"Chłopiec z tamtych lat" - opowieść o polsko-żydowskich emigrantach

Ostatnia aktualizacja: 28.01.2021 08:00
- To zarówno opowieść o Żydach polskich, którzy wyjeżdżają z kraju, jak i opowieść o emigracji jako takiej. O byciu obcym. O życiu w kraju, którego kultura nie jest własną kulturą bohaterów. W tym sensie jest to opowieść uniwersalna - powiedziała w Programie 1 o książce Janiny Katz "Chłopiec z tamtych lat" tłumaczka i przyjaciółka autorki Bogusława Sochańska.
okładka książki
okładka książki Foto: mat. promocyjne

Posłuchaj
39:27 [ PR1]PR1 (mp3) 2021_01_27 PR1_21_10_59_Moje_książki.mp3 "Chłopiec z tamtych lat" - opowieść o polsko-żydowskich emigrantach (Moje książki/Jedynka)

 

Janina Katz urodziła się w 1939 roku w Krakowie w rodzinie żydowskiej. Podczas II wojny światowej była przechowywana przez polską rodzinę Kapłańskich w Dobczycach. Studiowała polonistykę i socjologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pracowała jako asystent na wydziale Socjologii i Filologii Polskiej. Publikowała w "Miesięczniku Literackim", "Twórczości", "Współczesności" i "Życiu Literackim".

W 1969 roku po antysemickiej nagonce, będącej następstwem wydarzeń marcowych, wyemigrowała do Danii i osiadła w Kopenhadze, gdzie mieszkała do śmierci (2013). Na emigracji wydała 12 tomików wierszy, pięć powieści, dwa tomy opowiadań oraz książkę dla dzieci. Współpracowała z kilkoma gazetami wydawanymi w języku polskim, m.in. paryską "Kulturą", "Pulsem", "Znakiem" i "Odrą".

Przetłumaczyła na język duński m.in. wiersze Zbigniewa Herberta, Ewy Lipskiej, Wisławy Szymborskiej, Czesława Miłosza i Tadeusza Różewicza, dramaty Sławomira Mrożka oraz prozę Tadeusza Konwickiego i Kazimierza Brandysa. Za działalność translatorską otrzymała nagrodę paryskiej Kultury i odznakę honorową Zasłużony dla Kultury Polskiej przyznawaną za szczególne osiągnięcia w upowszechnianiu kultury polskiej za granicą.

Została także wyróżniona Beatrice Prisen, doroczną nagrodą Duńskiej Akademii Literatury za całokształt twórczości. Jest też laureatką nagrody Duńskiego Związku Pisarzy za wkład w porozumienie między narodami oraz innych literackich nagród przyznawanych w Danii i za granicą. 

Dla mnie to najważniejsza jej powieść

książki 1200.jpg
Moje książki - literatura w PR1

W Polsce niedawno ukazała się - mocno autobiograficzna - powieść Janiny Katz o dwojgu polsko-żydowskich emigrantach, którzy próbują układać sobie życie w Danii po opuszczeniu Polski, zatytułowana "Chłopiec z tamtych lat" w przekładzie gościa audycji "Moje książki" Bogusławy Sochańskiej.

Tłumaczka zauważyła, że w twórczości Katz przewija się wątek Holokaustu i relacji rodzinnych. - To są również powieści o głęboko egzystencjalnym tle, samotności, emigracji, tęsknocie za miłością (...) Pełne są nieustającego zachwytu nad wysoką kulturą polską, miłości do rodzinnego Krakowa. Pokazują pozytywny obraz Polski. To jest poruszające i wzruszające - stwierdziła.

- Dla mnie "Chłopiec z tamtych lat" to najważniejsza spośród pięciu powieści Katz, dlatego że dotyka tematu emigracji. To zarówno opowieść o Żydach polskich, którzy wyjeżdżają z kraju, jak i opowieść o emigracji jako takiej. O byciu obcym. O życiu w kraju, którego kultura nie jest własną kulturą bohaterów. W tym sensie jest to opowieść uniwersalna - powiedziała gość radiowej Jedynki.

