X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Franciszek Kleeberg

Ostatnia aktualizacja: 15.02.2009 10:00
Był jednym z najlepszych, najbardziej bitnych i doświadczonych generałów II Rzeczpospolitej.
Audio

Niepokonany dowódca Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”. Patriota i wybitny oficer, który wobec braku możliwości kontynuowania walki, złożył broń jako ostatni polski dowódca w wojnie obronnej w 1939 roku.

Franciszek Kleeberg urodził się 1 lutego 1888 roku w Tarnopolu. Uczył się w Korpusie Kadetów w Hranicach i szkole wojskowej w Wiedniu. Ukończył również Wojskową Akademię Artylerii w Mödling, w której studiował od 1905 roku. Do 1911 roku uczył się w Szkole Strzeleckiej Artylerii w Hajmasker. W 1913 roku został słuchaczem wiedeńskiej Szkoły Sztabu Generalnego. Ukończenie tego prestiżowego kursu uniemożliwił mu wybuch wielkiej wojny światowej w 1914 roku.

Wychował się na polskich kresach. Jego ojciec – Emilian - był powstańcem styczniowym, to dodatkowo motywowało młodego Franciszka do popierania polskich organizacji niepodległościowych.

Po wybuchu wojny Kleeberg czekał na przydział wojskowy. W maju 1915 roku dostał zgodę na przyłączenie się do Legionów Polskich. Doceniony przez przełożonych szybko zaczął pełnić funkcję szefa sztabu II Brygady Legionów. Następnie przeniesiono go do Komendy Legionów, gdzie pełnił funkcję zastępcy i głównego szefa sztabu, a już w maju 1916 roku pracował w sztabie III Brygady Legionów.

Kleeberg już w 1915 roku dostał awans na stopień kapitana i do lipca 1917 roku, kiedy awansowano go na majora, pełnił funkcję dowódcy 1. Pułku Artylerii Legionów. Do końca działań wojskowych prowadzonych przez Legiony w trakcie I wojny światowej pozostawał na froncie i pełnił funkcję komendanta Zjednoczonych Szkół Artylerii oraz inspektora wyszkolenia wojskowego w Polskiej Sile Zbrojnej. Pracował także jako komendant kursu wyszkolenia artylerii w Garwolinie. W marcu 1918 roku, jako formalnie austriacki obywatel, został karnie oddelegowany na front włoski, gdzie przydzielono go do sztabu 54. brygady piechoty.

Pod koniec 1918 roku wrócił do kraju i ponownie podjął służbę w polskich formacjach wojskowych. Był doświadczonym oficerem, co umożliwiło mu szybki przydział do pracy w Ministerstwie Spraw Wojskowych i w Sztabie Generalnym, gdzie pełnił funkcję szefa Sztabu Dowództwa „Wschód”, którym kierował gen. Tadeusz Rozwadowski. W lipcu 1919 roku Franciszek Kleeberg otrzymał awans do stopnia pułkownika.

Okres międzywojenny

W trakcie wojny polsko - bolszewickiej Kleeberg pełnił funkcję szefa sztabu 1. Armii, a w sierpniu 1920 roku zaczął pełnić funkcję szefa sztabu Grupy Operacyjnego gen. Kazimierza Raszewskiego. W tamtym okresie wielu wyższych rangą dowódców przekonało się o sporym talencie operacyjnym, doświadczeniu frontowym młodego oficera i jego ogromnej wiedzy teoretyczno-operacyjnej.

''

źr. wikipedia

Franciszek Kleeberg szybko piął się po szczeblach wojskowej kariery. W połowie lat 20. odbył kurs wojskowy w słynnej francuskiej Wyższej Szkole Wojennej - École Supérieure de Guerre. We Francji ukończył również kursy w: Centrum Wyszkolenia Piechoty w Wersalu i Centrum Wyszkolenia Artylerii w Metz.

