X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Tadeusz Kutrzeba

Ostatnia aktualizacja: 26.01.2009 10:00
Żołnierz, oficer sztabowy, publicysta. W 1924 roku pod pseudonimem „Miles”, razem z Józefem Piłsudskim napisał książkę „Naczelni wodzowie”.
Audio

Tadeusz Kutrzeba urodził się 15 kwietnia 1886 roku w Krakowie. Jego ojciec – Tomasz, był oficerem CK armii. Mundur ojca bez wątpienia zaważył na całym życiu młodego Tadeusza, który musiał go przywdziać już w wieku dziesięciu lat. Taki był wymóg uczęszczania do wojskowej szkoły w Fischau. Naukę kontynuował w szkole wojskowej w Hranicach. Maturę zdał w 1903 roku w Wiedniu, naukę kontynuował na wydziale sapersko-inżynierskim Wojskowej Akademii Technicznej w Mödling. Studia ukończył w 1906 roku w stopniu podporucznika, dzięki uzyskaniu na uczelni pierwszej lokaty mógł wybrać jednostkę, w której będzie służyć. Wybrał 9. batalion saperów w rodzinnym Krakowie.

W latach 1910-1913 był słuchaczem wiedeńskiej Akademii Sztabu Generalnego, a po ukończeniu wyższego kursu inżynierii i awansie do stopnia porucznika trafił do Sarajewa, gdzie w 1914 roku był świadkiem zamachu na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Habsburga i jego żonę.

Żołnierz CK Armii i Wojska Polskiego

Po wybuchu I wojny światowej początkowo służył w twierdzy Sarajewo. Później walczył na froncie włoskim. Od września 1916 roku do kwietnia 1917 roku był austriackim oficerem łącznikowym w sztabie 9. Armii niemieckiej, walczącej w Siedmiogrodzie. Następnie trafił na front rosyjski. W 1918 roku, gdy upadła monarchia Austro-Węgierska, był już doświadczonym oficerem sztabowym w randze kapitana.

 

W 1918 roku Tadeusz Kutrzeba oddał się do dyspozycji Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie. Włączony został do Wydziału Wojskowego. Z uwagi na duże doświadczenie sztabowe trafił do Oddziału I, a następnie Oddziału III Naczelnego Dowództwa. Pełnił wiele wysokich funkcji, m.in. kierownika sekcji planowania i zastępcy szefa sekcji.

 

''  

Bitwa nad Niemnem, 1920.
źr. wikipedia

W 1919 roku mianowano go szefem sztabu 1. Dywizji Piechoty Legionów. Szybko tam otrzymał awans do stopnia majora. Pod koniec roku zostaje przeniesiony na stanowisko szefa sztabu Grupy Operacyjnej gen. Edwarda Rydza-Śmigłego, mającej przeprowadzić kampanię przeciwko niemieckiej armii w Kurlandii.

Jako szef sztabu 3 Armii, uczestniczył w wyprawie na Kijów, podczas odwrotu z tej wyprawy był szefem sztabu Frontu Południowo-Wschodniego. W trakcie obrony Warszawy w 1920 roku służył w sztabie Frontu Środkowego.

Zwycięskiego końca wojny polsko-bolszewickiej doczekał na stanowisku szefa sztabu 2. Armii, w randze podpułkownika. Za bitwę nad Niemnem - we wrześniu 1920 roku - odznaczono go Krzyżem Virtuti Militari.

Doświadczony oficer sztabowy

 

''  

Polskie czołgi.
źr. wikipedia

Po zakończeniu wojny Kutrzeba zostaje oddelegowany jako wykładowca taktyki ogólnej do Wyższej Szkoły Sztabu Generalnego. Pracował jednocześnie nad regulaminami wojskowymi. W 1921 roku powraca do pracy sztabowej na najwyższym szczeblu. Kieruje sekcją planowania w Biurze Ścisłej Rady Wojennej (w wypadku wojny biuro te stawało się Sztabem Naczelnego Wodza), a następnie III Oddziałem Operacyjnym tegoż Biura. Wkrótce uzyskuje stopień pułkownika. W 1924 roku mianowany zostaje szefem Biura Ścisłej Rady Wojennej.

W czasie przewrotu majowego w 1926 roku Kutrzeba opowiedział się po stronie rządowej, ale nie podjął żadnych działań przeciwko zwolennikom Piłsudskiego. Dzięki dużemu doświadczeniu sztabowemu, oraz pozytywnie ocenianej postawy w trakcie przewrotu, w grudniu 1926 roku Kutrzeba obejmuje stanowisko pierwszego zastępcy szefa Sztabu Generalnego.

