X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

Ці для дыяспары польская мова можа стаць чужой?

11.10.2020 09:14
Сярод дыяспары захаванне польскай мовы і ў выніку польскасці – нялёгкая задача.
Аўдыё
  • Ці для дыяспары польская мова можа стаць чужой?
.
.Mediamodifier/pixabay.com/CC0

Аўтары прац пра польскую мову ў свеце называюць некалькі груп карыстальнікаў польскай мовай. Гэта карэнныя палякі ў суседніх з Польшчай краінах, а таксама заморскія і еўрапейскія дыяспары. Асобнай групай з’яўляюцца іншаземцы без польскага паходжання, якія вывучылі польскую мову як замежную.

Нашым госцем з’яўляецца мовазнаўца Пётр Каяк, аўтар шматлікіх кніг пра польскую мову, віцэ-дырэктар Цэнтра польскай мовы і культуры для іншаземцаў «Polonicum» Варшаўскага ўніверсітэту. У сённяшняй перадачы мы будзем размаўляць пра польскую мову польскай дыяспары. Калі казаць пра польскую дыяспару і мову, то ўжываецца тры акрэсленні: родная, спадчынная і замежная мова.
Замежная мова адносіцца да іншаземцаў, якія вывучылі польскую мову. Родная мова – гэта выпадак палякаў, якія жывуць у Польшчы. Спадчынная мова – гэта мова, якая існуе і развіваецца ў супольнасцях палякаў, якія выехалі за межы краіны.

Ці для дыяспары польская мова можа стаць чужой? Пётр Каяк кажа, што тэарэтычна гэта магчыма, але практычна – не.

-Таму што заўсёды ў такім чалавеку існуе польская спадчына, туга па польскасці. Я назіраў яе, навучаючы іншаземцаў і дыяспару ва ўніверсітэце ў Таронта. Прыходзілі маладыя людзі, якія дзецьмі выехалі з Польшчы ў Канаду з бацькамі, тыя, хто там ужо нарадзіўся. Таксама прыходзіла 3-4 пакаленне палякаў. І паводле майго назірання, польская мова, якая там паяўляецца, яна не чужая на 100 працэнтаў.

Ці на вашую думку, утрыманне польская мовы за мяжой з’яўляецца лёгкай справай? І ці гэта роля і абавязак бацькоў?

-Захаванне польскай мовы і ў выніку польскасці – нялёгкая задача. Думаю, толькі сям’і не хопіць. Бацькі не заўсёды маюць час, каб эфектыўна падтрымліваць развіццё двухмоўя. У сувязі з гэтым, я б спадзяваўся большай падтрымкі польскай дзяржавы, асабліва на двух амерыканскіх кантынентах. Пануе такі стэрэатып, што там нашыя суайчыннікі справяцца самыя, бо іх фінансавыя ўмовы там значна лепшыя, чым напрыклад у былым СССР. Гэта памылковае пераканне, паколькі нашая краіна зрабіла меншыя фінансавыя інвестыцыі ў гэтую сферу менавіта на заходнім напрамку. А варта падтрымліваць бацькоў і польскія ўстановы, якія вядуць там сваю дзейнасць. Таксама, паводле мяне, не хапае падтрымкі Кафедрам польскай мовы і літаратуры.

Паводле эксперта, неабходная дапамога польскага Сейму і Сенату палякам на амерыканскім кантыненце, а не толькі канцэнтрацыя на падтрымцы польскай мовы ў былых савецкіх краінах.
Знаёмасць польскай мовы ў свеце вельмі розная. На колькі важным, паводле вас, з’яўляецца месца, краіна, дзе жыве дыяспара. На колькі польская мова адрозніваецца на ўсходзе і захадзе Еўропы, за акіянам?