Na początku 1928 roku otrzymał awans na generała brygady. Zajmował wiele ważnych stanowisk wojskowych w czasie II RP. Był między innymi dowódcą 14. dywizji piechoty i szefem sztabu Dowództwa Okręgu Korpusu VII w Poznaniu (lata 1920 - 1922). W Warszawie pełnił funkcję drugiego dyrektora do spraw naukowych w stołecznej Wyższej Szkole Wojennej. Był również dowódcą 29. dywizji piechoty w Grodnie. W 1934 roku otrzymał kolejny awans na stanowisko dowódcy Okręgu Korpusu III w Grodnie. Dwa lata później awansował na prestiżowe i niezwykle ważne stanowisko dowódcy Okręgu Korpusu IX w Brześciu nad Bugiem. Kierował tym Okręgiem do 8 września 1939 roku.

Franciszek Kleeberg był wielkim patriotą i państwowcem. Pochodził z Kresów Wschodnich, które ukształtowały jego niezwykle silny i prawy charakter, a wykształcenie zdobyte w austriackich szkołach pozwoliło mu wykorzystać nieprzeciętną inteligencję i właściwie pogłębić wiedzę, dzięki której stał się jednym z najważniejszych i najbardziej szanowanych dowódców młodego pokolenia w II RP. Sława i powszechny szacunek wymagały jednak od młodego generała wzorowej postawy i wielkiego oddania Ojczyźnie, co też ów wybitny oficer udowodnił w wojnie obronnej Polski z 1939 roku. Gen. Kleeberg wzorowo zdał swój najtrudniejszy wojskowy egzamin na polach bitewnych kampanii wrześniowej, którą jako ostatni dowódca zorganizowanych jednostek wojska polskiego kontynuował przeciwko przeważającym siłom nieprzyjaciela.

Na poleskim szlaku

W momencie wybuchu II wojny światowej działania wojenne toczone były z dala od podmokłego, miejscami bagiennego Polesia, na którym rozlokowano nieliczne polskie odwody i jednostki podległe gen. Kleebergowi. Dla żołnierzy stacjonujących na Polesiu kampania wrześniowa rozpoczynała się bez ściśle określonych planów operacyjnych. Dopiero 9 września 1939 roku przyszedł rozkaz Naczelnego Wodza Edwarda Śmigłego – Rydza o utworzeniu Grupy Operacyjnej „Polesie”, której dowództwo powierzono gen. Kleebergowi.

''

Piechota polska w marszu.
źr. wikipedia

GO „Polesie” nie była formacją jednolitą. W jej skład weszły, między innymi: załoga twierdzy Brześć, zgrupowania operacyjne „Kobryń”, „Drohiczyn” i „Jasiołda”, grupa jednostek KOP z regionu Pińska, 30 lekkich czołgów z twierdzy w Brześciu, 2 pociągi pancerne, jednostki artylerii, kilka samolotów z eskadry szkoleniowo-rozpoznawczych oraz żołnierze i marynarze Flotylli Pińskiej. Z czasem do GO „Polesie” dołączyły jednostki z 60. dywizji piechoty „Kobryń”, nowoutworzona 50. dywizja piechoty „Brzoza”, dywizja kawalerii „Zaza” sformowana w Puszczy Białowieskiej oraz Podlaska Brygada Kawalerii.

GO „Polesie”, w rzeczywistości stanowiąca siłę wzmocnionej dywizji, miała zatrzymać zdecydowanie silniejsze wojska niemieckie, w tym jednostki pancerne i dywizje zmotoryzowane, nacierające na Polesie z północy i zachodu.

Linię obrony GO „Polesie” gen. Kleeberg miał oprzeć na Bugu oraz rozlewiskach i bagnach Jasiołdy, Muchawca i Prypeci. Szczególną rolę w tej linii obronnej przeznaczono dla umocnionej twierdzy brzeskiej, która miała stawić opór niemieckim jednostkom pancernym i zapewnić ochronę linii komunikacyjnych z Wileńszczyzny, z której miały wycofywać się polskie oddziały zapasowe i rezerwowe, przeznaczone według nowych rachub sztabowych do obrony Małopolski Wschodniej i utrzymania obrony Polesia, kluczowej ze względu na przemieszczenie polskich oddziałów na południe - zgodnie z założeniami koncepcji obrony reszty terytorium Polski na przyczółku rumuńskim.

''

Twierdza Brzeska.
Fot. Mikołaj Falkowski

Po przełamaniu przez niemiecki XIX Korpus Pancerny polskich linii obronnych na Narwi i Biebrzy, w dniach 14-16 września 1939 roku walkę z Niemcami pod Brześciem i Żabinką rozpoczęli żołnierze gen. Kleeberga. Zaciekle bronili swych pozycji żołnierze dywizji „Kobryń”, którzy skutecznie odpierali ataki niemieckiej 2. dywizji zmotoryzowanej. Mimo sukcesów jednostek gen. Kleeberga, rozkazy naczelnego dowództwa zmieniły sytuację polskich oddziałów na Polesiu, które wezwane zostały do odwrotu na południe. Wsparte Podlaską Brygadą Kawalerii, oddziały GO „Polesie” przemieszczały się w rejon Kamienia Koszyrskiego, gdzie dotarła wieść o opuszczeniu kraju przez rząd i naczelne dowództwo. Wobec kolejnej bardzo niekorzystnej zmiany sytuacji na froncie gen. Kleeberg zdecydował się skierować swoją Grupę Operacyjną na Warszawę.

Z Polesia pod Kock

''

Oblężona Warszawa, 1939.
źr. wikipedia

Wycofujące się z Polesia oddziały gen. Kleeberga przebijały się spod Kowla przez Szack i Pisz.. Po drodze musiały toczyć walki z Niemcami i armią czerwoną. Potyczki kończyły się zwycięstwami jednostek Kleeberga lub umożliwiały mu taktyczne manewrowanie. Jego oddziały nie zostały rozbite na Polesiu, przekroczyły Bug i 23 września dotarły do Włodawy. W tamtym rejonie doszło do połączenia z oddziałami kawalerii generała brygady Zygmunta Podhorskiego, które wcześniej operowały w rejonie Ostrowa Lubelskiego. Do jednostek kierowanych przez Kleeberga przyłączały się również mniejsze oddziały z innych rozbitych jednostek lub grup operacyjnych. Po reorganizacji oddziałów, odejściu żołnierzy KOP i części załogi twierdzy „Brześć”, gen. Kleeberg przemianował swoje wojsko w Samodzielną Grupę Operacyjną „ Polesie”. Z nią planował odblokować Warszawę.

Rejon zajmowany przez SGO „Polesie”,  w owych dniach września, poza oblężoną Warszawą i broniącym się Helem, był ostatnim skrawkiem wolnej Polski, nazywanym „Rzeczpospolitą Włodawską”, która obejmowała obszar między Bugiem, a Sławatyczami, Kockiem, Lubartowem i Sawinem. 27 września Kleeberg powołał we Włodawie władze miejskie i nakazał uporządkować miasto i naprawić zniszczone drogi.  

''

Płonąca Warszawa, 1939.
źr. wikipedia

29 września SGO „Polesie” rozpoczęła marsz na zachód w kierunku Parczewa, Jabłonia i Milanowa, gdzie żołnierze Kleeberga pobili jednostki armii czerwonej, a następnie wkroczyli do Radzynia i Kocka. Celem tej operacji miało być dotarcie do Głównej Składnicy Uzbrojenia Nr 2 w Stawach koło Dęblina. Pod Kockiem dotarła jednak wiadomość o kapitulacji Warszawy.
2 października dotarły wieści o kapitulacji obrońców Helu. Gen. Kleeberg wiedział, że dalsza walka nie mogła już zmienić losów kampanii, mimo to nie zdecydował się na złożenie broni i do końca bronił honoru polskiego żołnierza.

