Najczęściej dotyczy to konieczności zapewnienia opieki dzieciom – małym lub w wieku szkolnym – i z tego tytułu osoby ubezpieczone mają prawo do zasiłku opiekuńczego.
– Świadczenie przysługuje ubezpieczonemu zarówno objętemu ubezpieczeniem chorobowym dobrowolnie, jak i obowiązkowo, który musi osobiście sprawować opiekę nad zdrowym dzieckiem w wieku do lat 8, w przypadku nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dzięciecego lub przedszkola, do którego uczęszcza dziecko. Przysługuje też w razie konieczności sprawowania opieki nad chorym dzieckiem do lat 14 lub innym członkiem rodziny – tłumaczy Bartłomiej Gawroński z centrali ZUS w Warszawie.
Zasiłek opiekuńczy przysługuje następującym kategoriom ubezpieczonych:
•pracownikom,
•członkom rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych,
•osobom wykonującym pracę nakładczą,
•osobom wykonującym pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz osobom z nimi współpracującym, w tym osobom świadczącym pracę na podstawie umowy uaktywniającej określonej przepisami ustawy z 4 lutego 2011r. o opiece nad dziećmi w wieku do 3 lat (Dz.U. nr 45, poz. 235 ze zm.),
•osobom prowadzącym pozarolniczą działalność oraz osobom z nimi współpracującym,
•osobom wykonującym odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,
•osobom odbywającym służbę zastępczą,
•duchownym.
Opieka nad rodzicami uprawnia do zasiłku
Wbrew powszechnemu mniemaniu – zasiłek opiekuńczy nie przysługuje wyłącznie na chore dzieci. I choć wiele osób zajmuje się chorymi, starszymi rodzicami, to nie wiedzą czy mają prawo do tego zasiłku.
Problem:
Ubezpieczona-córka opiekuje się 70-letnią matką, która nie mieszka razem z nią. Czy w tej sytuacji należy się zasiłek opiekuńczy na matkę?
Odpowiedź:
Okazuje się, że to świadczenie należy się ubezpieczonej, jeżeli będzie pozostawała z chorą matką we wspólnym gospodarstwie domowym w czasie sprawowania nad nią opieki, bowiem jak wyjaśnia ekspert ZUS: – Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu pod warunkiem, że pozostaje on z chorym członkiem rodziny we wspólnym gospodarstwie domowym – podkreśla Bartłomiej Gawroński.
Za członków rodziny uważa się w tym przypadku: małżonków, rodziców, teściów, dziadków, wnuki i rodzeństwo oraz dzieci w wieku ponad 14 lat, przy czym zasiłek opiekuńczy nad nimi, przysługuje ubezpieczonemu pod warunkiem, że nie ma innych członków rodziny mogących zapewnić tę opiekę. Wyjątek stanowi tu konieczność opieki nad chorym dzieckiem do lat 2.
Natomiast osobie przebywającej na urlopie wychowawczym lub bezpłatnym prawo do zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad dzieckiem nie przysługuje .
W przypadku pracujących rodziców chorego dziecka, ten zasiłek przysługuje na równi jego matce i ojcu, zaś wypłacany jest tylko jednemu z rodziców – temu, który wystąpi z wnioskiem o jego wypłatę za dany okres.
Jaka jest wysokość zasiłku opiekuńczego
To świadczenie, związane ze sprawowaniem opieki, przysługuje w wysokości 80 proc. wynagrodzenia stanowiącego podstawę jego wymiaru. A przez jaki okres może być wypłacane – tłumaczy Bartłomiej Gawroński:
– Jeżeli opieka sprawowana jest nad zdrowym dzieckiem do lat 8 i chorym dzieckiem do lat 14, to zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu nie dłużej niż przez 60 dni w roku kalendarzowym, albo 14 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka jest sprawowana nad dzieckiem ponad 14-letnim lub innym chorym członkiem rodziny – wylicza ekspert ZUS.
Ważne!
Łączny okres wypłaty zasiłku opiekuńczego z powodu opieki nad dziećmi i innymi członkami rodziny z różnych przyczyn, bez względu na liczbę dzieci oraz liczbę członków rodziny wymagających opieki – nie może przekroczyć 60 dni w roku kalendarzowym.
Szczególna sytuacja matki i dziecka tuż po porodzie
Może się jednak zdarzyć, że ubezpieczona matka musi po porodzie dłużej pozostać w szpitalu – kto wówczas ma prawo do zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad nowonarodzonym dzieckiem?
– Gdy ubezpieczona matka dziecka pobiera zasiłek macierzyński i w wymiarze 8 tygodni po porodzie przebywa w szpitalu, to ubezpieczonemu ojcu dziecka lub innemu członkowi rodziny, jeżeli przerwie zatrudnienie lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem – przysługuje za okres pobytu matki dziecka w szpitalu dodatkowy zasiłek opiekuńczy w wymiarze 8 tygodni, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 8 tygodnia życia – wyjaśnia ekspert ZUS.