W książce pokazane są skrajnie różne postawy bohaterów, różny stosunek do przeszłości, do Polski. - Joachim zupełnie odcina się od swoich korzeni, w przeciwieństwie do narratorki - Ani - która nie podejmuje żadnych prób wpisania się w kontekst kulturowy kraju, w którym żyje. Ogląda rzeczywistość jak przez szybę. Jeśli się integruje, to w środowiskach takich samych outsiderów, jak ona - wyjaśniła tłumaczka.

Czytaj także:

Zmagania z językiem duńskim

Janina Katz pisała po duńsku, choć sama mówiła o tym języku tak: "jest brzydki dźwiękowo, mało muzyczny". - Pytanie, dlaczego pisze w języku duńskim, zadawali jej niemal wszyscy. Zawsze odpowiadała troszeczkę wymijająco. Myślę, że nie chciała powiedzieć wprost, że mieszka w tym kraju, dlatego pisze w tym języku. Może nie chciała przyznać, że zależy jej na zaistnieniu właśnie w tym języku - oceniła Sochańska.

- Ona nie planowała własnej twórczości. Debiutowała bardzo późno. Przede wszystkim tłumaczyła. To wydawcy jej przekładów namawiali ją usilnie na to, żeby opisała historię swojej rodziny, to było bardzo interesujące dla Duńczyków. Z tej inspiracji u niej obudził się, bardzo niespodziewanie, taki ciąg do pisania wierszy. Dopiero później, w książce "Moje życie barbarzyńcy", opisała historię swojej rodziny - wskazała.

Gość radiowej Jedynki zwróciła uwagę, że nawet po kilkunastu latach mieszkania w jakimś kraju trudno jest swobodnie pisać w obcym języku utwory literackie. - Te zmagania z językiem widoczne są w wierszach Katz - powiedziała.

- Jej osobowość sprawiała, że duńskie media bardzo chętnie wywoływały ją do tablicy. Udzielała mnóstwa wywiadów - podkreśliła Bogusława Sochańska. Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy. W audycji można także posłuchać fragmentu książki "Chłopiec z tamtych lat" oraz rekomendacji literackich Tadeusza Lewandowskiego.

***

Tytuł audycji: Moje książki

Prowadzi: Magda Mikołajczuk

Gość: Bogusława Sochańska (tłumaczka twórczości Janiny Katz)

Data emisji: 28.01.2021 r. 

Godzina emisji: 21.10

Jedynka/Wikipedia/ans/kk

Czytaj także

Pisarz, dramaturg, autor ponad 150 słuchowisk radiowych. Wspomnienie o Henryku Bardijewskim

Ostatnia aktualizacja: 19.12.2020 09:25
W "Kulturalnej Jedynce" wspominaliśmy zmarłego niedawno w wieku 88 lat pisarza Henryka Bardijewskiego, autora powieści, dramatów, tekstów kabaretowych. Henryk Bardijewski był też jednym z filarów Teatru Polskiego Radia jako autor wielu słuchowisk. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Świetlista republika", powieść jak połączenie reportażu z thrillerem

Ostatnia aktualizacja: 14.01.2021 10:50
Gdzieś na skraju dżungli, w fikcyjnym miasteczku San Cristóbal wciąż piszczy bieda, ale powoli tworzy się już klasa średnia, koegzystująca - nie bez napięć - z rdzenną populacją Indian, która z oporami przechodzi na stronę "cywilizacji". W tym nowym ładzie, gdzie asfaltowe drogi przecinają połacie błota, nagle pojawia się grupa dzieci w wieku od 9 do 13 lat.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Dziewięć opowiadań z obłędem w tle" - antologia opowiadań współczesnych rosyjskich pisarzy

Ostatnia aktualizacja: 21.01.2021 07:48
- To nie ma być tom, który jak człowiek przeczyta, to powie: "ach, wspaniała literatura rosyjska" i pójdzie się powiesić. Wielkim atutem tych opowiadań jest zmiana tonacji - podkreśliła w audycji "Moje książki" Agnieszka Sowińska.
rozwiń zwiń