X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Imre Nagy

Ostatnia aktualizacja: 25.07.2008 08:46
Przeszłość tego węgierskiego komunisty do 23 października 1956 nie zapowiadała tak tragicznego końca.
Audio

„ W imieniu Republiki Ludowej! Pierwszy oskarżony Imre Nagy, który urodził się w 1896 roku w Kaposvar, ojciec Józef Nagy, matka Rozalia Szabo, żonaty z Marią Egety, ma jedno dorosłe dziecko, profesor uniwersytetu, miesięczne dochody 3600 forintów emerytury, nieposiadający majątku, nie karany obywatel węgierski, zamieszkały w Budapeszcie, przy ulicy Orsó 43, jest winien przestępstwa kierowania spiskiem mającym na celu obalenie ludowo- demokratycznego ustroju państwa, jak również, jest winny zdrady ojczyzny. Dlatego Kolegium Sądu Ludowego skazuje go na karę śmierci i konfiskatę majątku” Takie słowa można było usłyszeć w budynku sądu wojskowego przy ulicy Fó 70 w Budapeszcie w dniu 15 czerwca 1958 roku.

Wyrok ten wypowiedziany przez sędziego Ferenca Vide kończył proces premiera i jego współpracowników z okresu powstania węgierskiego 1956. Wyrok nabierał mocy prawnej w chwili ogłoszenia. Prośby o ułaskawienie skazanych nie zostały przyjęte do rozpatrzenia. Następnego dnia 16 czerwca skazanych wyprowadzono z cel o 5 rano, zaprowadzono ich do przygotowanych szubienic. Jako pierwszy, powieszony został Nagy, następny był Malater i Gimes. Po potwierdzeniu zgonu przez więziennego lekarza ciała zostały umieszczone w trumnach, zakopane na podwórzu więziennym. W lutym 1961 roku trumny wykopano i przeniesiono na Nowy Cmentarz Komunalny gdzie pochowano je w kwaterze 301 pod obcymi nazwiskami. Do 1989 roku miejsce pochówku Nagya było dla Węgrów nieznane.

Tak kończyły się tragiczne losy jednego z bohaterów XX wieku na Węgrzech - Imre Nagya. Postaci dla Polaków bardzo mało znanej. Jeśli jednak ktoś ją identyfikuje, to raczej wiąże tylko z Październikiem 1956 roku na Węgrzech.  Przeszłość tego węgierskiego komunisty do 23 października 1956 nie zapowiadała tak tragicznego końca. Podczas pierwszej wojny światowej znalazł się Nagy w niewoli rosyjskiej tam „został zarażony” ideologią komunistyczną na tyle skutecznie, że podczas wojny domowej w Rosji z lat 1917- 1921 walczył po stronie bolszewickiej- najprawdopodobniej był on w grupie bolszewików, która w lipcu 1918 roku zastrzeliła cara Mikołaja II i jego rodzinę. W maju 1920 roku został członkiem Rosyjskiej Komunistycznej Partii Bolszewików. Od lata 1920 pracował w Wszechrosyjskiej Nadzwyczajnej Komisji do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem (WCZK). Następnie po miesięcznym przeszkoleniu przez Czeka znalazł się w grupie jeńców węgierskich powracających do kraju z zadaniem kontynuowania działalności komunistycznej. Przebywał na Węgrzech do 1930 roku. W latach 1930 -1944 przebywał ponownie w ZSRS. W okresie tym był m.in. pracownikiem Instytutu Rolnictwa w Moskwie, co ciekawe, nie miał odpowiedniego do pełnienia tej funkcji wykształcenia.


