Sentymentalna podróż edukacyjna. "Lato z Radiem" w Muzeum Elementarza

Ostatnia aktualizacja: 25.08.2021 13:09
Z czego wynika popularność elementarza profesora Mariana Falskiego? Kiedy oficjalnie przestano używać go w polskich szkołach? Jakie zdanie z kart książki stało się kultowe i skąd wziął się góral Adam? Sława Bieńczycka cofnęła się do czasów szkolnych i odwiedziła Muzeum Elementarza im. Mariana Falskiego.
Sława Bieńczycka odwiedziła wyjątkowe Muzeum Elementarza im. Mariana Falskiego w Kuźnicy Grabowskiej
Sława Bieńczycka odwiedziła wyjątkowe Muzeum Elementarza im. Mariana Falskiego w Kuźnicy GrabowskiejFoto: Polskie Radio

Czytaj też:
Walecki.png
Tu czas się zatrzymał! "Lato z Radiem" w Karpackiej Troi

W roku 1910 po raz pierwszy wydany został Elementarz profesora Mariana Falskiego. Zastosowana wówczas przez autora metoda wyrazowo - analityczna zrewolucjonizowała naukę czytania w Polsce. Mimo upływu dziesięcioleci, popularność elementarza nie słabnie, a kolejne pokolenia wykorzystują go w procesie edukacji.


Posłuchaj
02:28 PR1_AAC 2021_08_25-09-23-59.mp3 Sława Bieńczycka odwiedziła wyjątkowe Muzeum Elementarza im. Mariana Falskiego w Kuźnicy Grabowskiej ("Lato z Radiem"/Jedynka)

Posłuchaj
05:53 PR1_AAC 2021_08_25-09-37-13.mp3 Sława Bieńczycka odwiedziła wyjątkowe Muzeum Elementarza im. Mariana Falskiego w Kuźnicy Grabowskiej cz. 2 ("Lato z Radiem"/Jedynka)

Posłuchaj
03:31 PR1_AAC 2021_08_25-10-16-44.mp3 Sława Bieńczycka odwiedziła wyjątkowe Muzeum Elementarza im. Mariana Falskiego w Kuźnicy Grabowskiej cz. 3 ("Lato z Radiem"/Jedynka)

Posłuchaj
06:00 PR1_AAC 2021_08_25-11-16-29.mp3 Sława Bieńczycka odwiedziła wyjątkowe Muzeum Elementarza im. Mariana Falskiego w Kuźnicy Grabowskiej cz. 4 ("Lato z Radiem"/Jedynka)

Posłuchaj
03:26 PR1_AAC 2021_08_25-11-42-44.mp3 Sława Bieńczycka odwiedziła wyjątkowe Muzeum Elementarza im. Mariana Falskiego w Kuźnicy Grabowskiej cz. 5 ("Lato z Radiem"/Jedynka)

     

Tradycja się nie starzeje

Dla uczczenia polskiego pedagoga i zgromadzenia jego spuścizny, w Kuźnicy Grabowskiej zorganizowano Muzeum Elementarza im. Mariana Falskiego. Wśród eksponatów, znajdziemy m.in. liczne wydania książki, a najstarsze pochodzą z roku 1921. Ekspozycja nie jest jednak zamknięta. - Jeśli Państwo mają stare egzemplarze, szukamy też tych najstarszych, to byłoby wszystkim bardzo miło, gdyby one trafiły tutaj - zachęca Sława Bieńczycka.

Wizyta w tym miejscu wiąże się z Turystyczną Listą Przebojów, do której muzeum zgłosił jeden ze słuchaczy. - W naszej małej ojczyźnie szanujemy pamięć edukacyjną w zakresie elementarzy polskich. Z nich uczyli się nasi dziadkowie, ojcowie. Uczyło się z nich również moje pokolenie - mówi słuchacz, Tomasz Kędzia. Choć oficjalnie w polskich szkołach z elementarza profesora Falskiego uczono się do roku 1983, to w wielu placówkach korzystano z niego jeszcze wiele lat później.

Fb/Jedynka - Program 1 Polskiego Radia

Lekcja zamknięta w kadrze

Okazuje się, że miejsce to nie zostało wybrane przypadkiem. - Dworek, w którym obecnie znajduje się muzeum, należał kiedyś do teścia profesora Falskiego - tłumaczy Ewa Maląg. Sam Falski mieszkał tu w roku 1918. Atrakcją dworku dziś, jest zaaranżowana klasa szkolna z lat 50. ubiegłego wieku. Odnajdziemy tu nie tylko ustawione równo ławki uczniowskie, czy biurko nauczycielskie. Jest również dawny dzwonek, są fartuszki, pióra i kałamarze, są okulary belfra i klasyczna tablica. Wyjątkowym eksponatem jest elementarz dla szkół miejskich z roku 1947.

Nosi on do dziś ślady swojego dawnego właściciela. - Własność: Szlachta Jerzy, Szkoła Tadeusza Kościuszki, klasa I B - cytuje reporterka "Lata z Radiem". Poza podpisem, znajdziemy na stronach dziecięce malunki, tak często widziane również na współczesnych pomocach naukowych. Choć kartki w tym egzemplarzu są pożółkłe i porwane, wciąż można podziwiać obrazek pokolorowany przez ucznia. To szczególna pamiątka. - W tamtych czasach, nie wszystkie dzieci miały kredki, więc ten obrazek jest rzadkością - podkreśla Ewa Maląg.

