Jaki jest mechanizm zegara biologicznego?

Ostatnia aktualizacja: 08.02.2021 20:50
Za parę tygodni kolejna zmiana czasu i znowu zaczną się dyskusje nad sensem tej zmiany i jej konsekwencjami społecznymi, ekonomicznymi, a także skutkami, jakie ma ona dla naszego zdrowia. Gościem "Wieczoru Odkrywców" była prof. Elżbieta Pyza, która od wielu lat prowadzi bardzo ciekawe badania nad zegarem biologicznym i nad wpływem tego zegara na funkcjonowanie mózgu i całego organizmu. 
Zdjęcie ilustracyjne
Zdjęcie ilustracyjneFoto: Shutterstock/Diego Cervo

Posłuchaj
21:18 2021_02_08 19_07_52_PR1_Eureka.mp3 Jaki jest mechanizm zegara biologicznego? (Eureka/Jedynka)

 

Czym jest zegar biologiczny? 

Jak mówi profesor Elżbieta Pyza, kierownik Zakładu Biologii i Obrazowania Komórki Instytutu Zoologii i Badań Biomedycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, zegar biologiczny jest takim mechanizmem komórkowym, który pozwala przewidywać zmianę czasu w środowisku. - Jest to tzw. konsekwencja tego, że żyjemy na świecie. Taki wewnętrzny komórkowy zegar zsynchronizowany jest z dobowymi zmianami dnia i nocy - tłumaczy. 

Zegar biologiczny jest w stanie funkcjonować bez zewnętrznych dawców czasu, czyli dobowych zmian temperatury czy dobowych zmian światła i ciemności. - Dzień i noc to jest taki najważniejszy synchronizator, jeżeli chodzi o dobowe rytmy biologiczne - wyjaśnia gość audycji. - Bo rytmy dobowe są najbardziej odczuwalne - dodaje. 

Molekularny mechanizm działania

W 2017 roku trzech wybitnych amerykańskich naukowców: Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash oraz Michael W. Young otrzymało Nagrodę Nobla w dziedzinie filozofii lub medycyny za odkrycia mechanizmów molekularnych kontrolujących rytm dobowy. - Przyznano ją za odkrycie molekularnego zegara u muszki owocowej - mówi prof. Elżbieta Pyza. - Okazało się, że ten sam mechanizm tzw. sprzężenia zwrotnego ujemnego funkcjonuje również w zegarze u ssaków, w tym również u człowieka, więc sam mechanizm jest podobny. U muszki odkryto po raz pierwszy geny zegara - wyjaśnia gość audycji. 

Naturalny rytm dobowy człowieka

Czy każdy człowiek ma swój indywidualny zegar biologiczny? 

- Są to cechy genetyczne, jednak możemy zegar zmusić do tego, żeby zsynchronizował się z innymi warunkami zewnętrznymi - stwierdza prof. Elżbieta Pyza. - Jeżeli się przemieścimy wzdłuż stref czasowych, do innej strefy, to nasz zegar zsynchronizuje się z nią i zaczniemy po kilku dniach normalnie funkcjonować. Czy będziemy w USA, czy na Dalekim Wschodzie to nie będzie miało różnicy, nasz zegar dostosuje się do zmian zewnętrznych - dodaje. 

***

Prof. Elżbieta Pyza podczas audycji wyjaśniła, jak mózg zmienia się w zależności od pory dnia, jak zmienia swoje działanie i swoją aktywność oraz jaki wpływ na nasze samopoczucie ma na przykład praca zmianowa. 

***

Tytuł audycji: "Wieczór odkrywców" w paśmie "Eureka" 

Prowadzi: Krzysztof Michalski 

Gość: prof. Elżbieta Pyza (kierownik Zakładu Biologii i Obrazowania Komórki Instytutu Zoologii i Badań Biomedycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, wybitna badaczka neuronalnych mechanizmów zegara biologicznego)

Data emisji: 8.02.2021 r. 

Godzina emisji: 19.07

ans

Czytaj także

Podglądanie żywych komórek

Ostatnia aktualizacja: 29.07.2019 19:48
Gościem "Wieczoru odkrywców" był doktor inżynier Wojciech Krauze z Instytutu Mikromechaniki i Fotoniki Wydziału Mechatroniki Politechniki Warszawskiej, który opracował innowacyjną metodę podglądania żywych komórek w trzech wymiarach przy użyciu promieniowania laserowego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Czy mózg jest zdolny do regeneracji w każdym wieku?

Ostatnia aktualizacja: 28.04.2020 11:50
- Zdolności ludzkiego mózgu do regeneracji są zachowane do ostatnich dni naszego życia, więc nie jest tak, że w wieku starszym nic nie może się naszym mózgu zmienić. Pod wpływem określonego wysiłku może się nadal reorganizować.  Mózg zmienia się nieustannie - mówi dr Karolina Finc z UMK w Toruniu.  
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zegary, pieniądze i władza. Skąd wzięła się zmiana czasu?

Ostatnia aktualizacja: 22.10.2020 05:50
W ostatnią niedzielę października znów zostanie odwołany czas letni. Przestawimy zegarki o jedną godzinę wstecz, w związku z czym pośpimy dłużej. Zapłacimy za tę przyjemność wiosną, kiedy z kolei w nocy zabiorą nam jedną godzinę. Ale kto ją zabierze? I kto wymyślił, żeby ją zabrać?
rozwiń zwiń