-Несумненна багаж гістарычнага досведу мае ўплыў на тое, што адбываецца ў канкрэтным месцы сярод карыстальнікаў мовы. Часта гэта цалкам розныя прычыны, па якіх польская мова захоўваецца ў канкрэтным месцы. У Савецкім саюзе людзі часта былі вымушаныя там заставацца, але нягледзячы на гэта яны вырашылі ўсё ж падтрымаць захаванне мовы, памяць пра Польшчу. У заходнія краіны (у гэтым Аўстралію) нашыя суайчыннікі мігравалі па палітычных, потым па эканамічных прычынах. Мы не можам казаць, што лепш, але ўсё ж гістарычна адным магло быць крыху прасцей, іншым складаней. У сваю чаргу ХХІ стагоддзе прыносіць цалкам іншыя выклікі, але і прыносіць розныя прылады, дзякуючы якім мову можна вучыць эфектыўна.

Ці варта ўсведамляць маладому пакаленне, што двухмоўе гэта выдатнае багацце? Адначасова спасылацца на культуру, гісторыю, удзел у якіх мелі іх бацькі і дзяды? Ці польскія школы за мяжой павінны на гэта звяртаць увагу?

-Канешне. Вядома, што на пачатку польскасць развіваецца ў сям’і. Вельмі шмат польскіх мігрантаў так моцна хацелі адаптавацца да чужой рэчаіснасці, што яны адмаўляліся ад польскасці, каб даць сваім дзецям «лепшы старт» у новай рэчаіснасці. Гэта было памылкай. Двухмоўе з’яўляецца каштоўнасцю. Мы будуем шматмоўныя кампетэнцыі. Ты становішся багацейшым, лепшым чалавекам тады, калі здольны карыстацца большай колькасцю моваў і звязанымі з імі культурамі. Гэта вельмі важна. Калі казаць пра школу, то дзеці да пэўнага моманту падыходзяць да школы як да нечага варожага, таму папулярызацыю польскай мовы і культуры трэба праводзіць унутры і звонку на розных узроўнях.

Ці палякі здолеюць захаваць тоеснасць пасля вялікай міграцыйнай хвалі, якая наступіла пасля далучэння Польшчы да Еўразвязу? Як вы глядзіце на працэсы, якія адбываюцца ў Ірландыі, Вялікабрытаніі, дзе знаходзіцца сапраўды вялікая колькасць палякаў? Якая перспектыва завезенай туды польскай мовы?

-Гэта дастаткова новая з’ява, таму мы не можам яе цалкам прааналізаваць. Мы можам рабіць спробу апісаць фрагменты. Цяжка супастаўляць гэты досвед з тым, што адбывалася ў іншых краінах. Аднак, мне здаецца, што польская прысутнасць у школах Ірландыі ці Вялікабрытаніі будзе развівацца, паколькі ёсць усё большая колькасць польскіх дзяцей. Бацькі будуць патрабаваць, каб у школах была падтрымка з боку абодвух урадаў, паколькі новыя пакаленні маюць большую свядомасць таго, якой каштоўнасцю з’яўляецца двухмоўе.

Вымагаючы такога падыходу ад ірландцаў ці брытанцаў, палякі павінны тое ж самае прапанаваць іншаземцам, якія прыбываюць у Польшчу. То бок клапаціцца пра ўкраінскую, беларускую, рускую мовы.

-Мы можам па рознаму аналізаваць шматкультурнасць колішняй Рэчы Паспалітай. Але моўны пейзаж, якія быў у нас яшчэ перад вайной, быў шматмоўным. Хопіць узгадаць, якім чынам будаваў сказы маршал Пілсудскі, з якім акцэнтам ён гаварыў. Гэта дапамагае зразумець, што польская мова мела права гучаць па іншаму, чым тое, што гучыць цяпер, выпрацаванае ў другой палове ХХ стагоддзя.
Вынік размовы можна падвесці наступным чынам: варта прыслухоўвацца да мовы польскай дыяспары, да моваў, якія чуваць у Польшчы. Таксама трэба клапаціцца, каб яны развіваліся і ў Польшчы, і за яе межамі.


Цыкл перадач «Польская мова без межаў» паўстаў пры фінансавай падтрымкі канцылярыі старшыні Рады міністраў Польшчы ў рамках апекі над палякамі замежжа.

Слухайце аўдыё!


Больш на гэтую тэму: Польская мова без межаў