X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

«Па-беларуску без памылак»: назоўнік і яго лексіка-граматычныя разрады

01.12.2019 18:42
Паводле лексіка-граматычных разрадаў назоўнікі падзяляюцца на: агульныя і ўласныя, канкрэтныя і абстрактныя, адушаўлёныя і неадушаўлёныя, зборныя, рэчыўныя.
Аўдыё
 :
Беларуская мовы: прафесійная лексікаБеларуская служба Польскага радыё/radyjo.net/Яланта Смялоўская

Назоўнік – гэта часціна мовы, якая мае значэнне прадметнасці,  выражанае марфалагічнымі катэгорыямі роду, ліку і склону. 

Паводле лексіка-граматычных разрадаў назоўнікі падзяляюцца на: агульныя і ўласныя, канкрэтныя і абстрактныя, адушаўлёныя і неадушаўлёныя, зборныя, рэчыўныя.

  • Агульныя назоўнікі выдзяляюцца на аснове таго, што яны абагульняюць назвы аднародных прадметаў у адзін клас і абазначаюць не асобныя прадметы, а мноства прадметаў, напр.: дом, кніга, лес, ягада.
  • Уласныя назоўнікі абазначаюць асобныя прадметы і рэаліі з шэрагу аднатыпных, індывідуалізуюць іх, напр.:Алесь – сярод мноства імёнаў, Беларусь – сярод мноства краін, Мінск – сярод мноства гарадоў, і пішуцца заўсёды з вялікай літары. Сярод уласных імёнаў вылучаюцца:
  • імёны і прозвішчы людзей, напр.: Кастусь Каліноўскі, Адам Міцкевіч, Максім Багдановіч;
  • тапанімічныя і астранамічныя назвы, напр.: Вільня, Карпаты, Нараў; Венера, Марс;
  • найменні прадпрыемстваў, арганізацый, выдавецтваў і інш., напр. Згуртаванне беларусаў свету “Бацькаўшчына”, тыднёвік “Ніва”, выдавецтва “Полымя”.
  • Канкрэтныя назоўнікі абазначаюць не толькі ўспрымальныя нашымі органамі пачуццяў прадметы, напр: дрэва, кветка, стол, але і больш ёмістыя рэаліі, калі нашымі органамі пачуццяў фіксуецца толькі іх частка, напр.: горад, мора, рака. Канкрэтныя назоўнікі мужчынскага роду ў родным склоне адзіночнага ліку маюць канчаткі -а, (-я), напр.: аўтобуса, дывана, стала.
  • Абстрактныя назоўнікіабазначаюць адцягненыя паняцці, пачуцці, якасці, прыкметы, напр.: свабода, каханне, шчырасць, зелень, холад. Яны не спалучаюцца, як правіла, з лічэбнікамі і рэдка выкарыстоўваюцца ў форме множнага ліку. Абстрактныя назоўнікі мужчынскага роду ў родным склоне адзіночнага ліку маюць канчаткі -у, (-ю), напр.: бою, гневу, характару. Па свайму ўтварэнню абстрактныя назоўнікі часта з’яўляюцца аддзеяслоўнымі ці адпрыметнікавымі, напр.: мітусня, хваляванне; блакіт, чырвань. Канкрэтны або абстрактны характар некаторых назоўнікаў можа вызначацца кантэкстам, параўнайма, напр. словазлучэнні лясная дарога і жыццёвая дарога: першае з іх – канкрэтнае, а другое – абстрактнае.   
  • Адушаўлёныя назоўнікі звычайна абазначаюць жывых істот, напр.: воўк, конь, журавель, чалавек, але да гэтай катэгорыі залічаюцца і нежывыя людзі, напр.: мярцвяк, нябожчык, тапелец, або міфічныя істоты, дэманы, напр.: русалка, вядзьмак, чорт, ці нават шахматныя фігуры, цацкі, напр.: ферзь, лялька, козыр. Характэрнай марфалагічнай рысай адушаўлёных назоўнікаў з’яўляецца супадзенне формы вінавальнага склону множнага ліку з формай роднага склону, напр.: прыгнаць кароў, сустрэць вяскоўцаў.
  • Неадушаўлёныя назоўнікі называюць нежывыя прадметы, паняцці, падзеі, прыкметы і інш., напр.: крэсла, нядоля, патрыятызм, фіялет. Да гэтай катэгорыі належаць таксама назоўнікі, якія называюць расліны, мікраарганізмы, хаця з біялагічнага пункту гледжання яны жывыя, напр.: аер, грыб, дуб, вірус. Да неадушаўлёных назоўнікаў адносяцца і абазначэнні сукупнасці людзей ці іншых жывых істот, напр.: натоўп, статак, табун. У неадушаўлёных назоўнікаў форма вінавальнага склону множнага ліку супадае з формай назоўнага склону, напр.: купіць кнігі, парубаць дровы.
  • Зборныя назоўнікі абазначаюць сукупнасць аднародных прадметаў (адушаўлёных і неадушаўлёных), што ўяўляюць сабой адно цэлае, напр.: звяр’ё, моладзь; каменне. Большасць зборных назоўнікаў ужываецца ў форме адзіночнага ліку і не спалучаецца з колькаснымі лічэбнікамі. Характэрныя ім спецыфічныя словаўтваральныя суфіксы -ств- (-цтв-), -нік-, -няк-, -ін-, -ар-, -ур- і інш., напр.: птаства, стурэнцтва, хвойнік, маладняк, садавіна, дзетвара, агентура.
  • Рэчыўныя назоўнікі абазначаюць аднародныя па саставу матэрыялы, рэчывы. Яны (так як зборныя) не маюць супрацьпастаўленых адпаведнікаў па ліку і выступаюць або толькі ў форме адзіночнага ліку, напр.: вугаль, малако, цукар, цэмент, або толькі множнага ліку, напр.: апілкі, дрожджы, духі. Рэчыўныя назоўнікі мужчынскага роду ў родным склоне звычайна маюць канчатак у (-ю), напр.: алею, мёду, цукру, але аўса, хлеба.

Да рэчыўных назоўнікаў адносяцца:

  • найменні металаў, напр: алюміній, бронза, жалеза;
  • хімічных элементаў, напр.: азот, аміяк, кісларод;
  • прадуктаў харчавання, напр.: алей, мука, хлеб;
  • лякарстваў і медыцынскіх прэпаратаў, напр.: валідол, ёд, стрэптацыд;
  • раслін, напр.: ажына, чарот, шыпшына;
  • прамысловых вырабаў, напр.: абутак, сукно, шоўк;
  • сельскагаспадарчых культур, напр.: авёс, бульба, капуста;
  • вадкасцяў і сыпучых матэрыялаў, напр.: вада, нафта, пясок;
  • прыродных з’яў, напр.: град, дождж, снег.

Працяг тэмы – праз тыдзень.

Шырэй гл.: Л.А. Антанюк, Б.А. Плотнікаў, Беларуская мова: прафесійная лексіка, Мінск 2005, https://studfile.net/preview/7414205/page:10/

Ніна Баршчэўская

Больш на гэтую тэму: Па-беларуску без памылак