Historia

Kartezjusz – potęga rozumu

Ostatnia aktualizacja: 11.02.2020 05:30
Francuski filozof swoimi poglądami, które można streścić w słynnej maksymie "myślę, więc jestem", dokonał rewolucji w sposobie myślenia Europejczyków. To od niego można liczyć dzieje nowożytnej filozofii.
Audio
  • O Kartezjuszu z prof. Magdaleną Środą rozmawia Artur Wolski w audycji z cyklu "Naukowy zawrót głowy". (PR, 3.12.2014)
  • Audycja Jana Owsińskiego z cyklu "Filozofia człowieka" poświęcona Kartezjuszowi. (PR, 8.05.1985)
Portret Kartezjusza pędzla Fransa Halsa z 1649, źr. Wikimedia Commonsdp
Portret Kartezjusza pędzla Fransa Halsa z 1649, źr. Wikimedia Commons/dp

11 lutego 1650 roku zmarł René Descartes, francuski uczony, ojciec filozofii nowożytnej.

Kartezjusz przyszedł na świat w szlacheckiej rodzinie francuskiej. Pochodzenie dało mu możliwość kształcenia się w kolegium jezuickim, a następnie na Uniwersytecie w Paryżu i Poitiers.

Większość dorosłego życia dzielił między Amsterdam i Paryż, z czego zdecydowanie preferował stolicę Holandii. Klimat intelektualny, w otwartych na nowe koncepcje Niderlandach, sprzyjał pracy Kartezjusza.

Francuz dokonał zwrotu w całej koncepcji filozoficznej. Głównego miejsca w jego rozważaniach nie zajmowała już kwestia natury bytu, jak to było w przypadku jego poprzedników, jej pozycję zajęły przemyślenia na temat granic i możliwości ludzkiego poznania.

- Kartezjusz zaczął od sceptycyzmu metodycznego. Sceptycyzm ma oczyścić pole, by na tym polu wznieść gmach wiedzy nowej, nieczułej na ostrze sceptycyzmu i krytyki – mówił prof. Adam Sikora w audycji Jana Owsińskiego z cyklu "Filozofia człowieka". - Oto indywiduum ma prawo powiedzieć "nie", określić się w negacji w stosunku do zastanego świata. W tym sprzeciwie manifestuje swoją wolność.

Centralną figurą filozofii Kartezjusza stał się człowiek. Zdaniem gości audycji Jana Owsińkskiego wpływ na wykształcenie się kartezjańskiego antropocentryzmu miał pewien polski uczony. O kim mowa? Posłuchaj audycji.

Poglądy filozofa wywołały burzliwe dyskusje w środowisku intelektualnym Europy Zachodniej. Sława Kartezjusza dotarła do mroźnej Szwecji. W 1649 roku Kartezjusz został zaproszony przez królową Krystynę na dwór szwedzki. Francuz był osobistym nauczycielem filozofii monarchini. Królowa Krystyna wyznaczyła początek zajęć na 5.00 rano.

Surowy, skandynawski klimat nie służył przyzwyczajonemu do łagodnej francuskiej pogody filozofowi. Kartezjusz zachorował na zapalenie płuc i po niedługiej chorobie zmarł. Jego dziedzictwo przetrwało i odcisnęło się piętnem na cywilizacji europejskiej.

- On ustanowił Europę w jej racjonalności - mówiła prof. Magdalena Środa, gość audycji Artura Wolskiego z cyklu "Naukowy zawrót głowy". - Gruntował przekonanie, że racjonalność to potęga, dzięki której możemy poznać świat. Jak go poznamy – możemy go przekształcać i nim władać. Rozum ludzki może panować nad światem.


Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Monteskiusz, czyli oświecenie

Ostatnia aktualizacja: 18.01.2015 06:10
– Możemy stwierdzić, że cały nasz świat jest ułożony według Monteskiusza – dr Joanna Żurowska z Instytutu Romanistyki UW. – Łącznie z podziałem władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, z zasadą, że prawo powinno chronić, a kary powinny być sprawiedliwe i stosowne do przewinień.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Blaise Pascal - genialny oszczerca

Ostatnia aktualizacja: 19.06.2020 05:30
Dla rozrywki rozwiązał jeden z najtrudniejszych problemów geometrycznych i rzucił na papier myśli o najwyższych prawdach boskich i ludzkich, w których ukazał niedościgłe wzory najzręczniejszej drwiny i nieodpartej argumentacji.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Alexis de Tocqueville – klasyk doktryny liberalizmu

Ostatnia aktualizacja: 29.07.2018 06:07
- Nikt jaśniej, niż de Tocqueville nie dostrzegał, że demokracja jako instytucja z istoty indywidualistyczna pozostaje z socjalizmem w nie dającym się rozstrzygnąć konflikcie. Demokracja rozszerza sferę indywidualnej wolności - mówił w roku 1848 socjalizm ją ogranicza – pisał Friedrich Hayek.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Denis Diderot – odnaleziony sens życia

Ostatnia aktualizacja: 05.10.2018 06:02
- Zmory, które wisiały nad jego epoką i nad nim samym, niczym się nie różnią od tych, które nas dzisiaj dręczą. Zwłaszcza problem władzy i ingerencji religii w życie codzienne – tłumaczył aktualność myśli filozofa literaturoznawca, Jan Gondowicz.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Michel Foucault – nauczyciel wolności

Ostatnia aktualizacja: 15.10.2018 06:03
Pod koniec życia Michel Foucault w jednym z wywiadów powiedział, że większość jego książek należy czytać jako autobiografię, w której on sam jest zawarty.
rozwiń zwiń