X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

Ці трэба баяцца запазычанняў у польскай мове і змагацца з імі?

11.08.2019 16:13
"Калі б не словы іншаземнага паходжання, польская мова была б толькі маленькай часткай той мовы, якой яна з’яўляецца цяпер".
Аўдыё
  • "Калі моладзь часам кажа wow, нічога страшнага, але на Польскім радыё не павінна быць такіх слоў".
        ?
Ці трэба змагацца з замежнымі словамі ў польскай мове?Pixabay.com/CC0 Creative Commons

У чарговай перадачы з цыклу «Польская мова без межаў» мы паразважаем пра выразы замежнага паходжання ў мове палякаў, ці яны патрэбныя, ці, наадварот, неабходна змагацца з засвойваннем замежных словаў у польскай мове, ці трэба старацца іх пазбягаць, ці, можа, нічога страшнага ў іх няма? Пра гэта мы спыталі мовазнаўцу Агату Хонцю (Agata Hącia) з Факультэту польскай мовы і літаратуры Варшаўскага ўніверсітэту.

- У іх няма нічога страшнага. Калі б не словы іншаземнага паходжання, польская мова была б толькі маленькай часткай той мовы, якой яна з’яўляецца цяпер. Тое, што мовы пазычаюць словы адна ў адной, гэта абсалютна натуральная і нармальная з’ява. З даўніх вякоў мова бярэ розныя выразы з іншых моваў, ня трэба гэтага баяцца. Галоўнае, каб разумна карыстацца такімі запазычаннямі і каб разумець гэтую з’яву.

Пераход слоў замежнага паходжання ў польскую мову – гэта натуральная з’ява, але ёсць у рамках гэтай з’явы так званыя калькі, гэта значыць, даслоўнае перанясенне выразаў з іншай мовы. Калькавання многія не любяць, лічаць, што яны псуюць мову.

- Адны людзі лічаць калькі часткай запазычанняў, іншыя лічаць іх асобнай з’явай. Агулам словы замежнага паходжання патрэбныя, калі яны запаўняюць нейкі прабел у мове. Скажам, не было выразу, каб назваць нейкі новы прадмет або паняцце, таму бярэм яго з іншай мовы. З іншага боку, мова адаптуе іншаземныя словы таксама тады, калі яны дазваляюць па-новаму, больш экспрэсіўна назваць тое, што раней ужо існавала. У першую групу адносяцца, скажам, словы камп’ютар і weekend. Калісьці не было такога прадмета і такога паняцця, а калі яны паявіліся, іх назвы былі пазычаны з ангельскай мовы. У сваю чаргу прыклад з другой групы – выраз wow (уау!). Хтосьці скажа – навошта казаць wow, калі ёсць столькі польскіх выразаў, якія называюць захапленне. Рацыя, але уау больш свежае, а нейкая група карыстальнікаў мовы яго любіць (пераважна моладзь), таму хай ім карыстаецца. Аднак, калі б, скажам, на Польскім радыё пачало паяўляецца уау, гэта б ужо непакоіла.

Мы цяпер разважаем пра сучасную мову, але ж мова мяняецца на працягу вякоў, і, у залежнасці ад геапалітычнага становішча ў вялікай ступені, на яе аказваюць уплыў розныя іншыя мовы. З якіх моваў і ў якія перыяды польская мова пазычала словы?

- На пачатку чэшская мова, і, канешне, звязаная з ёй латынь. Пазней старанямецкая, нямецкая, італьянская, расейская. Таксама ўсходнія мовы аказвалі ўплыў, турэцкая, а нават японская. А з канца 19-га стагоддзя царствуе ў нас ангельская. Сучасная мова не існавала б без запазычанняў з ангельскай, як асобных слоў, так і цэлых выражэнняў, калек. Ці гэта добра, ці дрэнна? Адны словы патрэбныя, ад іншых можна было б адмовіцца, бо яны не прыносяць нічога новага. Якія вытокі дадзенай з’явы? Гэта адкрыццё польскай культуры на захад. Заўсёды моўны ўплыў з’яўляецца вынікам культурнага ўплыву. Калі нейкая культура дамінуе ў дадзены момант, а цяпер дамінуе заходняя культура, то і мова гэтай культуры аказвае вялізны ўплыў на іншыя культурныя ды моўныя асяроддзі. Дарэчы, не толькі польская мова бярэ шмат з ангельскай. Калі зірнем на чэшскую, рускую ці іншыя мовы, то таксама заўважым, што там шмат запазычанняў з ангельскай.

Мы запыталі нашых калег з іншых моўных службаў, які яны бачаць уплыў замежных моў на польскую, з якіх моваў часцей за ўсё прыходзяць запазычанні ў польскую мову? Канешне, з ангельскай на дадзены момант, але не толькі. Гаворыць Яахім Цяцерскі з Нямецкай службы Польскага радыё для замежжа. Мы яму задалі пытанне пра германізмы ў польскай мове.

- Германізмы ёсць у польскай мове, але іх не вельмі шмат. Зразумела, калі спытаць жыхара Сілезіі, ён бы назваў мноства такіх выразаў, але варшавянін – ужо менш. Існуюць словы, якімі здаўна карыстаюцца палякі, нават не ведаючы, што яны – нямецкага паходжання. Напрыклад, szyberdach (люк на даху аўтамабіля), або szlafrok (пеньюар, халат). Іншы цікавы прыклад – wichajster (штуковіна). Калі мы не ведаем, як нешта называецца, то кажам wichajster. А на нямецкай мове Wie heißt азначае «як называецца, як завуць». Так што, ёсць выразы нямецкага паходжання ў польскай мове, але часта палякі, карыстаючыся імі, нават не ведаюць, што яны пазычаны ў заходніх суседзяў.

Быў перыяд, калі вялікі ўплыў на польскую мову аказвала руская. Гэта, зразумела, было вынікам на пачатку падзелу Польшчы паміж трыма дзяржавамі, у тым ліку Расеяй, а пазней «братняй» дапамогі і апекі Савецкага Саюзу. Тады польская мова засвоіла шмат русізмаў, многія з якіх захаваліся да нашых часоў. Гаворыць Ірына Завіша з Расейскай службы Праграмы для замежжа ПР.

- Канешне, я заўважыла, што ёсць уплыў расейскай мовы. Мяне вельмі кранае адно слова, якое, дарэчы, вельмі складанае ў вымаўленні палякаў. Гэта „душещипательный”. Зразумела, ёсць аналагі ў польскай мове – wzruszający, poruszający, але „душещипательный” гавораць, каб падкрэсліць самую высокую ступень узрушэння. Іншы прыклад русізму – ciut-ciut (расейскае чуть-чуть, польскі адпаведнік – troszkę, bardzo mało). Акрамя таго, шмат у польскай мове ненарматыўнай лексікі з рускай мовы. Нашы народы ў гэтым, эмацыйным плане, вельмі падобныя.

І яшчэ адзін наш калега – Славэк Шэфс з Ангельскай службы Праграмы для замежжа. Ён адзначае, што цяпер значна больш уплыву ангельскай мовы на польскую, чым яшчэ 20-30 гадоў таму.

- Здараюцца і парадаксальныя сітуацыі, асабліва часта забаўная лексіка назіраецца ў карпарацыях. Я ўжо не кажу пра слова odźwierny (швейцар на ўваходзе), які перастае быць брамнікам, ён ужо door menadger. Гэта проста смешна, але таксама ў іншых назвах пасад палякі часам бываюць больш ангельскія за саміх ангельцаў і прыдумваць розныя ангельскія назовы. Зразумела, немагчыма цалкам супрацьстаяць перайманню ангельскіх слоў, але перш за ўсё я прапаную здаровы сэнс.

У наступнай перадачы з цыклу «Польская мова без межаў» мы разам з мовазнаўцай Агатай Хонцяй паразважаем пра словы замежнага паходжання, звязаныя з тэхналагічным прагрэсам.

Цыкл «Польская мова без межаў» часткова фінансуецца Фондам «Дапамога палякам на Ўсходзе» у рамках ажыццяўлення падтрымкі Сенатам Польшчы польскай дыяспары і палякаў за мяжой.

ПР/нг/яс

Больш на гэтую тэму: Польская мова без межаў