Do Gdańska, gdzie niemiecka inwazja rozpoczęła globalny konflikt, przyjechali między innymi premier Rosji Władimir Putin i kanclerz Niemiec Angela Merkel.
W przemówieniu otwierającym oficjalną część obchodów, prezydent Lech Kaczyński podkreślił, że dziś mija 70. rocznica wybuchu najtragiczniejszej z wojen, która, mimo upływu lat, nadal wymaga refleksji.
Polski prezydent powiedział, że główną przyczyną wybuchu wojny 70 lat temu były: nacjonalizm, szowinizm i powstanie systemów totalitarnych. Lech Kaczyński podkreślał, że nazizm, na którym opierała się ideologia Trzeciej Rzeszy, zaprzeczał całemu dorobkowi kultury europejskiej.
Odrzucić pokusę dominacji
Premier Donald Tusk mówił na Westerplatte, że jeśli wspólnie chcemy zbudować w Europie ład bezpieczeństwa, musimy odrzucić pokusę dominacji silnego nad słabym. Szef polskiego rządu powiedział, że choć różne interpretacje historii są uprawnione, to Polacy chcą pamiętać o faktach. Dodał, że naszym celem nie jest używanie historii przeciw komuś, ale po to, by stała się ona fundamentem pokoju.
Donald Tusk mówił, że pamięć o okrucieństwach II wojny światowej, o zagładzie ludzi i całych narodów jest być może najskuteczniejszą tarczą, przeciw okrucieństwu następnej wojny.
Kanclerz Niemiec Angela Merkel powiedziała pod Pomnikiem Obrońców Westerplatte, że 1 września był początkiem najbardziej tragicznego rozdziału w polskiej historii. Dodała, że żadne państwo nie odniosło tak wielkich cierpień pod niemiecką okupacją jak Polska, a odbudowa zrujnowanego kraju odbyła się ogromnym wysiłkiem. Kanclerz Merkel zapewniła, że Niemcy nigdy nie zapomną o powojennym pojednaniu z sąsiadami z Zachodu i Wschodu, którzy wyciągnęli do nich dłoń.
W duchu dobrego sąsiedztwa
Premier Rosji w trakcie wystąpienia na Westerplatte powiedział, że II wojna światowa była najkrwawszą, najokrutniejszą i najstraszniejszą wojną w historii ludzkości. Władimir Putin mówił, że obecne partnerskie stosunki między Rosją i Niemcami są przykładem tego, jak należy leczyć rany i jak można wznieść się ponad historyczne krzywdy. Władimir Putin powiedział też, że Rosja szczerze chce, aby rosyjsko-polskie stosunki zostały pozbawione balastu przeszłości, rozwijały się w duchu dobrego sąsiedztwa i współpracy, aby były godne dwóch wielkich europejskich narodów.
Premier Francji Francois Fillon powiedział, że od 1 września 1939 roku Polska walczyła o honor całej Europy. Szef francuskiego rządu złożył hołd polskim bojownikom - mężczyznom i kobietom, którzy w konspiracyjnej Armii Krajowej, w ruchu oporu, w kościołach, szkołach i uniwersytetach ryzykowali wszystkim, by wypełnić to, co podpowiadało im poczucie honoru.
Premier Francji mówił też o Westerplatte, gdzie dwustu polskich żołnierzy odpowiedziało na ostrzał wrogiego pancernika lekcją ofiary i bohaterstwa. Dodał, że to w Polsce od pierwszych chwil wojny kształtował się opór twardszy od betonu bunkrów.
Przyszłość bez wojny
Premier przewodzącej w tym półroczu Unii Europejskiej Szwecji - Frederik Reinfeldt podkreślał wagę pielęgnowania pamięci o historii. Przewodniczący Rady Europejskiej mówił na Westerplatte, że w przeciwnym razie istnieje niebezpieczeństwo, iż historia może się powtórzyć.
Julia Tymoszenko. Źr. Wikipedia
Szwedzki premier podkreślał, że przed 70 laty wybuchła dziejowa burza, która zniszczyła nasz kontynent. "Padły demokracje, doszło do mordów, ludzie popadli w niewolę, niszczone było dziedzictwo kulturowe" - podkreślał. Frederik Reinfeldt zaznaczył też, że Unia Europejska powstała między innymi po to, aby Europejczycy mogli budować wspólną przyszłość, opartą na wartościach takich jak tolerancja, demokracja i praworządność.
Szef rządu Ukrainy Julia Tymoszenko nazwała II Wojnę była tragedią narodów Europy. Premier Ukrainy przypomniała, że w Gdańsku, gdzie zaczęło się zniewolenie Europy, przed 20 laty zaczęło się jej wyzwalanie.
Szefowa ukraińskiego rządu zaapelowała o modlitwę w tej intencji poległych. Wezwała też, aby wznieść się ponad złe wspomnienia ku jutrzejszym nadziejom. Tymoszenko podziękowała obecnym na uroczystości kombatantom mówiąc, że jest dla niej zaszczytem udział w obchodach rocznicy wybuchu II wojny światowej.
