"We wrześniu '39 w Polskim Radiu spotykały się najważniejsze osoby w państwie"

Ostatnia aktualizacja: 15.06.2021 11:40
Kolekcja 93 płyt gramofonowych z nagranymi we wrześniu 1939 roku w Polskim Radiu przemówieniami została wpisana na Listę Krajową programu UNESCO "Pamięć świata". - Na tych płytach mamy zarejestrowane głosy m.in. prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego i ministra spraw zagranicznych Józefa Becka - wskazała w Programie 1 dyrektor Archiwum Polskiego Radia Elżbieta Berus-Tomaszewska.
Kolekcja płyt Polskiego Radia z nagraniami z września 1939 roku
Kolekcja płyt Polskiego Radia z nagraniami z września 1939 rokuFoto: Polskie Radio

Podczas uroczystości w Belwederze, która odbyła się 10 czerwca, prezes zarządu Polskiego Radia Agnieszka Kamińska odebrała certyfikat potwierdzający wpisanie na Listę Krajową programu UNESCO "Pamięć świata" kolekcji 93 stalowych płyt gramofonowych Polskiego Radia z września 1939 roku. 

"Wpisanie tej wyjątkowej kolekcji na listę bezcennych obiektów, które dokumentują historię naszego kraju i budują naszą pamięć oraz tożsamość narodową, to wielki zaszczyt. O wyjątkowej randze tego wydarzenia świadczy również fakt, że po raz pierwszy w historii listy krajowej trafiły na nią materiały dźwiękowe" - powiedziała Agnieszka Kamińska.

"Archiwum Polskiego Radia to skarbnica najwspanialszych dzieł polskiej kultury narodowej pisanych słowem i dźwiękiem" - podkreśliła prezes.

Bezcenny skarb

1.jpg
Kolekcja płyt Polskiego Radia wpisana na Listę Krajową programu UNESCO "Pamięć świata"

Posłuchaj
12:49 Jedynka/Cztery pory roku - 15.06.2021 płyty PR We wrześniu 1939 roku w Polskim Radiu spotykały się najważniejsze osoby w państwie (Cztery pory roku/Jedynka)

 

Mimo decyzji o ewakuacji polskiego rządu 5 września 1939 roku, Polskie Radio działało aż do kapitulacji Warszawy, czyli do 28 września. Niemcy przejęli wówczas gmach rozgłośni radiowej na ulicy Zielnej. Nie było w nim już 200 albumów, które podzielone zostały na trzy części przez pracowników Polskiego Radia i ukryte w prywatnych mieszkaniach.

Niespełna połowa z wyniesionego z radia zbioru stalowych krążków do tzw. bezpośredniego zapisu dźwięku, czyli metalofonów i decelitów została odnaleziona w 1979 roku. O tym, co one zawierają, opowiedziała w audycji "Cztery pory roku" dyrektor Archiwum Polskiego Radia Elżbieta Berus-Tomaszewska.

Gość radiowej Jedynki zwróciła uwagę, że "we wrześniu 1939 roku w Polskim Radiu spotykały się najważniejsze osoby w państwie". - Na tych 93 płytach mamy zarejestrowane głosy m.in. prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego i ministra spraw zagranicznych Józefa Becka - wskazała.

Berus-Tomaszewska dodała, że zawierają one również reportaże amerykańskich i angielskich korespondentów z broniącej się stolicy oraz komunikaty czytane m.in. przez poetę, pisarza, satyryka, aktora, współtwórcę Kabaretu Starszych Panów Jeremiego Przyborę czy Joannę Poraską, która w 1934 roku wygrała konkurs na spikera radiowego. 

Stefan Kruczkowski, reżyser dźwięku z Działu Realizacji, Konserwacji i Digitalizacji Archiwum Polskiego Radia, zauważył, że niektórych przemówień, które zostały zarejestrowane na płytach Polskiego Radia, nikt wcześniej nie słyszał. - Na przykład ostatnie przemówienie Józefa Becka zostało nagrane 3 września, ale nigdy nie zostało wyemitowane. Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie wiedziało, że Beck w ogóle takie przemówienie wygłosił - powiedział.

Nagrania to także bezcenne źródło wiedzy o tym, jak wyglądało życie w stolicy we wrześniu 1939 roku. - To nie było tak, że wszyscy tylko czekali na naloty, bali się, że w każdej chwili ich dom może zostać zbombardowany. To życie codzienne się toczyło. Działały restauracje, odbywały się śluby. Prezydent Starzyński starał się za wszelką cenę to życie codzienne utrzymać - opisał Kruczkowski.

Czytaj także:


Apel do słuchaczy

Goście Programu 1 zaapelowali do słuchaczy o pomoc w odnalezieniu brakujących płyt. - One są bardzo zbliżone wyglądem do tradycyjnych płyt. To, co je wyróżnia, to brak etykiety na środku płyty. W tym miejscu może być numer napisany farbą lub nazwisko osoby, której przemówienie jest nagranie. Oprócz tego - gdy uderzymy w taką płytę palcem, słychać wyraźnie metalowy dźwięk - wytłumaczyła Berus-Tomaszewska. 

Dyrektor Archiwum Polskiego Radia ostrzegła, by nie próbować odtworzyć takiej płyty na zwykłym gramofonie, ponieważ ulegnie ona zniszczeniu. 

Przed Kordegardą - Galerią Narodowego Centrum Kultury w Warszawie od 9 czerwca można oglądać plenerową wystawę "Pamięć Polski. Lista Krajowa Programu UNESCO Pamięć Świata - 4. edycja", na której wyeksponowano m.in. fotografie kolekcji płyt Polskiego Radia.

***

Tytuł audycji: "Cztery pory roku"

Prowadzi: Agnieszka Kunikowska

Goście: Elżbieta Berus-Tomaszewska (dyrektor Archiwum Polskiego Radia) i Stefan Kruczkowski (reżyser dźwięku z Działu Realizacji, Konserwacji i Digitalizacji Archiwum Polskiego Radia)

Data emisji: 15.06.2021 r. 

Godzina emisji: 9.00-12.00

kk

Czytaj także

Nagrania Polskiego Radia z września 1939 roku na liście UNESCO. "Wciąż zaginiona jest trzecia partia płyt"

Ostatnia aktualizacja: 05.06.2021 15:20
Dyrektor Archiwum Polskiego Radia Elżbieta Berus-Tomaszewska ocenia, że kolekcja 93 oryginalnych, stalowych płyt gramofonowych z nagraniami z września 1939 roku ma ogromną wartość historyczną. Materiały dźwiękowe Polskiego Radia z przemówieniami między innymi Stefana Starzyńskiego i Józefa Becka zostały wpisane na Listę Krajową programu UNESCO "Pamięć świata".
rozwiń zwiń