Do kraju powraca na przełomie października i listopada 1944 roku. W latach 1944- 1946 był ministrem resortu rolnictwa węgierskiego rządu tymczasowego następnie ministrem spraw wewnętrznych. Jak więc widać pełnił funkcje ważne, jeśli nie kluczowe w okresie przejmowania władzy przez komunistów na Węgrzech. W okresie terroru z lat 1949- 1953 za swoje poglądy dotyczące m.in. rolnictwa na Węgrzech mógł w „ najlepszym wypadku” trafić do więzienia jednak dzięki dokonanej odpowiednio szybko samokrytyce i być może na skutek braku przyzwolenia Moskwy został „tylko” wykluczony z kierownictwa WPP. Od 1949 roku był kierownikiem Katedry Polityki Rolnej na Uniwersytecie Nauk Ekonomicznych Budapeszcie. W tym okresie zyskał sporą  popularność jako profesor. Janos M. Rayner jeden z jego współpracowników tak charakteryzował jego postać w tym okresie „ Był dobrym wykładowcą. Studenci bardzo cenili jego wykłady. Dosyć dobrze można było śledzić to co mówił […] studenci byli niezadowoleni, kiedy Nagy nie prowadził niektórych wykładów. Mówił mądrze, jasno, pewnym głosem z dobrym przygotowaniem” W 1950 roku powraca do pracy w rządzie. Był świadkiem procesów politycznych z lat 1949- 1953.

 

'' 
Demonstracja pod pomnikiem Józefa Bema. Budapeszt 23.10.1956. Źr Wikipedia

 

Należy stwierdzić, że tak naprawdę kariera polityczna Nagya, a właściwie jej najbardziej znany okres rozpoczyna się w czerwcu 1953 roku, kiedy to m.in. dzięki poparciu Moskwy zostaje nowym premierem. Dlaczego właśnie on? Mówiąc ogólnie ówczesne kierownictwo radzieckie widziało w nim osobę, która może „rozładować” jak oceniano wtedy olbrzymie napięcie społeczne spowodowane m.in. procesem kolektywizacji na Węgrzech oraz dużymi brakami w rozwoju tych gałęzi przemysłu, które bezpośrednio służyły ludziom. Jak należy oceniać, wpływ na taką decyzję kierownictwa w Moskwie miały także, wydarzenia z Berlina Wschodniego z czerwca 1953 roku. Powołanie na premiera Imre Nagya, oraz cykl zmian (niektórzy nazwali to reformami a w historiografii nazywany jest „nowym etapem”) określany jest jako jeden z pierwszych symboli odwilży po czasach stalinowskich w tzw. bloku komunistycznym. Piastował on funkcje premiera (jak się później okazało nie po raz pierwszy) do kwietnia 1955 roku. Co ciekawe i ważne wtedy gdy w Polsce na początku 1955 roku można zauważyć początek „odwilży” po okresie stalinowskim, na Węgrzech następuje powrót do metod z okresu stalinowskiego. Nagya na stanowisku premiera zastępuje Andreas Hegedus, ponownie najważniejsza rolę w państwie odgrywają Erno Gero i Matyas Rakosi osoby identyfikowane z najbardziej represyjnym okresem w historii Węgier po 1945 roku. Nagy zostaje pozbawiony wszelkich funkcji politycznych i państwowych tytułu profesorskiego członka Węgierskiej Akademii Nauk.


Tak jak już zostało to powiedziane wcześniej postać Nagya jest najbardziej identyfikowana z tym, co wydarzyło na Węgrzech w 1956 roku, w której czołową ( jak należy sądzić zupełnie przypadkowo) i tragiczną postacią został Imre Nagy.
 Trudno w stopniu wyczerpującym przedstawić przyczyny tego, co się wydarzyło u naszych bratanków. Jeśli by jednak pokusić się o te najważniejsze, to z pewnością nie było by Rewolucji na Węgrzech, gdyby nie okres rządów Nagy’a z lat 1953- 1955 i zmiany przeprowadzone przez jego rząd, które zostały przez społeczeństwo odebrane i ocenione bardzo pozytywnie (dlatego m.in. manifestujący 23 października będą się domagali powrotu Nagya na stanowisko premiera). Drugą grupą przyczyn było to, że napięcie i niezadowolenie społeczne z lat 1945- 1953 było na Węgrzech - relatywnie do sytuacji w innych krajach tak zwanego bloku socjalistycznego - jak się wydaje największe, a stopniowa odwilż z lat 1953- 1955 ośmieliła społeczeństwo do bardziej radykalnej reakcji. Katalizatorem zmian były wydarzenia, do jakich doszło w ZSRS na początku 1956 roku (XX Zjazd KPZR i tak zwany „tajny referat” Chruszczowa) oraz to, co się działo w Polsce

