X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Walery Sławek

Ostatnia aktualizacja: 03.04.2009 10:00
Działacz niepodległościowy, członek PPS, żołnierz, ideolog i polityk obozu sanacyjnego. Trzykrotny premier II RP. Marszałek Sejmu. Wierny oficer Józefa Piłsudskiego.
Audio

Jeden z ideologów i przywódców grupy pułkowników obozu piłsudczykowskiego w przedwojennej Polsce.

Jego życiorys jest klasycznym przykładem kariery politycznej wybitnego przedstawiciela pokolenia, które wywalczyło dla Polski niepodległość. Był to prawdopodobnie jeden z najbardziej oddanych polskiej sprawie żołnierzy, który skutecznie wcielał w życie idee Józefa Piłsudskiego.

Kresowiak, finansista, bojownik PPS

''  

Walery Sławek.

Walery Sławek pochodził z Kresów Wschodnich. Urodził się 2 listopada 1879 roku w Strutynie niedaleko Niemirowa na Podolu. Wywodził się z rodziny inteligenckiej, która była daleko spokrewniona z rodziną Ignacego Paderewskiego. Naukę rozpoczął w gimnazjum w Niemirowie w 1888 roku, a ukończył w 1899 roku w Wyższej Szkole Handlowej Leopolda Kronenberga w Warszawie. W 1900 roku podjął pracę w bankowości, najpierw w Warszawie, a później w Łodzi. W Warszawie Sławek poznał Gustawa Daniłowskiego, pod którego wpływem zainteresował się ideami i programem polskich socjalistów. W czasie pracy w Łodzi wstąpił do PPS, do której wprowadził go Adam Bujno. Tam też wziął udział w organizowaniu struktur PPS. Później został szefem komórki PPS w Warszawie, do której wrócił w maju 1901 roku i zajął się nawiązywaniem kontaktów partyjnych w kraju.

W 1902 roku w Wilnie poznał Aleksandra Prystora i Józefa Piłsudskiego. Był to zwrotny moment w jego życiu. Sławek stanowczo opowiadał się za walką o niepodległość Polski, nie czuł się jednak socjalistą z krwi i kości. Partię traktował raczej jako instrument walki z zaborcą. Jak wielu inteligentów z Kresów cechowało go uzasadnione, silne nastawienie antyrosyjskie. W połowie 1902 roku na VI Zjeździe PPS został szefem partii w wydzielonych okręgach. W tym czasie poznał Wandę Juszkiewiczównę, którą pokochał. Ale nie dane mu było ułożyć sobie z nią życia. Po jej przedwczesnej śmierci nie związał się z inną kobietą.

6 marca 1903 roku „Gustaw” został aresztowany na stacji w Będzinie. Carska ochrana złapała go z paczką „bibuły”. Po kilku miesiącach przeniesiono go do wiezienia w Sieradzu, skąd udało mu się uciec pod koniec 1903 roku. Odzyskawszy wolność, na polecenie Piłsudskiego zajął się tworzeniem tajnej organizacji spiskowo-bojowej PPS. Organizował manifestacje (m.in. słynną manifestację na Placu Grzybowskim 13 listopada 1904 roku, która zakończyła się wymianą ognia z Rosjanami) i protesty przeciwko poborowi do carskiej armii w czasie wojny rosyjsko-japońskiej. W 1905 roku ponownie aresztowano go, tym razem trafił do w warszawskiej Cytadeli. W lutym 1906 roku „Gustaw” odzyskał wolność i przedostał się Łodzi. Carski dekret o amnestii ocalił go przed zesłaniem na Syberię.

W kuźni kadr przyszłych Legionów Polskich

''  

"Gustaw" w 1905 roku.

Będąc członkiem Centralnego Komitetu Robotniczego PPS, organizował szkoły bojowe PPS we Włocławku i w Zagłębiu Dąbrowskim, jednocześnie brał udział w akcjach skierowanych przeciwko carskim urzędnikom. Współorganizował też akcje ekspropriacyjne, które miały na celu zbieranie pieniędzy na działalność PPS. W trakcie pobytu w Paryżu w 1908 roku zdobył listę carskich agentów działających w PPS, (wśród nich był m.in. Stanisław Brzozowski), dzięki czemu częściowo udało się przefiltrować krajowe środowiska PPS.

„Gustaw” wielokrotnie brał udział w akcjach antyrosyjskich. W napadzie na pociąg pancerny pod Milanówkiem 9 czerwca 1906 roku został ciężko ranny. W rękach wybuchła mu bomba, która urwała mu kilka palców, dotkliwie kalecząc twarz i klatkę piersiową. W wyniku tego wypadku Sławek stracił oko i częściowo słuch. Mimo tak tragicznego finału akcji pod Milanówkiem i długiej rekonwalescencji, „Gustaw” kontynuował działalność konspiracyjną. Był uczestnikiem słynnej akcji pod Bezdanami 26 grudnia 1908 roku. Opowiadał się po stronie Frakcji Rewolucyjnej PPS. Współorganizował struktury Związku Walki Czynnej. Od 1910 roku współtworzył ruch strzelecki w Galicji.

W PPS z czasem został przydzielony do zajmowania się finansami. Z ramienia partii został również członkiem Tymczasowej Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, a od sierpnia 1912 roku pełnił funkcję Sekretarza Polskiego Skarbu Wojskowego, którego prezesem był Bolesław Limanowski.

W mundurze Wojska Polskiego

''  

W pamiętnym roku 1914...

Na początku I wojny światowej został członkiem sztabu I Brygady i kierował pracami biura wywiadowczego. Po słynnym wymarszu Kadrówki, został w Krakowie i odpowiadał za organizowanie zaopatrzenia dla polskich oddziałów. Od 1915 roku tworzył siatkę POW w Warszawie i razem z Adamem Skwarczyńskim i Tadeuszem Święcickim wydawał „Rząd i Wojsko”. Równocześnie powołał Związek Wojskowy i Organizację A, którą formalnie nadzorował Tadeusz Kasprzycki. W 1915 roku osiągnął wpływową pozycję w konspiracji niepodległościowej. Jego rolę i realną władzę dodatkowo wzmacniała bliska przyjaźń z Józefem Piłsudskim. W 1916 roku kiedy powstała Tymczasowa Rada Stanu, w jej składzie znalazło się dla niego miejsce. Na polecenie Komendanta Sławek kierował w niej departamentem wojskowym. Po kryzysie przysięgowym w 1917 roku osadzono go w Cytadeli. Później więziony był w Modlinie.

Zwolniony 12 listopada 1918 roku, od razu został oficerem do zadań specjalnych, któremu Piłsudski powierzał zadania związane z realizacją koncepcji federacyjnej. Sławek obejmował m.in. stanowiska w Adiutanturze Generalnej Naczelnego Wodza, w II Oddziale Sztabu Generalnego, w czasie wojny polsko-bolszewickiej odpowiadał za wywiad i kontrwywiad przy Sztabie Generalnym WP. Następnie był dowódcą II Oddziału Frontu Białoruskiego i prowadził rozmowy ze stroną litewską o wspólnym wystąpieniu przeciwko sowieckiej Rosji. Podobne negocjacje prowadził z przedstawicielami rządów Estonii i Łotwy. Jego starania zakończyły się jednak fiaskiem.

''  

Walery Sławek. Rok 1915.

W styczniu 1920 roku trafił na Ukrainę, gdzie piastował stanowiska w Dowództwie Frontu Południowego. W tym czasie negocjował warunki zawarcia sojuszu i podpisywał umowę wojskową z atamanem Semenem Petlurą, reprezentującym Ukraińską Republikę Ludową. Był również dowódcą Sztabu Etapów na Ukrainie i w tym okresie awansował do stopnia podpułkownika. Następnie pracował w Polskiej Ekspozyturze wojskowej przy Rządzie URL we Lwowie. Miał wówczas zadanie utworzenia oddziałów polsko-ukraińskich.

Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej Sławek odbył kursy oficerskie w Wyższej Szkole Wojskowej w Warszawie. W 1923 roku jako oficer nadetatowy otrzymał przydział do Dowództwa Okręgu Korpusu IV w Łodzi. Związał się także ze środowiskiem masońskim. Być może podejmując taką decyzję wykonywał kolejne specjalne zadanie powierzone mu przez Komendanta. 31 grudnia 1923 roku znalazł się na liście Korpusu Oficerów Rezerwowych.

W 1924 roku oficjalnie podjął działalność społeczną i polityczną. Z pewnością wpływ na taką decyzję wywarł Józef Piłsudski. Sławek uważał Marszałka za swojego mistrza. Jemu, najwierniej ze wszystkich piłsudczyków, służył do końca.

