Konferencja w Sejmie o klauzuli sumienia. "Dobry lekarz musi być dobrym człowiekiem"

O obowiązkach lekarza wynikających z klauzuli sumienia, etycznym aspekcie odmowy przeprowadzenia aborcji przez lekarzy i potrzebie zmian przepisów związanych z klauzulą rozmawiali we wtorek w Sejmie eksperci z dziedziny etyki, prawa, medycyny i praw człowieka.

Od lewej: dr Dorota Pudzianowska, prof. Zbigniew Szawarski, wicemarszałek Sejmu Wanda Nowicka, prof. Mirosław Wyrzykowski, dr hab. Lucjusz Jakubowski, podczas wysłuchania obywatelskiego pt. "Klauzula sumienia a prawa pacjenta. Obowiązki instytucji publicznych"

Foto: PAP/Tomasz Gzell

Konferencję "Klauzula sumienia a prawa pacjenta - obowiązki instytucji publicznych" zorganizowała marszałek Sejmu Wanda Nowicka. Otwierając debatę, nawiązała ona do tzw. Deklaracji Wiary Lekarzy - podpisanego przez kilka tys. pracowników służby zdrowia dokumentu, w którym deklarują oni, że w imię wartości katolickich nie będą wykonywać zabiegów sprzecznych z ich światopoglądem, a także do przypadku prof. Bogdana Chazana, który powołując się na klauzulę sumienia odmówił pacjentce uzasadnionej ze względów medycznych aborcji.
- Obie te sprawy ujawniły, jak wielkim problemem w Polsce jest klauzula sumienia. Widzimy brak proporcji między wolnością sumienia, z której część lekarzy chce korzystać bez żadnych konsekwencji, a prawami pacjentów do świadczeń zdrowotnych. Taka sytuacja nie może dłużej trwać. Klauzula sumienia nie może stać na przeszkodzie prawom pacjenta - powiedziała Nowicka.
- W polskiej debacie o klauzuli sumienia pacjent, jego życie, śmierć, jego sumienie, system wartości i prawo do projektowania własnej przyszłości i realizowania własnego ideału życiowego są praktycznie nieobecne i właściwie nikt nie reprezentuje interesów pacjenta - zauważył przewodniczący Komitetu Bioetyki przy prezydium PAN prof. Zbigniew Szawarski.
Prof. Lucjusz Jakubowski z Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki zastanawiał się, dlaczego część lekarzy odmawiających pacjentkom wykonania uzasadnionej aborcji "gryzie sumienie", kiedy mają wykonać zabieg, a nie mają wątpliwości etycznych, gdy w związku z klauzulą sumienia na świat przychodzą niepełnosprawne dzieci, którym - jak powiedział - państwo nie potrafi zapewnić właściwej opieki.
- Lekarze chcą mieć czyste sumienie i czyste ręce, ale kwestionując obowiązek poinformowania pacjentki o możliwości dokonania zabiegu gdzie indziej, przyznają sobie prawo do okrucieństwa, bo jest okrucieństwem pozostawianie kobiety na lodzie, bez pomocy - przekonywał Szawarski.

Nie tylko prawa, ale też obowiązki

Dr Dorota Pudzianowska z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka przypomniała, że klauzula sumienia jest wyrazem kompromisu i próbą pogodzenia różnych, wynikających z konstytucji, praw i wolności. W jej opinii gdyby klauzula sumienia była stosowana przez powołujących się na nią lekarzy w pełni - również w odniesieniu do określonych w przepisach obowiązków - nie byłoby konieczności zmian w prawie.
Przedstawicielka HFPCz wskazała m.in. na konieczność doprecyzowania przepisów, potrzebę zrewidowania zakresu odpowiedzialności karnej lekarzy tak, aby nie obawiali się oni wykonywać zabiegów aborcji, a także wprowadzenia prawnych gwarancji dla pacjentek w trakcie ciąży. Według Pudzianowskiej pacjentka powinna mieć już od momentu zdiagnozowania ciąży pełną wiedzę o zakresie opieki lekarskiej i terminach, w jakich będzie poddawana wszystkim koniecznym badaniom.
- Nie wiem, czy jest potrzebna zmiana prawa. Myślę, że wystarczy egzekwować to, które jest. Należałoby tylko przypomnieć niektórym o ich obowiązkach - oceniła Rzecznik Praw Pacjenta Krystyna Barbara Kozłowska. Przekonywała też, że nie ma konieczności tworzenia list zawierających spisy lekarzy wykonujących aborcje lub jej odmawiających - wskazania placówki, w której pacjentka mogłaby ją wykonać powinni - według niej - dokonywać konsultanci wojewódzcy.
Prof. Mirosław Wyrzykowski z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego zwrócił uwagę, że błędem jest utożsamianie prawa do posiadania własnych przekonań etycznych z klauzulą sumienia. - Konstytucja gwarantuje wolność sumienia, a klauzula sumienia jest niczym innym jak instrumentem jej realizacji - tłumaczył.
- W sferze publicznej wolność sumienia i wolność wyznania nie mają absolutnego charakteru - mają charakter kontekstowy i normatywny w tym sensie, że prawo powszechnie obowiązujące pozwala na realizowanie własnego światopoglądu czy własnych przekonań religijnych. To znaczy, że klauzula sumienia jest sposobem realizacji wolności sumienia, który może i powinien być regulowany prawnie - argumentował Wyrzykowski. Wyjaśnił, że właśnie poprzez zapisy prawa rozwiązywane są ewentualne konflikty z wynikające z gwarancji wolności sumienia innych osób.
- Ja pisałem niedawno - cytując Schweitzera, i chciałbym to powtórzyć - że czyste sumienie jest wynalazkiem diabła. Wyobrażam sobie, że dobry lekarz powinien być przede wszystkim dobrym człowiekiem, bo ktoś, kto nie jest dobrym człowiekiem, nie może być dobrym lekarzem. Myślę również, że lekarz nie może być dobrym lekarzem, nie będąc spolegliwym opiekunem, do którego pacjent ma zaufanie - podsumował Szawarski.

PAP, bk