Czy Światowid ze Zbrucza jest o tysiąc lat młodszy?

Ostatnia aktualizacja: 05.03.2014 11:00
To byłaby naprawdę sensacja. Czy słynna kamienna figura czterotwarzowa, duma Muzeum Archeologicznego w Krakowie to XIX-wieczna podróbka?
Audio
  • Prof.Władysław Duczko o Światowidze ze Zbrucza (Naukowy zawrót głowy/Jedynka)
Swiatowid ze Zbrucza
Światowid ze ZbruczaFoto: S. Prozorow/Wikipedia

Światowid ze Zbrucza to słynny zabytek, przedstawiający, jak się uważa, pogańskie bóstwo słowiańskie. Został wydobyty w 1848 roku z rzeki Zbrucz. Ponad 2,5 metrowa rzeźba do dziś wzbudza naukowe dyskusje. Badacze spierają się o czas jej powstania, a także o jej etniczną proweniencję. Powszechnie przyjmuje się, że to pogański idol, który pochodzi z IX-X wieku.

Tę teorię zakwestionowali ukraińscy archeolodzy Oleksij Komar i Natalia Chamajko, którzy opublikowali właśnie pracę pt. "Idol ze Zbrucza: zabytek z epoki romantyzmu?". Autorzy uznali, że idol jest z lat 20. XIX wieku i został zamówiony przez romantycznego poetę Tymona Zaborowskiego (1799-1828), który był właścicielem majątku Liczkowce nad Zbruczem. Czy ich argumentacja jest słuszna?

- Od samego początku były próby udowodnienia, że to, co wyciągnięto ze Zbrucza, to fałszerstwo - mówi gość Jedynki prof. Władysław Duczko, archeolog, kierownik katedry Antropologii i Archeologii Akademii Humanistycznej w Pułtusku. - Niemal od początku wątpiono, że to jest słowiański zabytek. Figura jest tak unikalna, że od razu wzbudziła podejrzenia.

Od kiedy stanęła w Krakowie, zrobiła oszałamiającą karierę. Stała się symbolem słowiańskości. - Bo Słowianie zostawili po sobie bardzo niewiele podobnych zabytków - komentuje prof. Duczko.

Problemów ze Światowidem jest sporo. - Nie wiadomo, gdzie dokładnie znaleziono tę figurę i w jakich okolicznościach. To nadal jest zagadka i chyba nie do rozwiązania - mówi gość "Naukowego zawrotu głowy”. - Jednym z najważniejszych argumentów jest sprawa zachowania tej rzeźby. Została zrobiona z lokalnego wapienia i jest w świetnym stanie. Widać ślady dłuta. Gdyby leżała w rzece 1000 lat, to by wyglądała inaczej. Miałaby znacznie więcej zacieków wapiennych. Rzeźba nie mogła leżeć w rzece dłużej niż 20 lat - wyjaśnia archeolog.

Czy rzeźba mogła przetrwać w jakimś chronionym miejscy, drzewie lub pieczarze? - Nie jest to możliwe. Nawet gdyby leżała w ziemi, to nie zachowałaby się w takim stanie - mówi prof. Duczko.

Są i inne argumenty przeciwko jej autentyczności. Czapka Światowida jest identyczna jak czapka świętych Borysa i Gleba z ruskich ikon. Układ rąk i nogi także są widoczne na ikonach. 
- Główna teza ukraińskiej książki, że rzeźba została zamówiona przez Tymona Zaborowskiego jest jednak słaba. Gdyby kuto ją na miejscu, wszyscy w okolicy, by o tym wiedzieli, bo transport i obróbka takiego wielkiego kamienia wzbudziłyby zainteresowanie - dowodzi prof. Duczko.

Skąd zatem wziął się Światowid? Więcej informacji w audycji "Naukowy zawrót głowy", którą przygotowała i prowadziła Katarzyna Kobylecka.

(ew)

Zobacz więcej na temat: archeologia NAUKA

Czytaj także

Odkrycie polskich naukowców w Peru w czołówce odkryć roku

Ostatnia aktualizacja: 24.12.2013 11:43
Polscy badacze odkryli w Peru nienaruszony preinkaski grobowiec, w którym pochowano 64 osoby i złożono ponad 1300 cennych przedmiotów ze srebra, złota, brązu, kamieni półszlachetnych i alabastru.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Indiana Jones w pułapce. "Mój krzyk słyszały tylko nietoperze"

Ostatnia aktualizacja: 09.01.2014 22:00
Ta historia wydarzyła się naprawdę, choć może się wydawać, że to scenariusz dobrego filmu sensacyjnego. Praca archeologa bywa bardzo ryzykowna i pełna niespodzianek, o czym przekonał się zespół polskich naukowców.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Polacy dokonują odkryć w słynnym mieście Çatalhöyük

Ostatnia aktualizacja: 10.01.2014 16:30
Wydawałoby się, że nie ma tam już nic do odkrycia. A jednak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tym żeglowano po Wiśle w XVIII wieku

Ostatnia aktualizacja: 04.03.2014 16:00
Z Martwej Wisły w rejonie Gdańska Stogi archeolodzy wydobyli wrak statku rzecznego z XVIII wieku.
rozwiń zwiń