Od Kościuszki do Szeli. Dlaczego doszło do rabacji galicyjskiej?

Ostatnia aktualizacja: 23.12.2021 09:58
Lepsza "szczera słowiańska" Rosja niż "podstępny germański" biurokrata [minister spraw zagranicznych i kanclerz Austrii książę Klemens] Metternicha - tymi słowami zareagował na rzeź galicyjską roku 1846 konserwatysta Aleksander Wielopolski. Podczas tych wydarzeń, nazywanych też rabacją galicyjską, chłopi podburzani przez Austriaków dokonali wielu krwawych mordów, napadając na dwory szlacheckie i niektóre kościoły. 
Rzeź galicyjska, Jan Nepomucen Lewicki
"Rzeź galicyjska", Jan Nepomucen Lewicki Foto: domena publiczna

Rabacja obróciła w gruzy nadzieje powstańców na pospolite ruszenie całego narodu przeciw zaborcom. O zrywie niepodległościowym na ziemiach byłej Rzeczpospolitej myślały najważniejsze ośrodki emigracyjne. Obóz księcia Adama Czartoryskiego termin powstania uzależniał jednak od sytuacji międzynarodowej. Działania na rzecz powstania w zniewolonym kraju prowadziło przede wszystkim utworzone na emigracji Towarzystwo Demokratyczne Polskie.

Do Poznania został wysłany Ludwik Mierosławski, sławny teoretyk wojskowości, który chciał utworzyć pod wodzą miejscowej szlachty regularne oddziały angażujące chłopów, aby podjąć walkę jednocześnie z Rosją, Prusami i Austrią. Nieudolne przygotowania zakończyły się aresztowaniem inspiratorów jeszcze przed rozpoczęciem akcji planowanej na 21/22 lutego 1846 roku. Stłumione zostały także akcje zbrojne w kilku innych miastach. Większe działania rozwinęły się jedynie w Krakowie, w Rzeczpospolitej Krakowskiej między 21 lutego a 4 marca.

Do Powstania Krakowskiego zgłosiło się 6 tys. ochotników. Wśród nich był 24-letni Edward Dembowski, zwolennik rewolucji społecznej, który zjawił się w Krakowie dowodząc oddziałem górników z Wieliczki. Został sekretarzem dyktatora powstania Jana Tyssowskiego i był autorem radykalnej odezwy o zrównaniu stanów, zniesieniu pańszczyzny i ziemi dla chłopów, którzy mieli być siłą rewolucji.

W tym samym czasie w Galicji chłopi, którzy pół wieku wcześniej walczyli pod wodzą Tadeusza Kościuszki, teraz na czele z Jakubem Szelą, podburzani przez Austriaków, napadali na dwory szlacheckie i na niektóre kościoły dokonując krwawych mordów.

Z jakich powodów doszło do rzezi galicyjskiej, która pokrzyżowała plany konspiratorów na pospolite ruszenie narodu? Czy powstanie 1846 roku miało szansę na sukces? Dlaczego rabacja objęła tylko Galicję Zachodnią? Jakie były konsekwencje wywołanego przez nią szoku? Jak wydarzenia roku 1846 wpłynęły na wybory polskich dróg emancypacji w nieodległej przyszłości?

Czytaj także:

***

Na audycję "Historia żywa" w poniedziałek (27.12) po godz. 21.00 zapraszają Dorota Truszczak i prof. Andrzej Nowak, historyk, publicysta, nauczyciel akademicki, sowietolog, autor "Dziejów Polski".

kk

Zobacz więcej na temat: Dorota Truszczak Andrzej Nowak

Czytaj także

Pod sztandarem Napoleona - Księstwo Warszawskie (1806-1814)

Ostatnia aktualizacja: 02.11.2021 07:10
"Księstwo Warszawskie nie było niepodległym państwem obywateli, tylko państwem armii i biurokracji, wmontowanym w system napoleońskiej Europy" -  napisał już w czasach nam współczesnych historyk Marian Kallas. Dla tych, którzy przeżyli szok likwidacji Rzeczpospolitej, to była jednak znów Polska. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Królestwo Polskie w Rosji - jego sąsiedzi i wrogowie w latach 1815-1830

Ostatnia aktualizacja: 09.11.2021 07:40
Już nie połowę, jak po III rozbiorze Polski, ale aż 82 procent obszaru byłej Rzeczpospolitej zagarnęła Rosja w wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego, kończącego burzliwą epokę wojen napoleońskich. Austrii pozostało 11 procent, Prusom 7 procent.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Duch rewolucji, czyli Królestwo Kongresowe przed wybuchem powstania listopadowego

Ostatnia aktualizacja: 23.11.2021 07:27
Poprzednie nasze spotkanie było poświęcone pierwszym ośmiu latom istnienia Królestwa Polskiego, utworzonego przez cara Aleksandra I z ziem Księstwa Warszawskiego po kongresie wiedeńskim w 1815 roku. W tej audycji mówiliśmy o kolejnych siedmiu latach jego istnienia, zakończonych wybuchem powstania listopadowego w 1830 roku.
rozwiń zwiń