W marcu 1927 roku awansowany zostaje do stopnia generała brygady. Uczestniczy w reorganizacji armii, a jako przedstawiciel sztabu bierze udział w licznych wizytach zagranicznych. Nie jest to obca mu działalność, już w roku 1922, wraz z Gabrielem Narutowiczem, towarzyszył Józefowi Piłsudskiemu w oficjalnej wizycie w Rumunii.

Autor publikacji historyczno-wojskowych

 

''  

Wyższa Szkoła Wojenna w Warszawie.
źr. wikipedia

Kutrzeba był autorem wielu publikacji naukowych, głownie historyczno-wojskowych. Od 1920 roku pisał do czasopisma „Bellona”. Najczęściej podejmował tematykę związaną z I wojną światową. Zajmował się również pisaniem o wojnie polsko-bolszewickiej. W 1924 roku, używając pseudonimu „Miles”, razem z Józefem Piłsudskim napisał książkę o dowodzeniu wojskiem na najwyższym szczeblu „Naczelni Wodzowie”.

W 1926 roku ukazała się jego „Bitwa nad Niemnem”, a w 1937 roku „Wyprawa kijowska”. W 1928 roku został kierownikiem Wyższej Szkoły Wojennej, którą w owym czasie opuścili francuscy wykładowcy. W uczelni tej szkolono dowódców najwyższego szczebla. Funkcjonowała według wzorów słynnej francuskiej École supérieure de guerre.

Była to funkcja odpowiednia na miarę tego wybitnego oficera, przeciwnika uczenia sztywnych zasad i ślepego przestrzegania regulaminu. Powtarzał, iż „każde zadanie powinno być wykonane zgodnie z logiką, a nie z regulaminem, zaś każdy, nawet najmniejszy problem, można rozwiązać na wiele różnych sposobów”.

Jako wykładowca, wykazał się dużym talentem. Studenci słuchali go w napięciu. Mówił żywo, z humorem. Wiele z jego słynnych powiedzeń sytuacyjnych żołnierze pamiętali po latach.

Doskonały analityk wojskowy

''  

Mapa prezentująca manewry wojsk polskich i niemieckich w okresie bitwy nad Bzurą, 1939.źr. wikipedia

Dzięki pracy dydaktycznej i postawie osobistej generał wywarł ogromny wpływ na rozwój polskiej armii. W okresie międzywojnia pojawiały się opinie, że Tadeusz Kutrzeba powinien zamienić się stanowiskiem z szefem Sztabu Generalnego, gen. bryg. Wacławem Stachiewiczem. Były to opinie całkowicie uzasadnione, szczególnie, że Kutrzeba był autorem, opracowanego w roku 1936 „Studium nad możliwościami wojennymi Niemiec i Polski”.

Jako jeden z nielicznych doskonale wyczuwał możliwości bojowe niemieckich ugrupowań pancernych. Przestrzegał przed ich użyciem polskich dowódców, niedoceniał jednak szybkości niemieckich jednostek. Kutrzeba wiedział, że Polski, w jej kondycji gospodarczej, nie stać na wystawienie podobnych sił pancernych, ale pomimo tej świadomości przy każdej okazji kładł nacisk na modernizację istniejącej broni pancernej, także i obrony przeciwlotniczej. W przypadku wybuchu wojny - w związku z jego działalnością, publikacjami oraz aktualnie dokonywanymi analizami – przewidywano powierzenie mu dowództwa frontu zachodniego.

Zwolennik budowy umocnionej linii obronnej

 

''  

Wielkopolska Brygada Kawalerii w trakcie bitwy nad Bzurą. źr. wikipedia

Kutrzeba opracował i przedstawił sztabowi nowe plany budowy fortyfikacji w Wielkopolsce, a także różne warianty prowadzenia aktywnej obrony. Z jego inicjatywy rozbudowano twierdzę w Dęblinie, Modlinie i  na Helu, miały one odegrać szczególnie istotną rolę w kampanii wrześniowej. Postulował też wybudowanie linii obronnej wzdłuż całej granicy Polski. Wyliczył nawet koszt takiej inwestycji – byłoby to jedynie 10% kosztów budowy linii Maginota.

Niestety, z racji ograniczonych środków ów projekt był niemożliwy do wykonania. Kutrzeba planował wykorzystać fortyfikacje w planach działań Armii „Poznań”, plany te opierał na twierdzy Poznań i rozbudowaniu sieci umocnień. Ostatecznie, nie udało się ukończyć większości fortyfikacji. W dniu wybuchu II wojny światowej wiele z nich było jeszcze w trakcie budowy.

