"Żywe pochodnie”. Oni budzili sumienia narodów

Ostatnia aktualizacja: 10.09.2013 12:15
Ryszard Siwiec to pierwszy obywatel bloku komunistycznego, który swoją samobójczą śmiercią przez samospalenie wstrząsnął sumieniem świata. Po czynie Polaka w innych krajach pojawili się kolejni protestujący w ten sposób.
Audio
  • "Żywe pochodnie”, ludzie którzy budzili sumienie narodu (Jedynka/Naukowy Zawrót Głowy)
Student Jan Palach
Student Jan Palach Foto: PAP/CTK

Usłyszcie mój krzyk! 45. rocznica samospalenia Ryszarda Siwca - serwis specjalny >>>

8 września 1968 roku na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie, w proteście przeciwko agresji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację, podpalił się Ryszard Siwiec.
Okazuje się, że wzorem Polaka, który odważył się tak "głośno” i zdecydowanie powiedzieć "nie” systemowi, poszli inni. Młody Węgier Sándor Bauer, czy dwudziestoletni żydowski student z Łotwy Ilja Rips, czy dziewiętnastoletni robotnik Romas Kalanty, który 14 maja 1972 roku podpalił się w Kownie w proteście przeciwko okupacji Litwy. Z dużym odzewem w społeczeństwie wschodnioniemieckim spotkał się także przypadek ewangelickiego duchownego Oskara Brüsewitza, który 18 sierpnia 1976 podpalił się, protestując przeciwko prześladowaniu chrześcijan w NRD i kolaboracji głów kościoła z państwem. 23 czerwca 1978 roku w ten sam sposób zakończył życie Musa Mamut, protestując przeciw deportacji Tatarów krymskich z ich ojczyzny. A było jeszcze wiele innych podobnych aktów.
- Kiedy pierwszy raz usłyszałam o czynie Wasyla Makuka z Kijowa, byłam bardzo zaskoczona - mówi Agnieszka Dębska z Ośrodka Karta. Wasyl Makuk był bojownikiem o wolność Ukrainy oraz członkiem UPA, za co spotkały go represje i na 10 lat osadzono w łagrze. Podpalił się w listopadzie 1968 roku
- Makuk to postać pod wieloma względami podobna do Ryszarda Siwca. To też nie był młody człowiek, lecz ktoś, kto miał rodzinę i doświadczenia. Jego gest, podobnie jak w przypadku Siwca, był wynikiem całej życiowej drogi - wyjaśnia Agnieszka Dębska.
Dwa miesiące później, w styczniu 1969 roku, na Placu św. Wacława w Pradze podpalił się młody student Jan Palach. - On żył sprawami swojego narodu i Praską Wiosną. W 1968 uczestniczył w debatach Czechów i Słowaków. Poczuł chwilę oddechu, kiedy zniesiono cenzurę i otworzono się na zachód. Ale gdy nastąpiła inwazja, Jan Palach, jak miliony Czechów, bardzo to przeżył  - mówi doktor Bartosz Kaliski, historyk, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk.
Zapraszamy do wysłuchania audycji Katarzyny Kobyleckiej "Naukowy Zawrót Głowy".

Ryszard Siwiec >>> Posłuchaj poruszającego dokumentu "Testament"

Radiowa Jedynka jest partnerem projektu "Całopalny" Domu Spotkań z Historią, upamiętniającego tragiczne wydarzenia sprzed 45 lat.

Audycje specjalne o Ryszardzie Siwcu - słuchaj >>>

(ah)

Czytaj także

Łączka na Powązkach - tajemnice kwatery ofiar komunizmu

Ostatnia aktualizacja: 09.08.2013 19:30
- W połowie lat 50. obszar Kwatery Ł został przysypany warstwą ziemi i gruzu. To raz na zawsze miało wyeliminować możliwość odnalezienia grobu pomordowanych - mówił w Dwójce prof. Krzysztof Szwagrzyk, kierownik grupy ekshumacyjnej na warszawskich Powązkach.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Norman Davies o tym, co by było, gdyby czerwień zalała Europę

Ostatnia aktualizacja: 16.08.2013 08:00
– Sowieci byli tak pewni siebie militarnie, że spodziewali się zdobyć Warszawę w kilka dni, a główną ofensywę planowali w Niemczech – mówił w rozmowie z Hanną Marią Gizą prof. Norman Davies.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Samospalenie Ryszarda Siwca - "triumf podwójnej śmierci"

Ostatnia aktualizacja: 06.09.2013 10:48
- Nie tylko w Polsce, bo tu była cenzura i kontrolowane media, ale na całym świecie nikt nigdzie tego nie odnotował - powiedział prof. Jerzy Eisler. Radiowa Jedynka przygotowała audycje specjalne poświęcone 45. rocznicy samospalenia Ryszarda Siwca.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Samospalenie Ryszarda Siwca. "Ludzie nie byli gotowi do walki z ustrojem"

Ostatnia aktualizacja: 07.09.2013 12:23
- Kilka miesięcy później podpalił się w Czechosłowacji Jan Palach. Pochodnia została podtrzymana. To był bardzo ważny moment buntu. W Polsce zdarzyło się coś odwrotnego. Jakby płomień pochodni Siwca nie miał tlenu. Wszystko zgasło, nic się nie stało. Wydawało się, że został całkowicie zmarginalizowany - powiedział radiowej Jedynce Zbigniew Gluza z Ośrodka Karta.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ryszard Siwiec zapowiedział przełom, który naruszył komunizm

Ostatnia aktualizacja: 08.09.2013 11:57
8 września 1968 roku Ryszard Siwiec, żołnierz AK, filozof, księgowy z Przemyśla protestując przeciwko wkroczeniu wojsk Układu Warszawskiego do Czechosłowacji dokonał samospalenia w czasie ogólnokrajowych dożynek na Stadionie Dziesięciolecia w obecności szefów partii, dyplomatów i 100 tysięcy widzów.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Samospalenie Ryszarda Siwca przeszło niezauważone

Ostatnia aktualizacja: 08.09.2013 12:30
W tym roku mija 45. rocznica śmierci Ryszarda Siwca. - Polska późno przywraca pamięć o moim ojcu - ubolewa Wit Siwiec.
rozwiń zwiń