W uroczystościach przed Pomnikiem Obrońców Westerplatte wzięło udział 31 delegacji z całego świata. Na Westerplatte przybyło około 2 tysięcy osób. Wśród gości honorowych była 94-letni Ignacy Skowron żołnierz z Westerplatte.
Wzorcowe wystąpienie Merkel
W ocenie Bartosza Cichockiego, przemówienia premiera Rosji Władimira Putina w Gdańsku dają nadzieję na postęp w dwustronnych stosunkach, szczególnie w sferze gospodarczej. Analityk Biura Bezpieczeństwa Narodowego dodaje jednak, że rosyjskie spojrzenie na historię będzie nadal ciążyć na stosunkach między naszymi krajami.
Sławomir Dębski wyniósł z gdańskich uroczystości bardzo dobre wrażenie. W ocenie dyrektora Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, jest niezmiernie ważne, że zgodnie pochylono głowy nad ofiarami wojny na wszystkich frontach. "Została uszanowana przede wszystkim godność i cześć poległych. Nad ich grobami nie doszło do polemik, które mogłyby naruszać nie tylko spokój, ale godność tego miejsca" - podkreślił.
Sławomir Dębski zwrócił uwagę, że Angela Merkel podjęła temat roli Niemiec w tragicznej historii II wojny światowej. Zauważył też, że na Westerplatte padły ważne słowa o wartościach, za które 70 lat temu żołnierze oddali życie: pokój, wolność, demokracja, poszanowanie narodów, także tych słabszych.
Zdaniem Marcina Domagały, Władimir Putin przeprosił dziś w Gdańsku za okoliczności wybuchu II wojny światowej. Odwołał się też do faktu, że Duma Państwowa już wcześniej przeprosiła za pakt Ribbentrop-Mołotow. Zdaniem eksperta Centrum Analiz Geopolitycznych, przy tego typu przeprosinach nigdy żadna ze stron nie jest zadowolona: jedni uważają, że zostało powiedziane za mało, inni, że zbyt dużo. W ocenie analityka, wystąpienie Angeli Merkel w Gdańsku było "wzorcowe", ale nie wniosło nic nowego, gdyż Niemcy wypowiadają się w tym samym tonie od lat.
W opinii Eugeniusza Smolara, Donald Tusk zaprezentował się w Gdańsku jak prawdziwy mąż stanu. Analityk Centrum Stosunków Międzynarodowych podkreślił, że polski premier wyważył kwestie dotyczące trudnej przeszłości i wyzwania, jakie niesie przyszłość, szczególnie sąsiedztwo Polski i Rosji.
Eugeniusz Smolar wskazał na symboliczne znaczenie obecności premiera Rosji na Westerplatte 1 września. Jego zdaniem, już sam fakt, że tam był i stanął obok kanclerz Niemiec, oznacza wzięcie części odpowiedzialności za historię.
Eugeniusz Smolar podkreślił wagę stwierdzenia Angeli Markel, że Niemcy nie chcą przeprowadzać rewizji odpowiedzialności za wojnę. W ocenie analityka, również dobrze zostaną w Polsce i naszym regionie Europy przyjęte słowa wdzięczności Polakom, Węgrom, Czechom, Słowakom - tym wszystkim, którzy przyczynili się do walki o wolność, do zjednoczenia Niemiec i kontynentu.
Szukałem zielonych czułków
Stanisław Janecki. Źr. iTVP
- Po PRLu nie było przewartościowania historii w szkole. Szczególnie jeśli chodzi o II wojną światową. Dlatego ludzie wciąż mało wiedzą o tej wojnie – powiedział w Programie I Polskiego Radia Janusz Rolicki, publicysta Faktu.
Zdaniem Łukasza Perzyny z Tygodnika „Solidarność”, istotne jest to, że Władimir Putin w ogóle przemawiał. – To bardzo ważne, że cały świat wczoraj mówił, że II wojna światowa zaczęła się w Polsce, w Gdańsku – powiedział publicysta.
Stanisław Janecki, redaktor naczelny „Wprost”, uważa, że z Putina zrobiono gwiazdę. – Wszyscy premierzy byli traktowani normalnie, a Putin niczym Marsjanin. Facet ukradł „show” wszystkim, świadomie i celowo, żeby Rosja miała uprzywilejowane miejsce. Tak to się dzieje, od Iwana Groźnego – powiedział publicysta w radiowej „Trójce”.
Jan Wróbel, publicysta „Dziennika”, uważa, że polscy dyplomaci powinni „udawać, że wszystko jest w porządku” i rozmawiać z Putinem tak samo jak z premierem brytyjskim, fińskim czy argentyńskim. – To, że Rosja tak bardzo skupia się na problemach historycznych, świadczy o jej złym stanie. Nie przejmowano by się tym, gdyby Rosja rzeczywiście była potęgą. To jest dobry prognostyk – podkreślił Jan Wróbel, gość „Trójki”.
(rk)
