Jeszcze kilka lat temu naukowcy na wiadomość o polskim dinozaurze pukaliby się w czoło. Polska była paleontologiczną pustynią. Teraz stała się paleontologiczną potęgą. Góry Świętokrzyskie kryją w sobie skarby, o których nie śniło się filozofom.
Zaledwie milion lub dwa miliony lat po wielkim wyginięciu gatunków na przełomie permu i triasu, niewielkie zwierzę przeszło po terenie dzisiejszych Gór Świętokrzyskich. Zostawiło odciski w błocie, które skamieniały i wpadły w ręce polskiego paleontologa. Całe szczęście, bo okazało się, że to najstarsze ślady dinozaurów, o 9 mln lat starsze niż dotąd opisane.
Przełomowego odkrycia (kolejnego w ciągu roku) dokonał zespół pod kierownictwem Grzegorza Niedźwiedzkiego, paleobiologa z Zakładu Paleobiologii i Ewolucji UW i Polskiej Akademii Nauk. Wcześniej z Piotrem Szrekiem zasłynął z odkrycia dewońskiego tetrapoda. Teraz z amerykańskim Muzeum Historii Naturalnej pisze na nowo historię dinozaurów.
Ślady dinozauro-podobnych zwierząt odkryto w okolicach Baranowa, Wiórów i Stryczowic w Górach Świętokrzyskich. Wszystkie stanowiska oddalone są od siebie o około 40 km. Najstarsze ślady znaleziono w Stryczowicach w skałach, których wiek liczony jest na 250 mln lat. Te z Baranowa mogą mieć 246 mln lat, a wiek śladów znalezionych w Wiórach określić można między 246-250 mln lat.
Zespół odkrywców nazwał nieznane dotąd zwierzęta Prorotodactylus. Ich ślady nie są duże – mają kilka centymetrów długości. Odcisk kończyny, oczywiście, nie pozwala zrekonstruować wyglądu całego zwierzęcia, umożliwia jednak oszacować jego wielkość. Odciski z Gór Świętokrzyskich mogą świadczyć o tym, że stworzenia te rozmiarami były podobne do dzisiejszych domowych kotów.
Skąd wiadomo, że dawny piechur był przodkiem dinozaurów, a nie ptaków czy płazów? Całe szczęście sposób chodzenia przodków gadów i przodków ptaków lub płazów od początku znacząco sie różnił. Dinozaury stawiały nogi blisko siebie; miały także trzy wydatne środkowe palce i mniejsze zewnętrzne. Wszystkie te cechy miała kończyna piechura z Gór Świętokrzyskich, także ta ze Stryczowic (najstarsza). A to czyni ją pierwszym świadectwem istnienia zwierzęcia z linii dinozaurów.
Odciski z Wiórów (248 mln lat) pokazują, jak różnicowały sie odciski pierwszych dinozaurów. Baranów odsłania kolejne stadia historii dinozaurzej nogi. Ślady z Baranowa, datowane na 246 mln lat, są jednak najprawdopodobniej najstarszym dowodem istnienia dużych, dwunożnych dinozaurów z prawdziwego zdarzenia.
Ślady ze Stryczowic. Fot. Grzegorz Niedźwiedzki.
- Polska jest miejscem nowego przełomu w rozumieniu ewolucji pierwszych dinozaurów – mówi Niedźwiedzki, który w szukał podobnych śladów przez ostatnie 10 lat. – Dotychczas wszystkie istotne skamieliny i ślady odkrywano w Argentynie lub w południowo-zachodniej części USA, ale w Polsce znamy już kilka miejsc bogatych w ślady i kości najstarszych dinozaurów i ich krewnych – podkreśla paleobiolog.
- Widzimy najbliższego krewniaka dinozaurów tuż po wielkim wyginięciu gatunków. Taki wielki kryzys w historii życia jednocześnie staje się wielką szansą dla nowych gatunków – mówi współpracujący z Niedźwiedzkim Stephen Brusatte z amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej. Pojawiają się puste nisze w krajobrazie, które można wypełnić na nowo. I tak właśnie powstały dinozaury. W Polsce.
Wyniki badań Niedźwiedzkiego i jego zespołu ukazały sie na łamach Proceedings of the Royal Society B.
(ew/pg/PhysOrg.com)
