większość naukowców uważa, że biblijna wieża Babel była inspirowana właśnie zigguratem Etemenanki (Babilon w języku Babilończyków nazywał się Babili).

Na wystawie w British Museum można podziwiać liczne przedmioty znalezione w Babilonie. Jednym z ważniejszych obiektów jest tabliczka z tzw. Kroniką Babilońską, czyli zapisem najważniejszych wydarzeń w historii Babilonu, spisywanym na bieżąco. Tabliczka ME 21946 prezentowana na wystawie skupia się na latach 605-594 p.n.e., kiedy to Nabuchodonozor prowadził kampanie na zachodzie swego imperium.

Innym ciekawym przedmiotem jest „Mapa świata”, czyli tabliczka przedstawiająca uproszczoną mapę świata według Babilończyków pochodzącą z okresu od 700 do 500 roku p.n.e.

Natomiast bazaltowa stela pochodząca z lat 555-539 p.n.e. przedstawia króla Nabonida, ostatniego króla Babilonu. Nabonid był postacią wyjątkową, żeby nie powiedzieć ekscentryczną. W odróżnieniu od poprzednich królów, którzy szczególnym kultem otaczali Marduka, Nabonid, być może pod wpływem swojej matki kapłanki, najbardziej upodobał sobie kult Sina, boga księżyca. Ponoć nawet niektóre świątynie Marduka pozamieniał w sanktuaria Sina. Najbardziej zaskakującym posunięciem Nabonida było natomiast opuszczenie Babilonu ok. 552 roku p.n.e. i zamieszkanie w oazie Tema w północnej Arabii, skąd kontrolował sprawy królestwa przez około dziesięć lat, zanim nie powrócił do stolicy.

Uczta Baltazara

'' 

Rembrandt "Uczta Baltazara". Źr.Wikipedia.

W Babilonie tymczasem regentem pod nieobecność ojca został syn Nabonida, Baltazar. To właśnie z Batazarem związana jest kolejna biblijna opowieść o Babilonie. Według Księgi Daniela Baltazar postanowił wydać wielką ucztę, na której postanowił by wino serwowano w naczyniach, które Nabuchodonozor wywiózł ze zburzonej przez siebie świątyni w Jerozolimie. To podczas tej pamiętnej uczty miała pojawić się tajemnicza ręka i napisać na ścianie słowa mene’ mene’ teqel u-farsin. Choć na pewno znaczenie poszczególnych słów było znane Baltazarowi - te aramejskie słowa oznaczały jednostki wagi i środki płatnicze w Babilonii: mene' - mina, teqel - szekel i peres (liczba mnoga farsin, u to ‘i’) - to pół miny - to król nie wiedział co za wróżbę oznaczał napis na murze. Posłał więc po proroka Daniela, który słynął z mądrości.

Jak wyjaśnił Daniel, napis na murze był inteligentną grą słów: mene' to mina, ale hebrajskie menah to czasownik oznaczający 'liczyć': dni panowania Baltazara są więc policzone. Teqel to szekel, ale teqal to czasownik oznaczający 'ważyć': Baltazara zważono na wadze i okazał się zbyt lekki. I w końcu słowo peres oznacza pół miny, ale peras to czasownik 'dzielić', a Paras to 'Persja': czyli królestwo Baltazara zostanie podzielone pomiędzy Medów i Persów. Scena ze słowami pojawiającymi się na murze bardzo utrwaliła się w kulturze: na wspomnianej wystawie w British Museum wystawiono jeden z najsłynniejszych wizerunków „Uczty Baltazara” autorstwa Rembrandta pochodzący z 1635 roku. Baltazar jest tutaj ucieleśnieniem stereotypów i wyobrażeń o Babilonie: niderlandzki malarz przedstawił go jak tureckiego sułtana, orientalnego despotę w turbanie i w pysznym stroju.

I rzeczywiście, Babilon wkrótce upadł, jak przewidział to Daniel. Stało się to za sprawą Cyrusa, władcy Persów i Medów, w 539 roku p.n.e. Armie Nabonida zostały pokonane, imperium babilońskie włączone do Persji, a propaganda Cyrusa uczyniła wszystko, by oczernić Nabonida, stąd bardzo trudno jest dzisiaj odróżnić co ze starożytnych przekazów jest prawdą, a co kłamstwem na temat tego władcy. Czego nie dokonał Cyrus, tego dokonała Biblia: Żydzi mieli osobiste powody, by nie darzyć Babilończyków sympatią: po splądrowaniu i zniszczeniu Jerozolimy w 587 roku p.n.e. Nabuchodonozor II wywiózł Żydów do Babilonu na wiele lat wygnania. Stąd Biblia przedstawia Babilon w tak negatywnym świetle.

'' 

Stela Nabonida, ostatniego
króla Babilonu. Źr. Wikipedia.

Początek wielkości

Sława Babilonu jest tak silna, że poświęcono mu nie jedną, ale dwie wystawy w tym samym czasie. W Metropolitan Musueum of Art w Nowym Jorku 18 listopada otworzono wystawę pod tytułem „Beyond Babylon: Art, Trade, and Diplomacy in the Second Millennium B.C.” (Poza Babilonem: sztuka, handel i dyplomacja w II tysiącleciu p.n.e.). Tym razem wystawa nie traktuje o wielkim Babilonie Nabuchodonozora, ale o nie mniej sławnym, lecz starszym o tysiąc lat Babilonie Hammurabiego i jego czasach.

O ile Nabuchodonozorowi Babilon zawdzięcza to, że stał się najwspanialszym miastem swoich czasów, to właśnie Hammurabiemu miasto zawdzięcza swoją wielkość. Hammurabi (na ogół przyjmuje się, że panował w latach ok. 1792-1750) na początku swego panowania był władcą niewielkiego państwa niewiele większego do samego Babilonu i jego okolic.Mezopotamia i Syria były podzielone na liczne państwa, z których najpotężniejsze walczyły o hegemonię w rejonie. Hammurabi poświęcił więc większą część swojego panowania na lawirowanie pomiędzy tymi gigantami i wchodzenie w przymierza z jednymi przeciw innym.

Przez wiele lat był jedynie niczym niewyróżniającym się sprzymierzeńcem Szamszi-Adada, potężnego władcy Asyrii, który opanował północną Mezopotamię i część Syrii i Rim-Sina, władcy Larsy, który panował nad południową Mezopotamią. Gdy imperium Szamszi-Adada rozpadło się po jego śmierci ok. 1781 roku p.n.e., dało to możliwość takim władcom jak Hammurabi w Babilonie, czy Zimrilim w Mari we wschodniej Syrii, na rozwinięcie skrzydeł. W 1763 roku p.n.e. Hammurabi wrósł na tyle w siłę, by stawić czoło Rim-Simowi. Po pokonaniu tego władcy król Babilonu zdobył wszystkie posiadłości Larsy w południowej Mezopotamii. Następnie uzależnił Esznunnę w 1761 roku i w 1760 roku p.n.e. zniszczył Mari. W ten sposób Hammurabi stał się władcą całej Mezopotamii.

Miasto bogów i śmiertelników

'' 

Orant, czy też czciciel z Larsy. Źr.Wikipedia.

W Metropolitan Museum można obejrzeć pożyczoną specjalnie na tę okazję z Luwru statuetkę tzw. czciciela z Larsy, będącą dowodem na wpływy Hammurabiego na mieszkańców tego niedawno wrogiego mu miasta. Niejaki Lu-Nanna poświęcił to dzieło sztuki z brązu, miejscami pozłacane swojemu bogowi. Przedstawia ono klęczącego człowieka wznoszącego rękę do ust. Według niektórych jest to wizerunek Hammurabiego. Lu-Nanna bowiem nie tylko wymienił imię swego boga, ale także poświęcił statuetkę swemu królowi, Hammurabiemu. Babilończycy oddawali cześć wielu bogom, a religia przepajała ich życie. Nieduże, z reguły wykonane z gliny, wizerunki bogów umieszczali w swoich domach. Gliniana płyta pochodząca z czasów Hammurabiego, która mogła być kiedyś częścią domowego sanktuarium, przedstawiająca nagą boginię, jest także wystawiona w Metropolitan Museum (oryginalnie znajduje się w British Museum). Nazwana „Królową nocy”, naga, przyodziana jedynie w koronę ozdobioną rogami (symbol boskości), uskrzydlona bogini, stąpająca na lwicach może być wizerunkiem Isztar, babilońskiej bogini miłości i wojny, albo jej siostry Ereszkigal, pani świata podziemnego i zmarłych.

'' 

Gliniana rzeźbiona tablica
przedstawiająca "Królową Nocy". Źr. Wikipedia.

Od czasów Hammurabiego Mezopotamia i cały starożytny Bliski Wschód był areną zabiegów dyplomatycznych i wojen, w które oprócz Babilonii zaangażowane były Egipt, imperium Hetytów, Elam, czy Asyria. II tysiąclecie p.n.e. było epoką, w której kultura, sztuka i handel funkcjonowały ponad granicami, mimo tego że czas był burzliwy. Babilon jaśniał w tym czasie jako centrum kulturalne, miejsce gdzie powstawały bestsellery tamtych czasów, jak np. „Epos o Gilgameszu”, tłumaczony nawet na język hetycki, a mezopotamskie mity, jak mit o potopie, za sprawą literatury babilońskiej rozniosły się na cały Bliski Wschód, czego efektem jest np. biblijna opowieść o arce Noego.

Tytus Mikołajczak

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Ostatnia katastrofa w Babilonie

Ostatnia aktualizacja: 10.01.2009 03:57
Pozostałości Babilonu ucierpiały podczas wojny w Iraku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kananejskie fortyfikacje sprzed 3700 lat

Ostatnia aktualizacja: 08.09.2009 14:52
Starożytny mur archeolodzy odkryli na wschodzie Jerozolimy.
rozwiń zwiń