Ważne!
Zasiłek opiekuńczy przysługuje pod warunkiem, że nie ma innych członków rodziny mogących zapewnić opiekę. W przypadku sprawowania opieki nad chorym dzieckiem w wieku do lat 2, zasiłek opiekuńczy przysługuje nawet wówczas, gdy są inni członkowie rodziny mogący zapewnić opiekę.
Niezbędne dokumenty
Podstawowym dokumentem stanowiącym podstawę do wypłaty zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad chorym dzieckiem lub chorym członkiem rodziny jest zaświadczenie lekarskie wystawione na formularzu ZUS ZLA.
Dowodem stanowiącym podstawę przyznania i wypłaty zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki podczas pobytu za granicą jest przetłumaczone na język polski zaświadczenie zagranicznego zakładu leczniczego lub zagranicznego lekarza:
•zawierające nazwę zagranicznego zakładu leczniczego lub imię i nazwisko zagranicznego lekarza, opatrzone datą wystawienia i podpisem;
•określające początkową i końcową datę niezdolności do pracy.
Nie wymaga się od ubezpieczonych przetłumaczenia na język polski zaświadczeń wystawionych na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA)-stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej oraz państw stron umów międzynarodowych w zakresie zabezpieczenia społecznego, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, w językach urzędowych tych państw.
Dokumentami wymaganymi do wypłaty zasiłku opiekuńczego z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem w wieku do lat 8 są:
•oświadczenie ubezpieczonego – w przypadku nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których uczęszcza dziecko,
•decyzja właściwego inspektora sanitarnego zarządzającego izolację – w przypadku izolacji dziecka z powodu podejrzenia o nosicielstwo zarazków choroby zakaźnej,
•zaświadczenie lekarskie wystawione na zwykłym druku – w razie porodu, choroby lub pobytu małżonka stale opiekującego się dzieckiem w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej, zawierające imię i nazwisko małżonka stale opiekującego się dzieckiem, okres i przyczynę konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem, imię i nazwisko dziecka, nad którym ma być sprawowana opieka oraz pieczątkę i podpis wystawiającego zaświadczenie.
Ubezpieczony występujący o wypłatę zasiłku składa również oświadczenie na druku ZUS Z-15. Jeżeli zasiłek wypłacany jest przez ZUS, do jego wypłaty niezbędne jest dodatkowo:
- zaświadczenie płatnika składek wystawione na druku ZUS Z-3 – to w przypadku pracowników,
- na druku ZUS Z-3b – przypadku ubezpieczonych wykonujących pozarolniczą działalność, ubezpieczonych współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz duchownych albo
- na druku ZUS Z-3a – w przypadku pozostałych ubezpieczonych.
Dokumentami do wypłaty zasiłku opiekuńczego ubezpieczonemu ojcu dziecka lub innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, w przypadku gdy matka dziecka korzystająca z zasiłku macierzyńskiego w wymiarze 8 tygodni po porodzie przebywa w szpitalu, są:
•zaświadczenie wystawione przez szpital o okresie pobytu ubezpieczonej matki dziecka w szpitalu,
•oświadczenie ubezpieczonego o pobieraniu przez ubezpieczoną matkę dziecka zasiłku macierzyńskiego w okresie 8 tygodni po porodzie.
Ważne!
Te dokumenty należy dostarczyć do pracodawcy lub do właściwego oddziału ZUS-u w terminie 7 dni, od daty ich wystawienia, a jeśli się spóźnimy, zasiłek zostanie obniżony.
W jakie sytuacji świadczenie nie będzie wypłacone
Zasiłek opiekuńczy nie przysługuje:
•za okresy, w których ubezpieczony zachowuje prawo do wynagrodzenia na podstawie przepisów szczególnych,
•w okresie urlopu bezpłatnego lub urlopu wychowawczego,
•w okresie tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności, z wyjątkiem przypadków, w których prawo do zasiłku wynika z ubezpieczenia chorobowego osób wykonujących odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,
•za okres objęty zaświadczeniem lekarskim, w przypadku wykonywania w czasie zwolnienia lekarskiego pracy zarobkowej albo wykorzystywania zwolnienia lekarskiego od pracy niezgodnie z celem tego zwolnienia, co zostało stwierdzone w trakcie kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy przeprowadzanej przez płatnika zasiłku.
Więcej szczegółowych informacji na stronie: www.zus.pl
Halina Lichocka /mb
Podstawa prawna:
Ustawa z 11 kwietnia 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. nr 93, poz. 582).
Ustawa z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do 3 lat (Dz.U. nr 45, poz. 235 ze zm.).
