Kulisy powstawania filmów opartych na twórczości Stanisława Lema

Ostatnia aktualizacja: 09.04.2021 09:30
Jakie wizje przyszłości, w aspekcie filozoficznym i technologicznym, obecne w twórczości Stanisława Lema, zainteresowały filmowców? Jaki był stosunek pisarza do wysiłków twórców filmowych? Czy proza autora "Solaris" jest w ogóle przekładalna na obraz kinowy? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w audycji "Magazyn bardzo filmowy".
Plakaty do filmów Solaris
Plakaty do filmów "Solaris"Foto: mat. promocyjne

Posłuchaj
33:44 [ PR1]PR1 (mp3) OK 8 kwiecień 2021 21_11_02_Magazyn_bardzo_filmowy.mp3 Kulisy powstawania filmów opartych na twórczości Stanisława Lema (Magazyn bardzo filmowy/Jedynka)

 

Pierwszą produkcją opartą na twórczości Stanisława Lema była "Milcząca gwiazda", film science fiction w reżyserii Kurta Maetziga, wyprodukowany we współpracy Polski i NRD. Sam pisarz twierdził, że to "bełkotliwy socrealistyczny pasztet". Potem był m.in. "Solaris", na planie którego spotkało się dwóch geniuszy: Lem i reżyser Andriej Tarkowski. Twórczość Lema była inspiracją dla Stevena Soderbergha ("Solaris") i Ariego Folmana ("Kongres").

W audycji "Magazyn bardzo filmowy" przypomnieliśmy także komedię fantastyczno-naukową "Przekładaniec" Andrzeja Wajdy, "Test Pilota Pirxa" Marka Piestraka, ale i jego mało znane "Śledztwo". Mówiliśmy również o animacji "Maska" w reżyserii braci Quay. Wspomnieliśmy o najnowszych realizacjach młodych twórców.

Drzewko bonsai i stuletnia sekwoja

film 1200.jpg
"Magazyn bardzo filmowy" w Programie 1

Najsłynniejszą powieść Stanisława Lema "Solaris" wziął na warsztat m.in. Andriej Tarkowski. Wymowa filmu rosyjskiego reżysera jest inna niż powieści. W dokumencie pt. "Stanisław Lem" Tomasza Kamińskiego, zrealizowanym dla TVP w 1996 roku, pisarz przyznał, że przez kilka tygodni próbował przekonać do swojej wizji Rosjanina, ale się nie udało.

- Ciekawe jest to, że z bohatera, który był racjonalny, a ta racjonalność została gdzieś zachwiana, Tarkowski zrobił bohatera rodem z Dostojewskiego, który ma głębokie przemyślenia natury etycznej, moralnej. Tarkowski zmienił kierunek swojej opowieści, zrobił ją o przeszłości - zwróciła uwagę w Programie 1 Polskiego Radia filmoznawczyni Diana Dąbrowska. 

Za "Solaris" wzięli się także Amerykanie. Początkowo do tematu przymierzał się James Cameron, ale ostatecznie powierzył to zadanie Stevenowi Soderberghowi, sam został producentem. W postać Chrisa Kelvina wcielił się popularny aktor George Clooney.  

- To była próba stworzenia filmu, który będzie science fiction gatunkowym, ale i arthosuse'owym zarazem. Po latach ten film zbiera coraz lepsze recenzje, oceniany jest bowiem w kontekście kolejnych produkcji, np. "Grawitacji". On jednak nie podołał w tym zestawieniu z Europą - wskazała Dąbrowska.

- Sam Soderbergh żartował, że jego film w porównaniu do obrazu Tarkowskiego to drzewko bonsai przy stuletniej sekwoi. (...) Tłumaczył, że gdy dostał scenariusz to w punkcie wyjścia produkcja powinna się nazywać "Miłość w Kosmosie" albo "Przeminęło z wiatrem w Kosmosie". Kosmos i podróż to jest dodatkowy anturaż, by opowiedzieć historię miłosną - dodała. 

W audycji odnotowaliśmy również międzynarodową produkcję "Kongres" izraelskiego reżysera Ariego Folmana, w którym słynna aktorka (w tej roli Robin Wright) dostaje propozycję "zeskanowania", dzięki czemu wszystkie kolejne role będzie grała jej wiecznie młoda kopia. O lemowskich wizjach przyszłości mówi też film animowany reżyserów i animatorów lalkowych, braci Stephena i Timothy'ego Quay, z muzyką Krzysztofa Pendereckiego.

Fragment filmu "Kongres". Profil: Gutek Film

Jak poradzili sobie z Lemem polscy filmowcy?

