Stan wojenny w literaturze. Kto o nim pisał?

Ostatnia aktualizacja: 13.12.2020 22:05
Jak często współcześni autorzy beletrystyki sięgają po tematykę stanu wojennego? "Wroniec" Jacka Dukaja (ur. 1974), "Haszyszopenki" Jarosława Maślanka (1974), "Jest" Dawida Bieńkowskiego (1963), "Teatr Niewidzialnych Dzieci" Marcina Szczygielskiego (1973), "Ostatni raport" Zbigniewa Kruszyńskiego (1957) - to niektóre powieści powstałe po roku 2000 i napisane przez osoby, które w czasie stanu wojennego były dziećmi albo osobami bardzo młodymi.
Rekonstrukcja wydarzeń. Zdjęcie ilustracyjne
Rekonstrukcja wydarzeń. Zdjęcie ilustracyjneFoto: Damian Pankowiec / Shutterstock.com

ordonówna 1200.jpg
70 lat od śmierci Hanki Ordonówny. "Była wielkim idolem"

Współcześni powieściopisarze nie sięgają jednak po ten temat zbyt często, chociaż wydaje się literacko atrakcyjny - pełen dramatyzmu, walki dobra ze złem.


Posłuchaj
43:16 2020_12_13 22_12_55_PR1_Kulturalna_Jedynka.mp3 Kulturalna Jedynka 13 grudnia godz. 22:12

 


Cherezińska21200.jpg
Cherezińska o finale cyklu o Piastach: będę tęsknić za postaciami... fikcyjnymi

W każdej powieści o stanie wojennym jest wątek biograficzny

Krytyk literacki Dariusz Nowacki wspomina książki, w których - jak to ujął - stan wojenny jest często dekoracją dla osobistych wspomnień. - Zasadniczo rzecz jest regulowana pokoleniowo - zauważa. Jego zdaniem, w każdej z powieści musi być wątek biograficzny, wątek osobistego doświadczania. Opowiada m.in. o debiutanckiej powieści "Jest" Dawida Bieńkowskiego, która jest zapisem doświadczeń warszawskich ideowych i antykomunistycznych maturzystów. Uczniowie z dobrych liceów, zaangażowani w "karnawał Solidarności", a potem w starcia z milicją. Nawiązuje też do krótkotrwałego nurtu rozliczeń z donosicielstwem i w tym kontekście wspomina o powieści "Ostatni raport" Zbigniewa Kruszyńskiego, której bohaterem jest student uwikłany we współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa.

Jarosław Maślanek opowiada o swojej powieści "Haszyszopenki" opowiadającej o rywalizacji dwóch nastolatków, z których jeden jest synem milicjanta, a drugi działacza opozycji. Przyznaje, że kiedy wprowadzono stan wojenny miał 6 lat i niewiele z tego okresu pamięta. - Za to pamiętam wrażenia, jakie są związane z tamtym okresem - mówi. Dla niego to był czas ciemnej nocy i doskonale mu pasował do klimatu powieści mającej w sobie coś z horroru. Akcja toczy się na prowincji, gdzie nie było obrazków patroli milicyjnych i pałowania, znanych z dużych miast.

[Serwis specjalny: Stan wojenny]

Żeby stan wojenny nie był dla młodzieży prehistorią

Wiesław Weiss, autor książki "Biała wódka, czarny ptak", przyznaje, że stan wojenny jest w niej jedynie dekoracją. - Najważniejsza jest intryga kryminalna, którą czytelnicy wraz z bohaterem rozwiązują - wyjaśnia. Jest to też trochę powieść historyczna, bo sięga do czasów III Rzeszy, a większa część akcji toczy się w latach 1981-82. Dla młodych czytelników to już prehistoria.

Aby dla młodzieży początek lat 80. nie był prehistorią, powstała powieść "Teatr Niewidzialnych Dzieci" Marcina Szczygielskiego, wydana w 2016 roku. Historia dzieje się w 1982 roku. Autor przyznaje, że do napisania książki skłoniło go przerażenie, jak mało młodzi wiedzą o stanie wojennym, który on świetnie pamięta, bo to była jego młodość. - Chciałem młodzieży unaocznić, że stan wojenny to nie jest coś takiego, co się już nie powtórzy, bo w życiu wszystko może się zdarzyć - mówi. Zauważa, że młodsi czytelnicy nie mogą zrozumieć, jak polskie władze wydały wojnę polskiemu społeczeństwu.

W audycji można usłyszeć fragment słuchowiska "Pokój z widokiem na wojnę polsko-jaruzelską" Feliksa Netza z Kingą Preis w roli głównej. To opowieść o tragedii w kopalni Wujek.

Czytaj także:

Literaturoznawczyni, prof. Anna Nasiłowska mówi z kolei o książkach, jakie powstały bezpośrednio po wprowadzeniu stanu wojennego. Wspomina o książce "Raport o stanie wojennym" Marka Nowakowskiego, będącej rodzajem zapisu nastrojów ówczesnego czasu, opowiadaniach Janusza Andermana z tomu "Brak tchu", "Stanie po zapaści" Jacka Bocheńskiego oraz powieści Iwony Smolki "Musisz siebie zjeść".

Z kolei Michał Montowski przybliża publikację Narodowego Centrum Kultury poświęconą Janowi Pawłow II.

***

Tytuł audycji: Kulturalna Jedynka

Prowadzi: Magda Mikołajczuk

Data emisji: 14.12.2020 r. 

Godzina emisji: 22.12

ag


Czytaj także

Etgar Keret: w przyszłości opowieści będą nas otaczać zewsząd

Ostatnia aktualizacja: 05.11.2020 08:50
- W przyszłości ludzie nie będą czerpać historii z książek. Oczywiście pewnie będą je kupować, bo lubimy mieć książki, ale opowieści będą nas otaczać zewsząd. Mam taką wizję... - powiedział w Programie 1 Polskiego Radia izraelsko-polski poeta, pisarz specjalizujący się w krótkich formach prozatorskich, a także reżyser i wykładowca akademicki.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Gorzko, gorzko" Joanny Bator. Historia o rodzinnej traumie, głodzie miłości i tęsknocie za wolnością

Ostatnia aktualizacja: 10.12.2020 08:30
Dolny Śląsk, cztery pokolenia kobiet, poszukiwanie wolności i miłości, zbrodnia, rodzinne tajemnice - tymi słowami najkrócej można opisać najnowszą powieść Joanny Bator pt. "Gorzko, gorzko". Pisarka była gościem audycji "Moje książki".
rozwiń zwiń