„Wierny Walery”

Był jednym z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego. Wielokrotnie stawał w jego obronie i wcielał w życie jego idee polityczne. Budując zaplecze kadrowe dla przyszłego obozu sanacyjnego, właśnie na polecenie Marszałka, 24 czerwca 1924 roku Sławek powołał Związek Legionistów Polskich. Wybrany na prezesa związku współpracował z Adamem Skwarczyńskim., który otrzymał stanowisko w dziale politycznym Zarządu głównego ZLP. Ich celem było zbudowanie silnego zaplecza organizacyjnego dla środowisk piłsudczykowskich. W tym czasie Sławek założył też Konfederację Ludzi Pracy, która nie odegrała większej roli w krajowej polityce. Organizował spotkania kombatantów I Brygady i POW oraz koordynował działania piłsudczyków w PSL - Wyzwolenie.

Mimo bliskiej znajomości z Piłsudskim, zamach majowy okazał się dla niego sporym zaskoczeniem. Sławek był w tym czasie w otoczeniu Marszałka, ale nie brał udziału w akcjach wojskowych. Po przewrocie majowym wrócił do czynnej służby i objął stanowisko III oficera w Generalnym Inspektoracie Sił Zbrojnych. W stan spoczynku w randze pułkownika przeniesiono go 31 marca 1928 roku.

W połowie 1926 roku Piłsudski nakazał Sławkowi nawiązanie kontaktów ze środowiskami ziemiańskimi i konserwatywnymi, w wyniku czego powstał Związek Młodych Narodowców. Niedługo potem Sławek pełnił funkcję szefa gabinetu politycznego premiera i w ten sposób w imieniu Piłsudskiego kontrolował działania ministrów. W 1927 roku kiedy powstała Rada Pułkowników, Sławek stanął na jej czele. W 1928 roku właśnie on był pomysłodawcą utworzenia prorządowego ugrupowania BBWR. W roli szefa Bloku stał się jednym z głównych ideologów elit sanacyjnych.

Sam Józef Piłsudski nazywał Sławka „Wiernym Walerym” lub osobistym asystentem ds. politycznych, zaś w środowisku pułkowników powszechnie uważano, że „rozmowa ze Sławkiem była równoważnikiem dyskusji z Marszałkiem”.

Przed długi czas traktowano go jak pierwszego po Marszałku. Piłsudski wielokrotnie wyrażał podziw dla jego zdolności organizatorskich, skuteczności w działaniu, wręcz fanatycznego oddania i lojalności. Wielu piłsudczyków właśnie w Sławku upatrywało następcy Piłsudskiego i naturalnego kontynuatora jego politycznego testamentu. On sam w obronie racji i honoru Piłsudskiego, gotów był z mównicy sejmowej wyzywać przeciwników politycznych na pojedynki. Tak właśnie było w czasie spięcia z posłem PPS Zygmuntem Markiem, którego Sławek oskarżył o łajdackie kłamstwa pod adresem sanacyjnego rządu. W wyniku tej awantury poseł Marek zmarł na atak serca, za co opozycja obarczyła Sławka moralną odpowiedzialnością.

W grudniu 1928 roku Sławek został wybrany na członka Głównej Komisji dla Odznaczeń za Pracę Niepodległościową. 7 listopada 1930 roku został zastępcą przewodniczącego tej komisji, a po śmierci Piłsudskiego przewodniczącym. W międzywojniu było to jedno z bardziej prestiżowych stanowisk.

Trzykrotny szef rządu II RP

29 marca 1930 roku Walery Sławek zastąpił Kazimierza Bartla na stanowisku premiera. Sejm dość krytycznie przyjął jego nominację, a posłowie pokazowo wyrażali obawy przed rządami silnej ręki. Sławka nie bez powodu uważano za zwolennika twardych rządów. Wcześniej jako przedstawiciel BBWR wielokrotnie podkreślał, iż jest zwolennikiem budowy „silnego Państwa” rozumianego jako „dobro wspólne wszystkich obywateli”, którego interesy powinny stać ponad wszelkimi podziałami partyjnymi i ideologicznymi. Sławek kategorycznie ponad wszystko stawiał działanie na rzecz i dla swoiście rozumianego dobra państwa.

''  

Pierwszy rząd Walerego Sławka.

Centrolew usilnie dążył do zaostrzania konfrontacji z pierwszym rządem Walerego Sławka.  23 sierpnia w Krakowie opozycja zorganizowała protesty antyrządowe. Ich rozmiar zmusił Sławka do złożenia dymisji. Obóz sanacyjny natychmiast zdecydował się na nowe wybory, przed którymi doszło do aresztowania posłów i senatorów opozycji. Po wyborach brzeskich, 4 grudnia 1930 roku Walery Sławek po raz drugi stanął na czele rządu, angażując się w zaostrzenie konfliktu z opozycją i pacyfikację jej działań oraz przygotowanie i wprowadzenie w życie wielu ustaw, które faktycznie wprowadzały elementy systemu autorytarnego w państwie, m.in. pod pretekstem „zagrożenia państwa” i utrwalały wpływy obozu sanacyjnego.