''  

Polska kawaleria w Sochaczewie, 1939.
źr. wikipedia

W styczniu 1939 roku, w przesłanym do Naczelnego Wodza „Studium planu strategicznego Polski przeciw Niemcom”, Kutrzeba przedstawił szczegółowe plany linii obronnych, także scenariusze działań mających doprowadzić do decydującej bitwy. Studium zawierało również sugestie dotyczące mobilizacji i rozwinięcia całej polskiej armii. 19 marca 1939 roku Kutrzeba został awansowany do stopnia generała dywizji. 23 marca 1939 roku marszałek Edward Rydz-Śmigły wręczył mu nominację na stanowisko inspektora Armii „Poznań”. W sierpniu 1939 roku dostał awans na stanowisko dowódcy Armii „Poznań”.

„Słońce wschodzi!”

W pierwszych dniach wojny Armia „Poznań” nie była atakowana przez Niemców. Gen. Kutrzeba zwrócił się o pozwolenie wsparcia wycofujących się, nieustannie atakowanych, Armii „Łódź” i „Pomorze”. Atak Armii „Poznań” mógł pozwolić na sprawniejsze wycofanie się i reorganizację polskich wojsk.

''  

Polacy nad Bzurą, 1939. źr. wikipedia

Tymczasem agresorowi oddawano kolejne kilometry, a szczegółowe plany obrony Wielkopolski, opracowane przez Kutrzebę, błyskawicznie się dezaktualizowały.

Dopiero 8 września marszałek Rydz-Śmigły wysłał z dawna oczekiwaną depeszę: „Słońce wschodzi!”. Oznaczała ona zgodę na zwrot zaczepny i atak na nieprzyjaciela.

Był to już jednak spóźniony rozkaz. Armia „Poznań” i niedobitki Armii „Pomorze” nie miały czasu na właściwe przegrupowanie i mimo początkowych sukcesów, zostały okrążone przez dwie armie niemieckie. Pod naporem wojsk pancernych i silnym ostrzałem niemieckiej artylerii i lotnictwa, polskie jednostki zmuszone były wycofać się za Bzurę, w stronę Puszczy Kampinoskiej. Po części była to inicjatywa sztabu, który planował skierować do obrony Warszawy resztę oddziałów podległych gen. Kutrzebie.

''  

Żołnierzom "Armii Poznań". źr. wikipedia

Bitwa nad Bzurą była największym starciem polsko-niemieckim w trakcie kampanii wrześniowej. Rozegrała się między 9 a 20 września 1939 roku. Po jej zakończeniu gen. Tadeusz  Kutrzeba dotarł do Warszawy, gdzie zameldował gen. Juliuszowi Rómmlowi: „Przegrałem bitwę”. Inny meldunek nie mógł zostać złożony, różnica sił była zbyt wielka. Jednocześnie objawiony w tej bitwie czyn polskiego żołnierza polskiego, jego bohaterstwo, pokazały, że przy większej równowadze sił, Polacy mogliby skutecznie stawić czoła hitlerowcom.

W niewoli do końca wojny

Gen. Tadeusz Kutrzeba - w imieniu dowódcy obrony Warszawy - 28 września podpisał akt kapitulacji stolicy. Lata 1939-1945 spędził w niemieckiej niewoli. Godząc się na nią powiedział:

„Uważam za swój obowiązek dzielić losy żołnierzy, którym nie byłem w stanie dać laurów zwycięstwa”.

'' 

Grób gen. Tadeusza Kutrzeby na Wojskowych Powązkach.źr. wikipedia

W obozach jenieckich najbardziej doskwierały mu nie złe warunki życiowe, ale bezczynność. Jedną z metod walki z nią było podjęcie w oflagu tajnych kursów przygotowujących młodszych oficerów do egzaminu do Wyższej Szkoły Wojskowej.

Gdy w kwietniu 1945 roku Amerykanie wyzwolili obóz jeniecki w Murnau, generał został wezwany do Londynu. Zaproponowano mu stanowisko ministra obrony narodowej. Odmówił nie akceptując idei tworzenia rządu na uchodźstwie. Uważał, że po wojnie żołnierze powinni wrócić do kraju. Samemu – póki co -  zdecydował się pozostać w Londynie, objął przewodnictwo Podkomisji Kampanii Wrześniowej w Komisji Historycznej i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Zarówno pracę naukową jak i ewentualny powrót do kraju, przekreśliła w 1946 roku ciężka choroba nowotworowa. Generał zmarł 8 stycznia 1947 roku.

Pośmiertnie odznaczono go Orderem Wojennym Virtuti Militari III klasy, pochowany został z honorami wojskowymi na cmentarzu Brookwood. W 1957 roku, zgodnie z wolą generała Kutrzeby, prochy jego sprowadzono do Polski i złożono na cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Mariusz Podgórski

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Alarm dla miasta Warszawy

Ostatnia aktualizacja: 26.08.2009 08:43
Powstała internetowa wystawa o stolicy w pierwszych miesiącach wojny.
rozwiń zwiń