W dniach 2-5 października 1939 roku w ostatniej bitwie kampanii wrześniowej pod Kockiem jednostki Kleeberga starły się z liczniejszymi oddziałami niemieckiego XIV korpusu zmotoryzowanego, zadając wrogowi dotkliwe straty i często skutecznie kontratakując. Mimo zaciętej obrony, bohaterskiej postawy i ewidentnych sukcesów operacyjnych, położenie polskich jednostek stawało się coraz bardziej dramatyczne, a sytuację komplikowały braki w zaopatrzeniu i wzrastająca liczba rannych. SGO „Polesie” pobiła niemieckie jednostki, ale nie mogła już kontynuować walki. Mimo zwycięstwa, musiała skapitulować.

Bohater i obrońca Polski

Wieczorem 5 października gen. Kleeberg podjął dramatyczną decyzję o zakończeniu dalszych działań. Rankiem 6 października 1939 roku ostatnie walczące w wojnie obronnej oddziały wojska polskiego złożyły broń. Większość żołnierzy gen. Kleeberga poszła do niewoli niemieckiej, część z nich próbowała ucieczki z obozów tymczasowych nim przeniesiono ich do oflagów.

''

Kock. Pomnik gen. Franciszka Kleeberga.
źr. wikipedia

Franciszek Kleeberg - jeden z najwybitniejszych i najbardziej bitnych generałów września 1939 roku, wraz z całym sztabem SGO „Polesie” trafił do obozu jenieckiego w twierdzy Königstein pod Dreznem. W niewoli ten wybitny żołnierz nie mógł pogodzić się z klęską Polski i utratą wolności. Zachorował na serce i zmarł 5 kwietnia 1941 roku w szpitalu wojskowym w Weisser Hirsch. Pochowano go na cmentarzu w Neustadt w Dreźnie.

1 stycznia 1943 roku prezydent RP na uchodźctwie mianował pośmiertnie Franciszka Kleeberga generałem dywizji. Za ogrom dokonań, prawy charakter, działania dla dobra Ojczyzny i bohaterską postawę w trakcie kampanii wrześniowej odznaczono go wieloma odznaczeniami krajowymi i zagranicznymi, w szczególności: krzyżem Komandorskim i Kawalerskim oraz Złotym i Srebrnym Orderem Wojennym Virtuti Militari, czterokrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Orderem Polonia Restituta, Krzyżem Żelaznym i Krzyżem Komandorskim Orderu Legii Honorowej.

W 1969 roku, w 30. rocznicę bitwy pod Kockiem, prochy generała Franciszka Kleeberga spoczęły na cmentarzu wojennym w Kocku. Wybitny Polak został pochowany obok swych podwładnych z Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”, którzy pod jego dowództwem obronili honor polskiego żołnierza.

Z grupy ludzi zebranych w rajdzie przez niemal połowę ówczesnej Polski Franciszek Kleeberg zorganizował wojsko, które nie zostało pobite w polu walki. Za Kleebergiem szli patrioci, dla których najważniejsza była Ojczyzna.

Mikołaj Falkowski

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Karol Lilienfeld – Krzewski

Ostatnia aktualizacja: 13.05.2009 14:14
Jeden z najwybitniejszych literatów wśród żołnierzy wiernych ideom Józefa Piłsudskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Bohaterom spod Wizny

Ostatnia aktualizacja: 27.05.2009 11:00
Ta bitwa jest symbolem polskiej obrony w 1939 roku. W historii, kulturze i literaturze wymienia się ją, jako „polskie Termopile”.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Brawurowa ucieczka

Ostatnia aktualizacja: 19.09.2009 08:00
Ucieczka ORP Orzeł była jednym z pretekstów do zajęcia przez Sowietów Estonii.
rozwiń zwiń