W trakcie nieobecności Józefa Piłsudskiego w Polsce, Sławek faktycznie kierował wszystkimi sprawami w kraju. Po powrocie Marszałka z Madery, 26 maja 1931 roku, złożył dymisję, prawdopodobnie kierując się pogłoskami o tym, iż Piłsudski nie był zadowolony z jego pracy i obwiniał go o dopuszczenie do eskalacji politycznego zamętu wokół sprawy brzeskiej.

''  

Walery Sławek.

W 1931 roku Sławek przyczynił się do powstania Komisji Konstytucyjnej, w której do 1934 roku debatowano (w sanacyjnym składzie) o kształcie nowej konstytucji. Założenia i znaczną część projektu nowej ustawy zasadniczej, czyli tezy konstytucyjne, przygotował właśnie Walery Sławek. Ale nie wszystkie założenia projektu konstytucyjnego i sposób jego przeprowadzenia przez Sejm podobały się Piłsudskiemu, który kategorycznie odrzucał m.in. propozycję utworzenia Legionu Zasłużonych. Twórcami konstytucji kwietniowej obok Sławka byli: Stanisław Car i Bohdan Podoski, jego bliski przyjaciel.

Konstytucja kwietniowa została podpisana przez członków rządu i prezydenta Mościckiego 23 kwietnia 1935 roku i dzień później weszła w życie. Był to z pewnością dzień wielkiego triumfu „Wiernego Walerego”, którego zasługi w odbudowie państwa powoli wypychały z cienia Marszałka na pierwszy plan krajowej sceny politycznej.

Kres politycznej kariery

Miesiąc przed wejściem w życie nowej konstytucji 28 marca 1935 roku Walery Sławek po raz trzeci objął tekę premiera. Umierający Józef Piłsudski przewidywał go na swego następcę i urząd premiera. Poważnie rozważał też zastąpienie Ignacego Mościckiego na fotela prezydenta właśnie przez Sławka. Na tej podstawie po śmierci Marszałka Sławek uważał, że Mościcki powinien ustąpić na jego rzecz. Ale tak się nie stało, a nadzieje Sławka na przejęcie realnej władzy pogrzebał sojusz polityczny Rydza-Śmigłego i Mościckiego, którzy doprowadzili do wykluczenia go z obozu rządzącego i zniszczenia jego pozycji w środowisku sanacyjnym.

''  

Rząd Felicjana Sławoja-Składkowskiego, 1936.

Od połowy 1935 roku Sławek systematycznie tracił wpływ na bieżące sprawy państwa. Jego sytuację dodatkowo utrudniała silna depresja po śmierci Komendanta, narastający konflikt z Rydzem-Śmigłym, skutki kryzysu gospodarczego, rozczarowania wynikami wyborów, w których opozycja wzywała do bojkotu głosowania i stopniowe przechodzenie jego najbliższych zwolenników na stronę obozu władzy. W wyniku niekorzystnego splotu wydarzeń 12 października 1935 roku Walery Sławek złożył dymisję i niedługo potem rozwiązał BBWR. Być może w tych decydujących dla jego kariery chwilach, zabrakło głosu i autorytetu Marszałka. Samodzielna konfrontacja z polityczną rzeczywistością przyniosła mu wiele bolesnych rozczarowań. Możliwe, iż „Wierny Walery” nie potrafił podejmować decyzji politycznych, a wiele wskazywało na to, że był jedynie najlepszym politycznym asystentem i oficerem do zadań specjalnych w II RP.

Po rozwiązaniu BBWR Sławek jako wciąż aktywny poseł planował powołanie Powszechnej Organizacji Społeczeństwa, która miała jednoczyć społeczeństwo pod hasłami solidaryzmu i współpracy ponadpartyjnej. Odrzucenie tej koncepcji przez kręgi rządowe spowodowało marginalizację jego inicjatywy.

'' 

Prezydent Ignacy Mościcki wręcza buławę marszałkowską Edwardowi Śmigłemu-Rydzowi.