 

Analizując wydarzenia 1956 roku na Węgrzech nie sposób, nie zauważać analogii do tego co się działo w tym okresie w Polsce. U nas apogeum zmian politycznych i zaangażowanie społeczne przypada na okres od 17 do 23 października - zmiany na szczeblach władzy, groźba interwencji sowieckiej wystąpienia społeczne - na Węgrzech wybuch Rewolucji to 23 października. Tego dnia władze zostają zmuszone poprzez manifestacje społeczne w Budapeszcie do przywrócenia na stanowisko premiera właśnie Imre Nagya, a do stłumienia manifestacji wzywają wojska sowieckie (tak zwana pierwsza interwencja sowiecka).  Nagy powołuje rząd doprowadza do wycofania się wojsk sowieckich z Budapesztu, a następnie uzyskuje obietnicę wycofania wojsk sowieckich z Węgier i przeprowadza reformy, które okazały się przełomowe- m.in. przywraca system wielopartyjny i powołuje rząd koalicyjny. Ogłasza szerokie reformy społeczne oraz gospodarcze. Z jakąż radością i swego rodzaju zazdrością, a zarazem bardzo emocjonalnie obserwowano te zmiany w Polsce! Wiemy, że przeważająca część społeczeństwa polskiego widziałaby takie zmiany także w naszym kraju z drugiej strony „nowe” władze w Polsce z dużym zaciekawieniem i zarazem obawą obserwowały wydarzenia na Węgrzech. Od I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki domagano się „pójścia drogą węgierska” a społeczeństwo polskie w odruchu olbrzymiej sympatii, współczucia a zarazem pewnej bezsilności organizowało pomoc dla Węgrów. Środki masowego przekazu w Polsce, jako jedyne w całym bloku komunistycznym, w miarę rzetelnie a zarazem emocjonalnie, (co w sumie było ważnym elementem „Polskiego Października 1956 roku”) informowało o tym, co działo się na Węgrzech. Także po 4 listopada, czyli po rozpoczęciu drugiej interwencji sowieckiej, o której zadecydował Chruszczow chcąc zahamować rozwój przemian polityczno- społecznych na Węgrzech. Przywrócenie systemu wielopartyjnego, powołanie rządu koalicyjnego zapowiadane dalsze zmiany, a w konsekwencji niebezpieczeństwo, że „drogą tą” mogą pójść inne kraje socjalistyczne wpłynęło na podjęcie przez władze sowieckie takiej decyzji. Za wszystkim przemianami na Węgrzech po 23 października stał Imre Nagy. Można zapytać jak to się stało, że taki ideowy, z długoletnim stażem, piastujący wcześniej ważne funkcje polityczne, komunista, jakim był Nagy „poszedł” na takie radykalne zmiany? Nie wchodząc w szczegóły należy stwierdzić, że jedną z głównych przyczyn było właśnie to, że Nagy był ideowcem, a nie pragmatycznym politykiem, był człowiekiem, który uległ emocjom Węgrów, który uwierzył, że droga przez niego obrana doprowadzi do pozytywnych zmian. Właśnie takie cechy, taka postawa, naiwna wiara w zobowiązania polityczne doprowadziła go do tragicznego końca 16 czerwca 1958 roku!


Andrzej Smoliński

ZOBACZ ZDJĘCIA Z REWOLUCJI WĘGIERSKIEJ 1956
 

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak