X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Václav Havel skończył 75 lat!

Ostatnia aktualizacja: 05.10.2011 07:00
"Polityka nie jest sztuką tego, co możliwe, lecz tego, co niemożliwe" - powiedział dzisiejszy Jubilat, polityk, literat, pierwszy prezydent Republiki Czeskiej.
Audio
  • Paweł Szukała z Pragi (IAR): Vaclav Havel obchodzi 75 urodziny

Urodzony wróg systemu

Václav Havel urodził się w Pradze w znanej praskiej rodzinie przedsiębiorców i intelektualistów, co było wystarczającym powodem prześladowań komunistycznych od najmłodszych lat. Pierwszym tego przejawem było uniemożliwienie mu rozpoczęcia nauki w wybranej szkole średniej. W 1951 roku trafił do liceum wieczorowego, pracując jednocześnie jako laborant chemiczny. W 1954 roku zdał maturę w gimnazjum w Pradze. W 1955 roku, jako element niepewny politycznie, nie został przyjęty na studia humanistyczne. Był to jednocześnie rok jego debiutu literackiego – czasopismo "Květen" wydrukowało jego pierwszy tekst. Współpraca z redakcją trwała 14 lat. Również w tym roku rozpoczął naukę na Wydziale Ekonomii Czeskiego Uniwersytetu Technicznego w Pradze. Po dwóch latach zaczął starania o przeniesienie na Wydział Telewizyjno-Filmowy Akademii Muzycznej. Zrezygnował z dotychczasowych studiów, jednak jego podanie zostało odrzucone. Odmówiono mu również możliwości powrotu na Uniwersytet Techniczny.

Teatr

Havel trafił do wojska. Po odbyciu służby zasadniczej zatrudnił się w 1957 roku jako technik sceniczny w teatrze ABC. Od 1960 roku pracował w teatrze Na Zábradli (Na Balustradzie). W roku 1959 napisał swój pierwszy dramat – jednoaktówkę pod tytułem "Rodzinny wieczór". 3 grudnia 1963 teatr Na zábradlí wystawił jego drugą sztukę, "Garden-party". W latach 60. Havel pracował jednocześnie jako asystent reżysera Alfréda Radoka w Praskim Teatrze Miejskim. Zaocznie studiował na Wydziale Teatralnym Akademii Muzycznej w Pradze, który ukończył w roku 1966. Wówczas został dramaturgiem teatru Na zábradlí.

9 lipca 1964 ożenił się z Olgą Šplíchalovą. W 1965 roku został członkiem kolegium redakcyjnego miesięcznika literackiego "Tvář", a w teatrze Na Zábradlí wystawił sztukę "Powiadomienie". W 1966 wydał drukiem swoją pierwszą książkę "Protokoly", która oprócz dramatów "Garden-party" i "Powiadomienie" zawierała zbiorek typogramów i dwa eseje.

Praska Wiosna

W czerwcu 1967 r., na IV Kongresie Pisarzy Czechosłowacji skrytykował cenzurę prasową. Na polecenie władz został usunięty z list kandydatów do władz Związku Pisarzy Czechosłowackich wraz z Ivanem Klímą, Pavlem Kohoutem i Ludvíkiem Vaculíkiem.

W marcu 1968 r., Vaclav Havel podpisał się pod listem otwartym stu pięćdziesięciu pisarzy i pracowników kultury, skierowanym do Komitetu Centralnego KPCz. W kwietniu tego samego roku został przewodniczącym Koła Pisarzy Niezależnych. W czasopiśmie "Literární listy" opublikował tekst, w którym domagał się zakończenia monopolu władzy partii komunistycznej i wprowadzenia pluralizmu politycznego. W tym samym czasie w teatrze Na Zábradlí została wystawiona jego sztuka "Puzuk, czyli uporczywa niemożność koncentracji".

Jesienią 1968 r. Havel został członkiem Komitetu Centralnego Związku Pisarzy Czechosłowacji. Związek jeszcze w czerwcu 1969 roku protestował przeciw polityce okupacji i cenzurze, jednak wkrótce protest ten został stłumiony, a czołowi przedstawiciele Związku stracili możliwość publikowania. W lutym 1969 Václav Havel wszedł w polemikę prasową na łamach czasopisma "Tvář" z artykułem Milana Kundery "Czeskie przeznaczenie". Sprzeciwiając się Kunderze, powołującemu się na minione bohaterstwo narodowe, przedstawił program aktywnego, nastawionego na przyszłość, ciągłego boju o trwałe ludzkie i kulturowe wartości.

Dysydent

Po stłumieniu Praskiej Wiosny Vaclav Havel musiał opuścić teatr. Jego sztuki przestały być w Czechosłowacji wystawiane, a jego teksty i utwory objęte zakazem publikacji. Było to w momencie, kiedy jego twórczość została doceniona za granicą i kilkakrotnie nagrodzona. Pomimo "bezrobocia" w kraju, dramaturg był niezależny finansowo dzięki zagranicznym honorariom i miał wsparcie światowej opinii publicznej.

W pierwszą rocznicę wkroczenia wojsk Układu Warszawskiego do Czechosłowacji, 21 sierpnia 1969 roku Havel wystosował petycję pod tytułem "Dziesięć punktów", sprzeciwiając się okupacji "bratnich wojsk". List został podpisany przez kilka znanych osób, które były później przesłuchiwane przez policję i oskarżone o "obalanie Republiki".

W 1972 roku Vaclav Havel podpisał kolejną petycję przygotowaną przez pisarzy, domagającą się uwolnienia więźniów politycznych. W roku 1974 przez dziewięć miesięcy pracował jako robotnik w Browarze Trutnov. W następnym roku stworzył podziemną serię wydawniczą, w której na maszynopisach publikował literaturę niezależną – Edice Expedice – i opublikował list otwarty do prezydenta Gustáva Husáka, w którym skrytykował stan "normalizacji" społeczeństwa, opanowanego przez strach, pozbawionego wolności i autorefleksji. W listopadzie 1975 roku odbyła się premiera jego "Opery żebraczej", którą bez podawania nazwiska autora wystawił teatr amatorski Andreja Kroby.

Siła bezsilnych

W 1976 roku reżim komunistyczny zaczął prześladować niezależnych muzyków rockowych. Członkowie kilku formacji zostali aresztowani. W ich obronie stanęły środowiska artystyczne, w tym Václav Havel i Jiří Němec. Był to początek inicjatywy, nazwanej później Karta 77, mającej na celu obronę podstawowych praw człowieka. Działalność grupy nie spodobała się władzom. Efektem było aresztowanie Havla i oskarżenie go o działanie za granicą na szkodę interesów państwa. Zwolniono go w marcu 1978 roku, a już w kwietniu został współzałożycielem Komitetu Obrony Niesprawiedliwie Prześladowanych (VONS), który monitorował przypadki represjonowania więźniów politycznych i opowiadał się za ich uwolnieniem. W tym samym roku opublikował esej "Siła bezsilnych", w którym nawoływał do pokojowego oporu. W maju 1979 r., Havel został wraz z innymi członkami VONS aresztowany i spędził kolejne pięć miesięcy w areszcie. W październiku 1979 roku wraz z grupą dysydentów został skazany warunkowo na cztery i pół roku więzienia za rzekome podburzanie. W więzieniu był do lutego 1983, kiedy odbywanie kary zostało zawieszone z powodów zdrowotnych, następnie przebywał w areszcie domowym. Stan jego zdrowia trwale się pogorszył, ale wzrósł jego prestiż w kraju i za granicą.

Nadal pisał, ale jego twórczość był publikowana jedynie za granicą. W 1987 roku brał udział w narodzinach podziemnych "Lidových novin".

W roku 1988 Havel został członkiem Komitetu Helsińskiego w Czechosłowacji. Był organizatorem szeregu demonstracji przeciwko łamaniu praw człowieka. 16 stycznia 1989 roku aresztowano go za udział w demonstracji rozpoczynającej tzw. Tydzień Palacha – serię wystąpień w rocznicę samospalenia Jana Palacha, studenta, który w ten sposób zaprotestował przeciw inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. Po pewnym czasie zwolniony, był potem jeszcze kilkakrotnie aresztowany i zwalniany.

Aksamitna Rewolucja

17 listopada 1989 demonstracje studenckie zapoczątkowały tzw. aksamitną rewolucję.  19 listopada Václav Havel powołał do życia Forum Obywatelskie (OF), które skupiało cztery główne siły antykomunistyczne. 21 listopada z balkonu wydawnictwa Melantrich przemówił do demonstrantów zgromadzonych na Placu Wacława. Po tygodniowych demonstracjach komunistyczne władze ugięły się pod presją i pozwoliły na wystąpienie Havla w czeskiej telewizji.

Gdy upadł rząd Ladislava Adamca, a prezydent Gustáv Husák złożył urząd, Havel - pomimo jego oporów - został kandydatem Forum Obywatelskiego na prezydenta. Forum rozpoczęło intensywną kampanię pod hasłem "Havel na Hradczany". Nacisk ulicy, połączony z negocjacjami sprawił, że udało się przekonać do jego kandydatury również komunistów. 29 grudnia 1989 roku Havel został jednogłośnie wybrany głową państwa czechosłowackiego. W ten sposób po 41 latach na Hradczanach zasiadł niekomunistyczny prezydent.

Prezydent

- Drodzy obywatele, przez czterdzieści lat w ten dzień słyszeliście z ust moich poprzedników na wszystkie sposoby powtarzane: jak nasza ziemia rozkwita, ile kolejnych milionów ton stali wytopiono, jacy jesteśmy wszyscy szczęśliwi, jak ufamy władzy i jakie piękne perspektywy otwierają się przed nami. Zakładam, że nie wybraliście mnie na ten urząd po to, abym i ja was okłamywał. Nasza ziemia nie kwitnie. Wielki twórczy potencjał naszego narodu jest nie wykorzystany. Tak rozpoczął swoją prezydenturę Vaclav Havel.

Zadaniem nowo wybranych władz było jak najszybsze przygotowanie wolnych wyborów. 5 lipca 1990 roku Havel po raz drugi został wybrany prezydentem.

Parlament wybrany w r. 1990 był pomyślany jako tymczasowy. W wyborach w 1992 roku w Czechach zwyciężyła prawicowa Obywatelska Partia Demokratyczna Vaclava Klausa, zaś na Słowacji – nacjonalistyczna Partia Ludowa - Ruch na rzecz Demokratycznej Słowacji Vladimira Mečiara. 3 lipca 1992 r. parlamentowi federalnemu nie udało się wybrać prezydenta z powodu absencji słowackich posłów. 20 lipca parlament w Bratysławie ogłosił niepodległość Słowacji, a w pięć dni później jego decyzję poparł parlament federalny. W ramach protestu Havel złożył urząd trzy miesiące przed wygaśnięciem mandatu. Było to koniec Czechosłowacji.

Polityk i celebryta

Václav Havel został pierwszym prezydentem Czech i pozostał na tym stanowisku przez dwie kadencje, czyli przez maksymalny okres przewidziany przez konstytucję. Pierwszą kadencję rozpoczął 26 stycznia 1993, a drugą 20 stycznia 1998. Swoją funkcję sprawował do 2 stycznia 2003. Jego następcą został Václav Klaus.

Za jego prezydentury Republika Czeska została w 1999 r. członkiem NATO oraz zakończyła proces akcesji do Unii Europejskiej, której członkiem została 1 maja 2004. W ten sposób spełniło się hasło aksamitnej rewolucji "Powrót do Europy".

Opinia publiczna od połowie lat 90-tych żywo interesowała się też życiem prywatnym Havla. 27 stycznia 1996 zmarła jego żona, Olga. Sam Havel poważnie chorował, co nie przeszkodziło mu w nowym małżeństwie z aktorką Dagmar Veškrnovą.

Nadal aktywny

Po złożeniu urzędu Vaclav Havel stale udziela się w polityce. Popiera Partię Zielonych. Po długiej przerwie znów napisał dramat "Odejścia". Wzorem prezydentów amerykańskich założył Bibliotekę Havla, która gromadzi materiały związane z jego twórczością i działalnością polityczną.

Havel a sprawa polska

Havel zawsze patrzył przychylnie na Polskę, obserwował jej drogę do wolności, kontaktował się wielokrotnie z polskimi opozycjonistami. Po upadku komunizmu był jednym z inicjatorów utworzenia Trójkąta Wyszehradzkiego. Dlatego pewnym zaskoczeniem było jego wystąpienie 3 września 2007 roku, gdy przyjechał do Krakowa, aby promować wspomnienia "Tylko krótko, proszę". Podczas konferencji prasowej na Wawelu, powiedział o ówczesnej sytuacji w Polsce:
- Odnoszę takie wrażenie, że jak najwcześniej powinny się odbyć wolne wybory. Uważam, że byłoby w interesie wszystkich obywateli Polski, gdyby na te wybory zostali zaproszeni międzynarodowi obserwatorzy.

Od jego poglądów w tej sprawie odcięła się ambasada czeska w Warszawie.

Vaclav Havel w serwisie

/
Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak