W środę w Katowicach odbędzie się szczyt premierów państw Grupy Wyszehradzkiej: Polski, Czech, Węgier i Słowacji, który symbolicznie zakończy polskie przewodnictwo w V4. Szef polskiego rządu Mateusz Morawiecki przekaże roczne przewodnictwo premierowi Węgier Viktorowi Orbanowi. W następnej kolejności przewodnictwo obejmie Słowacja oraz Czechy.
Środowy szczyt ma być okazją do podsumowania współpracy z ostatniego roku i omówienia bieżących kwestii z agendy unijnej, dotyczącej polityki klimatycznej, planowanej reformy migracyjno–azylowej, reformy Schengen, działań koordynacyjnych ws. COVID-19 oraz Konferencji w sprawie Przyszłości Europy.
"Zgadzamy się we wszystkich istotnych kwestiach". Elżbieta Witek po spotkaniu V4
Polska swoją roczną prezydencję w Grupie Wyszehradzkiej objęła 1 lipca ub.r.; jej hasło - "Powrót na właściwe tory" - nawiązywało do wyzwań związanych z pandemią COVID-19. Spotkanie inaugurujące polską prezydencję odbyło się w Warszawie na początku lipca 2020 r.; poza pandemią podczas spotkania mowa była o negocjowanym wówczas wieloletnim budżecie UE na lata 2021-2027.
We wrześniu ub.r. podczas spotkania V4 w Lublinie powołano wirtualne Centrum V4 ds. COVID-19, którego celem było usprawnienie wymiany informacji i doświadczeń dotyczących ochrony zdrowia, obostrzeń czy przebiegu procesu szczepień.
Stanowisko wobec Rosji
W minionym roku premierzy państw V4 koordynowali także stanowiska i wymieniali się informacjami dotyczącymi agresywnej polityki Rosji. We wrześniu 2020 r. szefowie rządów Grupy Wyszehradzkiej wystosowali wspólne oświadczenie potępiające otrucie Aleksieja Nawalnego. Po ujawnieniu udziału rosyjskich służb w ataku na skład amunicji w czeskich Vrbeticach z polskiej inicjatywy zwołano wideokonferencję V4 i przyjęto deklarację solidarności z Czechami. Wówczas premierzy Polski, Słowacji i Węgier zaoferowali Czechom wsparcie dyplomatyczne i konsularne w związku z wydaleniem czeskich dyplomatów przez Rosję.
Czytaj także:
Grupa Wyszehradzka reagowała także na bieżąco na kryzys na Białorusi, gdzie po sfałszowanych wyborach prezydenckich doszło do masowych protestów, które były brutalnie tłumione przez reżim Alaksandra Łukaszenki. Z inicjatywy V4 stworzony został plan gospodarczy dla demokratycznej Białorusi, który przewiduje m.in. stworzenie funduszu stabilizacyjnego na co najmniej 1 mld euro pod warunkiem przeprowadzenia na Białorusi demokratycznych zmian i zorganizowania ponownych wyborów.
Program dla Białorusi
Plan gospodarczy dla Białorusi w imieniu V4 przedstawił premier Mateusz Morawiecki podczas posiedzenia Rady Europejskiej. Unijni liderzy po przyjęciu planu zobowiązali Komisję Europejską do dalszych prac nad programem dla Białorusi.
Wiceszef MSZ o podpisanej przez premierów V4 deklaracji: precyzyjnie definiuje obszary współpracy
W kwestię wsparcia Białorusi zaangażowali się także prezydenci krajów V4, którzy we wspólnym oświadczeniu w sierpniu ub.r. roku wezwali białoruskie władze do otwarcia drogi do politycznego rozwiązania kryzysu, do przestrzegania praw i wolności człowieka, a także do powstrzymania się od stosowania przemocy wobec pokojowych demonstrantów.
Forum wymiany poglądów
Grupa Wyszehradzka od lat stanowi nieformalne forum do wymiany poglądów i koordynacji stanowisk premierów Polski, Węgier, Czech i Słowacji przed posiedzeniami Rady Europejskiej. Podczas rocznej prezydencji Polski premierzy V4 uzgadniali stanowiska w sprawie wieloletniego budżetu UE, Funduszu Odbudowy, polityki migracyjnej i solidarności w kontekście zwalczania pandemii.
Swoje stanowisko m.in. w sprawie migracji kraje V4 przedstawiły podczas wrześniowego spotkania z szefową Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen; szefowie rządów czterech państw akcentowali potrzebę prowadzenia skutecznej polityki kontroli na granicach UE oraz wspierania krajów pochodzenia migracji.
Także polityka klimatyczna i energetyczna UE była przedmiotem rozmów premierów V4, którzy 24 marca br. wraz z premierem Bułgarii wezwali w liście do zachowania dotychczasowego zakresu sektorów nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji oraz zasad uwzględniających PKB państw członkowskich, służących do określania krajowych celów redukcji emisji.
Konsultacje w sprawach unijnych
Przygotowano też wspólny list liderów krajów V4 oraz Francji, Rumunii i Słowenii do KE w sprawie roli energii jądrowej w polityce klimatyczno-energetycznej UE, w którym wezwano do równego traktowania energetyki jądrowej w ramach unijnej polityki klimatyczno-energetycznej.
W ramach polskiej prezydencji w Grupie odbyły się liczne konsultacje ministerialne we wszystkich obszarach tematycznych. Część z nich odbywała się stacjonarnie w różnych miejscach Polski, część, z uwagi na obostrzenia związane z pandemią, miała charakter wideokonferencji. W wyniku konsultacji przyjęto m.in. wspólne stanowisko V4 oraz Estonii i Słowenii dotyczące reformy pakietu azylowego, listę kluczowych z perspektywy regionu projektów infrastrukturalnych oraz wspólne stanowiska wspierające akcesję do UE krajów Bałkanów Zachodnich.
30-lecie Grupy Wyszehradzkiej. W Krakowie szczyt szefów rządów V4
Ministrowie finansów Grupy Wyszehradzkiej podpisali również deklarację o współpracy dotyczącą podatków w sektorze gospodarki elektronicznej. Konsultacje w formie wideokonferencji prowadzili także szefowie parlamentów V4, w tym marszałek Sejmu Elżbieta Witek oraz marszałek Senatu Tomasz Grodzki.
W maju odbyła się w Polsce konferencja ministrów zdrowia krajów V4, podczas której podpisano wspólną deklarację w sprawie wspierania rodziny. Zadeklarowano w niej także intencję rozpoczęcia wspólnych badań nad rodziną w kontekście wyzwań demograficznych. Wyniki badań mają być źródłem wiedzy, która będzie wykorzystana do poprawy dobrostanu rodzin.
30 lat Grupy V4
17 lutego br. w Krakowie odbył się szczyt z okazji 30-lecia Grupy Wyszehradzkiej, w którym udział wziął także szef Rady Europejskiej Charles Michel. Grupa Wyszehradzka "to opowieść o zjednoczeniu, zjednoczeniu z Europą, o wzmocnieniu, o nowych wielkich ambicjach" - mówił wówczas premier Morawiecki. "Powróciliśmy bowiem do miejsca, które nam się należało, którego zostaliśmy niesłusznie pozbawieni na skutek II wojny światowej" - zaznaczył szef polskiego rządu.
Czytaj także:
Podczas szczytu przyjęto deklarację o współpracy w projektach cyfrowych oraz deklarację rocznicową. Szefowie rządów krajów V4 zobowiązali się do zwiększenia od 2022 r. rocznego budżetu Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego o 25 proc., do wysokości 10 mln euro. Z Funduszu realizowane są m.in. działania z zakresu współpracy kulturalnej i naukowej oraz rozwijania mobilności wśród młodzieży, a od powstania w 2000 r. z Funduszu przyznano 2400 stypendiów i wsparł blisko 6 tys. projektów.
Na początku lutego odbył się dwudniowy szczyt prezydentów Czech, Słowacji i Węgier w Rezydencji Prezydenta RP na Mierzei Helskiej, w Juracie. Szczytowi towarzyszyły debaty liderów V4 m.in. w obszarze energetyki i odbudowy po pandemii.
Regionalna współpraca
Grupa Wyszehradzka jest nieformalną regionalną formą współpracy Polski, Czech, Słowacji i Węgier i określana jest jako jeden z owoców upadku komunizmu i transformacji ustrojowej w państwach Europy Środkowo-Wschodniej. Za umowną datę jej powstania przyjmuje się 15 lutego 1991 r., kiedy ówcześni prezydenci Polski Lech Wałęsa i Czechosłowacji Vaclav Havel oraz premier Węgier Jozsef Antall podpisali deklarację określającą cele i warunki wzajemnej współpracy. Miało to miejsce w węgierskim Wyszehradzie, gdzie w XIV wieku spotykali się królowie Polski, Czech i Węgier na negocjacje gospodarcze i polityczne.
Cele Grupy zmieniały się w kolejnych latach i określały współpracę początkowo trzech, a po rozpadzie Czechosłowacji w 1993 r. czterech krajów. Wraz z ich osiągnięciem współpraca ta słabła i po jakimś czasie była wznawiana, tak jak po przyjęciu w 1999 r. Polski, Czech i Węgier do NATO oraz po wstąpieniu Polski, Czech, Węgier i Słowacji do UE w 2004 r.
pg