Twórcy "Milczącej gwiazdy" - według Lema - sobie nie poradzili. Pisarz był za to zadowolony z "Przekładańca" Andrzeja Wajdy, do którego zresztą sam napisał scenariusz. To historia kierowcy rajdowego, który wciąż ulega wypadkom drogowym. Żyje dzięki przeszczepom narządów od ofiar karamboli, do których sam doprowadza. Okazuje się jednak, że wraz z organami kierowca przejmuje cząstki osobowości dawców.

W latach 60. powstały krótkometrażówki "Profesor Zazul" i "Przyjaciel" Marka Nowickiego i Jerzego Stawickiego utrzymane w lekkiej formie. Mówiąc o ekranizacjach prozy Lema, nie sposób nie wspomnieć o filmach Marka Piestraka - "Test Pilota Pirxa" i "Śledztwo". 

- Według Piestraka współpraca z Lemem układała się dobrze. Sam Lem zaś ocenił, że w filmie "Test Pilota Pirxa" jest tylko kilka dobrych scen, z pozostałych wieje tandeta i nuda, nie jest to film z jajami i z biglem - powiedziała w radiowej Jedynce Dąbrowska. - Bardzo żałuję, że bardziej znana nie jest produkcja pt. "Śledztwo", próba adaptacji powieści o tym samym tytule. Naprawdę bardzo ciekawie się to ogląda - stwierdziła.


Fragment filmu "Przekładaniec". Profil: Filmoteka Szkolna

***

Sejm ustanowił rok 2021 Rokiem Stanisława Lema. Stanisław Lem (12 września 1921 - 27 marca 2006) - pisarz, futurolog, filozof, poruszający w swojej twórczości kwestie natury człowieka i jego miejsca we wszechświecie - był najczęściej tłumaczonym polskim pisarzem. Jego nazwiskiem nazwano planetoidę nr 3836 z głównego pasa słonecznych asteroid.

#MagazynBardzoFilmowy czwartek 21:00-21:30 ☎️ Dzwońcie 🔸 22 645 22 05 🔸 i nagrywajcie swoje wypowiedzi na naszą...

Opublikowany przez Jedynka - Program 1 Polskiego Radia Wtorek, 6 kwietnia 2021

Zapraszamy do wysłuchania całej audycji.

***

Tytuł audycji: Magazyn bardzo filmowy

Prowadzi: Joanna Sławińska

Data emisji: 8.04.2021 r.

Godzina emisji: 21.10

kk

Czytaj także

Stanisław Lem - pisarz, naukowiec, filozof

Ostatnia aktualizacja: 27.03.2021 06:01
- Był to typ i człowieka i pisarza, u którego intelekt przeważał - charakteryzował Lema publicysta i tłumacz, Lech Jęczmyk. - Nic dziwnego, że literatura popularnonaukowa szczególnie mu odpowiadała.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Słuchowisko "Szpital przemienienia" Stanisława Lema [POSŁUCHAJ]

Ostatnia aktualizacja: 27.03.2021 21:59
Teatr Polskiego Radia zaprosił na pierwszą radiową adaptację debiutanckiej powieści Stanisława Lema "Szpital Przemienienia" ukończonej w 1948 roku. Dzieło to cechuje wyjątkowy realizm, w odróżnieniu od późniejszej twórczości pisarza, związanej przede wszystkim z nurtem fantastyki naukowej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Niesamowity, satyryczny, cięty". Taki jest humor w prozie Lema

Ostatnia aktualizacja: 27.03.2021 09:30
Stary robot parowy z okresu Ludwika XIX, krzesławka dręczypupa zaczajona, czyli jadowita mrówka udająca krzesło, międzygwiezdny podróżnik bijący się w niedzielę ze sobą samym z piątku i wtorku... W książkach Stanisława Lema znajdziemy mnóstwo przykładów absurdalnego humoru językowego i sytuacyjnego. Jak wspominamy jego twórczość?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Współczesne adaptacje teatralne dzieł Stanisława Lema

Ostatnia aktualizacja: 27.03.2021 16:00
Wszechświat, rozwój nauki i techniki, rola i zmiana społeczeństwa, a także ludzka natura to tematy, które w swoich dziełach poruszał Stanisław Lem. Jego powieści i opowiadania wielokrotnie wystawiane były w teatrach na całym świecie. W Międzynarodowym Dniu Teatru i w piętnastą rocznicę śmierci pisarza pochyliliśmy się nad współczesnymi adaptacjami teatralnymi jego dzieł.
rozwiń zwiń