Fb/Jedynka - Program 1 Polskiego Radia

Ala ma kota?

Jednym z najpopularniejszych zdań z elementarza jest to dotyczące Ali i jej kota. Okazuje się jednak, że sytuacja była dynamiczna, a sam autor kilkukrotnie zmieniał wersję i urozmaicał publikowane czytanki. - Zdanie "Ala ma kota" bardzo się utarło w naszym społeczeństwie, lecz Ala właścicielem kota jest tylko przez pierwsze lata istnienia elementarza, a później kot wędruje do koleżanki - mówi Maląg.

W roku 1923, pierwsze zdania brzmiały: "To As. To As Ali. Ala stoi i As stoi. A to tato. To tato Ali. I tato Ali stoi". W roku 1947 odnajdujemy zdania następujące: "Kto to? To Ala. A to kot Ali. Ala ma kota. A to kto? To Ola. Ola to lalka Ali". Później, bardzo długo, aż do lat 70. pierwsze zdanie z elementarza brzmiało po prostu: "Ala i As".


W Muzeum Elementarza im. Mariana Falskiego, zaaranżowano klasę z lat 50. XX wieku W Muzeum Elementarza im. Mariana Falskiego, zaaranżowano klasę z lat 50. XX wieku

Czytaj też:
238140215_4388268274565210_7638362801477609643_n.jpg
Lekkoatletyka, wilki i odchody łosia. "Lato z Radiem" w Kampinoskim Parku Narodowym

Bliźniacze elementarze

Wyjątkowość elementarza profesora Falskiego, polegała na wprowadzeniu autorskiej metody nauki czytania. Wcześniej dzieci chóralnie recytowały litery i sylaby. - Profesor zauważył, że to jest zła metoda. Zaczął więc nauczać na krótkich zdaniach, składających się z prostych słów - wyjaśnia Ewa Maląg. Wertując zgromadzone w muzeum egzemplarze, dostrzeżemy że treść różniła się w zależności od grupy, dla której dedykowany był elementarz.

W wersji dla dzieci z miasta, tata Ali siedząc w garniturze czyta gazetę. Tymczasem w wersji dla dzieci ze wsi, tata wychodzi z kosą w pole. - Falskiemu chodziło o to, żeby dziecku pokazać jego najbliższe środowisko - dodaje gość "Lata z Radiem". Profesor walczył też z analfabetyzmem wśród żołnierzy i również dla nich stworzył osobne pomoce naukowe. - Głównym bohaterem nie jest już Ala ani As, tylko góral Adam.

Fb/Jedynka - Program 1 Polskiego Radia

Cały świat, uczy się czytać

Interesująco wygląda również kolekcja elementarzy z różnych rejonów świata. Odnajdziemy wydanie z Niemiec, w którym umieszczono portret Adolfa Hitlera, jest ZSRR, Macedonia, Albania, Litwa, Turcja czy Jugosławia z wierszykiem chwalącym przywódcę: Josipa Tito. Na przykładzie elementarzy ze świata, można odbyć fascynującą choć gorzką podróż przez dzieje. Nie ustrzeżono się elementów propagandowych.

Zobacz też:

"We wsiach radzieckiej Ukrainy są kołchozy. Kołchoźnicy pracują na polach traktorami i kombajnami, kołchozy zbierają bogaty plon. Na Ukrainie jest wiele zakładów i fabryk. Życie ludzi radzieckich, z każdym dniem się polepsza" - taką czytankę zamieszczono w wydaniu ukraińskim z roku 1959. - Znajdziemy tu elementarze z 57 krajów, m.in. Austrii, Finlandii, Portugalii, Luksemburga, Czeczenii, Słowacji - podsumowuje reporterka "Lata z Radiem".

***

"Lato z Radiem" na antenie Programu 1 Polskiego Radia codziennie, od poniedziałku do soboty, w godzinach 9.00 - 12.00. Słuchaj też na stronie www.latozradiem.pl oraz w aplikacji mobilnej "Lata z Radiem".

***

Tytuł audycji: Lato z Radiem

Prowadził: Roman Czejarek

Reporter: Sława Bieńczycka

Data emisji: 25.08.2021

Godzina emisji: 9.00-12.00

mg

Czytaj także

Przepych i historyczne burze. "Lato z Radiem" na Zamku Książ

Ostatnia aktualizacja: 01.07.2021 12:35
Trzeci co do wielkości po Wawelu i Malborku, uznawany przez wielu za najpiękniejszy i najbardziej zagadkowy zamek w Polsce. Tu mieszkała słynna księżna Daisy, której życiorys mógłby posłużyć za scenariusz kilku fascynujących filmów.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Pół wieku w eterze. "Lato z Radiem" świętuje złoty jubileusz

Ostatnia aktualizacja: 20.06.2021 21:00
Pięćdziesiąt lat temu, o godzinie 11 na antenie Programu 1 Polskiego Radia, wybrzmiała "Polka Dziadek". Był to sygnał do rozpoczęcia "Lata z Radiem", audycji wymyślonej przez Aleksandra Tarnawskiego. Audycji, która przez lata zyskiwała grono wiernych słuchaczy i która stała się kultowa.
rozwiń zwiń