Proces morderców ks. Jerzego Popiełuszki rozpoczął się 27 grudnia 1984 roku przed Sądem Wojewódzkim w Toruniu. Przewodniczącym składu sędziowskiego był Artur Kujawa. Tego dnia prokurator Leszek Pietrasiński odczytał akt oskarżenia dotyczący czterech oficerów Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – kpt. Grzegorza Piotrowskiego, naczelnika wydziału Departamentu IV, por. Leszka Pękali, por. Waldemara Chmielewskiego oraz płk Adama Pietruszki, zastępcy dyrektora Departamentu IV MSW.
- Proces kazał sobie zadawać pytanie: jeżeli tak wstrętna jest ta część prawdy, to jaka jest cała prawda? – zastanawiał się w 1985 roku dziennikarz Sekcji Polskiej BBC Marek Cajzner. Dla wszystkich było jasne, że proces zabójców ks. Jerzego Popiełuszki był reżyserowanym przez władze spektaklem.
10:10 jerzy popiełuszko proces toruński Marek Cajzner.mp3 – Z procesu toruńskiego starano się uczynić proces zamordowanego. Prokurator sugerował znak równości między motywami zabitego i zabójców, zaliczając tego pierwszego i tych drugich do ekstremy – mówił dziennikarz Sekcji Polskiej BBC Marek Cajzner (BBC, 10.28.1985)
34:29 1 dzień_prokurator czyta oskarżenie, urwane nagranie.mp3 Prokurator odczytuje akt oskarżenia – nagranie urwane po około 34 minutach materiału zachowanego w Archiwum Polskiego Radia.
7 lutego 1985 roku zapadły wyroki. Piotrowski (25 lat więzienia), Pękala (15 lat więzienia) i Chmielewski (14 lat więzienia) zostali oskarżeni i skazani za uprowadzenie, torturowanie i zabójstwo ks. Jerzego Popiełuszki, ich przełożony Adam Pietruszka (25 lat więzienia) – za sprawstwo kierownicze zbrodni.
Pełnomocnikami oskarżycieli posiłkowych, czyli rodziców i brata ks. Popiełuszki, byli znani opozycyjni adwokaci – Edward Wende, Jan Olszewski, Krzysztof Piesiewicz i Andrzej Grabiński.
O tym, jakim doświadczeniem było uczestniczenie w procesie zabójców ks. Jerzego Popiełuszki opowiedział portalowi PolskieRadio24.pl brat zamordowanego, Józef Popiełuszko. Zobacz nagranie:
Amnestie po procesie
Wyroki sprawców zostały skrócone specjalnym rozporządzeniem ministra spraw wewnętrznych gen. Czesława Kiszczaka. Historycy uważają, że istnieje podejrzenie, że amnestie po 1984 roku, były ogłaszane z powodu tej jednej sprawy, a sprawcy morderstwa zawsze z nich korzystali. Żaden z nich nie odbył orzeczonej kary.
We wrześniu 1986 roku złagodzono kary Adamowi Pietruszce (z 25 do 15 lat), Leszkowi Pękali (z 15 do 10 lat) i Waldemarowi Chmielewskiemu (z 14 do 8 lat więzienia). W kolejny roku, w grudniu 1987 po raz kolejny sąd obniżył wyroki – Pietruszce do 10 lat, Pękali – do 6 lat, Chmielewskiemu – do 4 i pół roku), a Piotrowskiemu do 15 lat.
Za każdym razem stosowano ustawę z lipca 1986 roku. W dokumentach znajdujących się w zbiorach Instytutu Pamięci Narodowej znajduje się m.in. wniosek gen. Czesława Kiszczaka, szefa MSW do prokuratora generalnego o złagodzenie kary dla zabójców ks. Popiełuszki.
Kiszczak pisał m.in.: "Utrwalająca się stabilizacja sytuacji społeczno-politycznej oraz pozytywne wyniki dotychczasowego procesu resocjalizacji tych skazanych, czynią zasadną kolejną inicjatywę zastosowania dobrodziejstwa cytowanej ustawy z dnia 17 lipca 1986 roku wobec: Grzegorza Piotrowskiego, Adama Pietruszki, Leszka Pękali i Waldemara Chmielewskiego […]".
Proces wyreżyserowany przez władze PRL
Historycy są zgodni, że proces został starannie przygotowany przez komunistyczne władze, które postarały się, aby do opinii społecznej przedostało się jak najmniej informacji dotyczących m.in. inwigilacji księży. Nieprzypadkowy wydaje się także termin rozpoczęcia procesu - okres między Bożym Narodzeniem a Nowym Rokiem sprzyjał oderwaniu opinii publicznej od spraw drażliwych społecznie.
Na salę rozpraw wpuszczano wybranych dziennikarzy, relacje telewizyjno-radiowe były starannie cenzurowane. Na szczęście niektórzy dziennikarze sympatyzowali z opozycją, a stenogramy z procesu były przekazywane przez mecenasów "Solidarności" i powielane. Jak odbywało się powielanie "Sprawozdań" z procesu toruńskiego? Mówi o tym Jacek Kiełpiński, toruński dziennikarz i drukarz podziemnej "Solidarności". Zobacz film:
bm