24 maja 1936 roku Edward Rydz-Śmigły doprowadził do odwołania go ze stanowiska prezesa ZLP. Jego miejsce zajął płk Adam Koc. Dla Sławka był to potężny cios zadany mu przez środowisko, które współtworzył i któremu zawsze był wierny. Zmuszając Sławka do odejścia na polityczną emeryturę wybrano go na prezesa Instytutu Badań Historii Najnowszej im. Józefa Piłsudskiego. Późniejszy wybór Rydza-Śmigłego na marszałka przekreślił polityczne nadzieje Sławka, który ten dzień uznał za najsmutniejszy w swym życiu.

Walery Sławek nie poparł powstania Obozu Zjednoczenia Narodowego, który został powołany przez zaplecze polityczne Rydza-Śmigłego. Wolał być moralizującym solistą, odwołującym się do spuścizny i testamentu Józefa Piłsudskiego. U schyłku politycznej kariery 12 czerwca 1938 roku udało mu się zyskać poparcie wielu piłsudczyków, którzy po nagłej śmierci Stanisława Cara wybrali go na marszałka Sejmu, manifestując w ten sposób brak poparcia dla rządów Rydza-Śmigłego i Mościckiego. W odpowiedzi na to prezydent rozwiązał parlament i rozpisał wybory, w których dawni koledzy i sojusznicy Sławka zorganizowali zmasowaną kampanię przeciwko jego kandydaturze i popierającej go grupie pułkowników. Klęska wyborcza była dla niego dramatycznym upokorzeniem, po którym wycofał się z polityki.

Honorowy strzał?

Prawdopodobnie rozczarowany bilansem kariery i poczuwając się do odpowiedzialności za zły stan krajowych spraw, na które przez długi czas miał wpływ, Walery Sławek targnął się na swoje życie 2 kwietnia 1939 roku o 20:45, dokładnie w godzinie śmierci Józefa Piłsudskiego.

Sprawa samobójstwa Walerego Sławka nigdy nie została wyjaśniona.

Być może był to honorowy i desperacki akt protestu przeciwko niszczeniu dorobku i spuścizny Józefa Piłsudskiego, którego czuł się prawowitym i naturalnym kontynuatorem. Polityczni konkurenci Sławka, zamiast wzmacniać Polskę, tonęli w pogłębiających się podziałach politycznych i osobistych antagonizmach, przez długi czas nie dostrzegając śmiertelnego zagrożenia ze strony III Rzeszy i ZSRS. Z tego zagrożenia z pewnością zdawał sobie sprawę „Wierny Walery”.

Mikołaj Falkowski

W oparciu m.in. o: S. Giza, Tajemnica śmierci Walerego Sławka, „Studia Historyczne”, z. 2,1969, J. Majchrowski, Kto był kim w Drugiej Rzeczpospolitej, Warszawa 1994, W. Pobóg-Malinowski, Najnowsza historia polityczna Polski, Londyn 1985, Encyklopedia Białych Plam, tom XVI, PWN, Radom 2005.

Fot. Wikiepdia

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Kazimierz Sosnkowski - "Szef Komendanta"

Ostatnia aktualizacja: 19.11.2018 06:01
19 listopada 1885 urodził się Kazimierz Sosnkowski, szef sztabu I Brygady Kadrowej, generał, który po śmierci gen. Władysława Sikorskiego został Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Komendant w Warszawie, czyli do trzech razy sztuka

Ostatnia aktualizacja: 11.11.2008 11:48
Tylko kilka wtajemniczonych osób wiedziało o przybyciu Piłsudskiego do stolicy.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Piwnik

Ostatnia aktualizacja: 12.01.2009 17:00
Przerzucony do okupowanej ojczyzny 7 listopada 1941 roku, w konspiracji zaczął funkcjonować pod pseudonimem „Ponury”.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Stanisław Thugut

Ostatnia aktualizacja: 01.07.2008 15:02
Trzema filarami postawy Thugutta były krajoznawstwo, patriotyzm i dążenie do sprawiedliwości społecznej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Imieniny Marszałka

Ostatnia aktualizacja: 13.03.2008 12:33
W II Rzeczypospolitej dniem szczególnym, był 19 marca. Rok rocznie, jak kraj długi i szeroki obchodzono imieniny marszałka Józefa Piłsudskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Roman Dmowski

Ostatnia aktualizacja: 31.07.2008 07:46
Jego koncepcja państwa była chłodną kalkulacją, trzeźwą oceną sytuacji, odwołaniem do więzów etnicznych i nowej formuły narodu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Przestrzeń wzywa architektów

Ostatnia aktualizacja: 23.09.2008 10:15
Złoty Lew dla polskiej ekspozycji na weneckim Biennale Architektury to wyjątkowa nagroda dla kraju, w którym brakuje spójnego planowania przestrzennego.
rozwiń zwiń