X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Janos Esterhazy

Ostatnia aktualizacja: 18.11.2009 07:00
Kim był hr. Janos Esterhazy człowiek, który w czasie II wojny światowej niósł pomoc Polakom i Żydom?
Audio

W naszym kraju to postać praktycznie nieznana, przez lata propaganda komunistyczna starała się wymazać z kart historii postać hr. Janosa Esterhazego.

Janos Esterhazy urodził się w 1901 roku w Veľkim Zálužiu na Węgrzech. Pochodził z jednej z najpotężniejszych arystokratycznych rodzin węgierskich. W jego żyłach płynęła również polska krew, gdyż jego matką była Elżbieta Tarnowska - córka Stanisława Tarnowskiego -  wybitnego profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Był również spokrewniony z rodziną Mycielskich.

Trauma Trianon

W 1920 roku na mocy  traktatu w Trianon, Węgry straciły około dwóch trzecich terytorium, a kilka milionów Węgrów znalazło się po za granicami swojego państwa. Majątek Esterhazych znalazł się w granicach Czechosłowacji, a po 1938 roku Słowacji. Niespełna 20. letni Esterhazy zaangażował się w tym momencie w działalność polityczną.  Jak mówi Imre  Molnar -  autor książki o Esterhazym – stał on się politykiem z przymusu, w normalnych warunkach powinien zarzadzać rodzinnym majątkiem.  Przez kolejne lata walczył o prawa ponad miliona Węgrów mieszkających w Czechosłowacji. Szybko zyskał szacunek i uznanie swoich współrodaków. Na każdym kroku podkreślał swoją węgierskość, chociażby poprzez noszenie stroju narodowego. W latach 30 został przywódcą mniejszości węgierskiej i posłem do czechosłowackiego parlamentu. Miał nawet szansę na objęcie funkcji ministra spraw zagranicznych Czechosłowacji,  ale odmówił zdając sobie sprawę, że chodziło tu o uzyskanie przychylności Węgrów.

W 1938 roku na mocy pierwszego arbitrażu wiedeńskiego Węgry odzyskały większość wcześniej utraconych terytoriów. Esterhazy mógł zasiąść w parlamencie węgierskim, pozostał jednak na terenie Słowacji, nadal broniąc praw mniejszości już nie tylko węgierskiej, ale również żydowskiej.

Nieść pomoc

 

W czasie II wojny uratował setki Żydów. Ukrywał ich we własnym majątku Ujlak. Był jedynym posłem parlamentu słowackiego, który miał odwagę głosować przeciw ustawie o deportacji ludności żydowskiej. „Głosuję przeciw temu projektowi, bo jako Węgier i katolik uważam go za okrutny i nieludzki” – mówił. Jego zaangażowanie w pomoc Żydom docenił Instytut Yad Vashem w Jerozolimie, który przyzna mu tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Od 1939 roku pomagał również Polakom, organizując po klęsce wrześniowej przerzut polskich żołnierzy na Węgry. Osobiście przewiózł do Budapesztu gen. Kazimierza. Sosnkowskiego. 

Został odznaczony "Za wybitne zasługi dla Rzeczypospolitej oraz za niesienie pomocy polskim uchodźcom w czasie II wojny".

W łapach komunistów

Po wojnie został wydany przez Gustawa Husaka w ręce NKWD. Przewieziono go na Łubiankę, gdzie przez 4 miesiące był brutalnie przesłuchiwany. Skazano go na 10 lat łagru i wysłano do pracy w kopalni uranu. W tym samym czasie słowacki sąd skazał go zaocznie jako zbiega (SIC!) na karę śmierci. Po tym kuriozalnym wyroku został przekazany władzom komunistycznej Czechosłowacji. Pobyt „na nieludzkiej ziemi” przypłacił chorobą i  ogromnym wycieńczeniem organizmu. Po powrocie z ZSRS - wspominała Maria Mycielska - 48 letni Esterhazy wyglądał okropnie. Przy 185 centymetrach wzrostu, ważył 42 kilo…

Ostatecznie kara śmierci została zamieniona na dożywocie. Janos Esterhazy zmarł w 1957 roku w więzieniu na Morawach. Do dziś nie wiadomo, gdzie jest pochowany.

Zapraszamy do wysłuchania audycji  Katarzyny Kobyleckiej z cyklu NAUKOWY WIECZÓR Z JEDYNKĄ: Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski dla ś.p. hr. Janosa Esterhazego. Gośćmi programu będą: Zofia Mycielska - siostrzenica Janosa Esterhazego i Imre Molnar - węgierski historyk, autor książki o hr. Esterhazym.

  

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Węgierska pomoc

Ostatnia aktualizacja: 10.03.2010 08:25
Ukazała się książka o węgierskiej pomocy dla uchodźców z Polski w czasie II wojny światowej.
rozwiń zwiń