Tajemniczy lud Ajnów. Jedyni, którzy mają prawo do nazwiska Piłsudski

Ostatnia aktualizacja: 12.03.2021 19:30
Mówiono o nich pogardliwie "kosmaci ludzie", ze względu na silne owłosienie ciała. Zdziwienie budził również tatuaż na kobiecych twarzach. Wykonywano go wokół ust, tak by przypominał męski zarost. Ta odmienność była przyczyną wielowiekowej dyskryminacji i dziś potomkowie tej oryginalnej kultury to społeczność zaledwie 20-tysięczna. Ich zwyczaje badał Bronisław Piłsudski.
Mężczyzna w tradycyjnym stroju plemiennym Ajnów
Mężczyzna w tradycyjnym stroju plemiennym AjnówFoto: Shutterstock/PixHound

AKAN_www-11200.jpg
Bronisław Piłsudski, mniej znany brat Józefa

Ajnowie są najstarszą, autochtoniczną ludnością Sachalinu i Wysp Japońskich, ale przez stulecia byli uważani w Japonii za obywateli drugiej kategorii. To, co dzisiaj wiadomo o życiu i obyczajach Ajnów, w znacznym stopniu zawdzięczamy pracom Bronisława Piłsudskiego (starszego brata Józefa), który w 1887 r. trafił jako zesłaniec na Sachalin za udział w spisku przeciwko carowi. Piłsudski osiedlił się wśród Ajnów, przez wiele lat zbierał materiały etnograficzne na temat tego ludu i przede wszystkim rejestrował, na archaicznych wałkach fonografu Edisona, ich pieśni, obrzędy, rozmowy.


Posłuchaj
24:14 2012_03_12 19_30_08_PR1_eureka.mp3 Świat Ajnów badany przez Bronisława Piłsudskiego (Eureka/Jedynka)

 


Ainu_-_houses.jpg
Bronisław Piłsudski - król Ajnów, brat marszałka


Materialne świadectwa - te związane zarówno z codziennością jak i duchowością kultury Ajnów - można zobaczyć na otwartej właśnie wystawie "Świat Ajnów. Od Bronisława Piłsudskiego do Shigeru Kayano" prezentowanej w Muzeum Azji i Pacyfiku im. Andrzeja Wawrzyniaka w Warszawie. 

Ekspozycja została wypożyczona z Muzeum Miejskiego w Żorach. Kolekcja powstawała od 2015 roku, a głównymi miejscami zakupu eksponatów były warsztaty rzemieślnicze w Biratori oraz antykwariaty w Sapporo, Tokio i Brukseli.

Naszyjnik Tama-say, chluba zbiorów

Dr Lucjan Buchalik, dyrektor Muzeum Miejskiego w Żorach, najbardziej dumny jest z posiadania w zbiorach naszyjnika Tama-say, który jest chlubą i dumą ajnuskich kobiet. To obecnie duża rzadkość. - Kobiety nigdy się go nie pozbywały, chyba że rodzinie groziło niebezpieczeństwo w postaci śmierci głodowej - wyjaśnia. Tylko w takich sytuacjach naszyjnik bywał sprzedawany, a przechodził z matki na córkę, więc niektóre naszyjniki są bardzo stare.

Gość Programu 1 Polskiego Radia wyjaśnia też, w czym człowiek jest lepszy od bogów. Otóż bogowie nie umieli cienko strugać drewna. Dlatego Ajnowie, którzy mieli stosowne noże, cienko strugali drewno, a te wiórki składali bogom w ofierze. - Czyli człowiek wykonuje coś, czego Bóg nie umie zrobić - opowiada. Wyjaśnia też, do jakich celów był używany miecz z drewnianą klingą. Taki miecz kupił kiedyś Bronisław Piłsudski.

Nagraniami Bronisław Piłsudski wszedł w świat nauki

Wystawę rozpoczyna stary fonograf Edisona, który odtwarzał dźwięki nagrane na woskowym wałku. Dr Lucjan Buchalik podkreśla, że na takich wałkach Piłsudski nagrywał pieśni, rozmowy i obrzędy Ajnów. - To jest ten element, który wpisał Piłsudskiego w światową naukę, bo to on pierwszy zaczął to nagrywać - mówi. Japończykom tak to się spodobało, że w latach 80. skonstruowali specjalne urządzenie do odtwarzania tych wałków. Kiedy nagrania puszczono starszym kobietom Ajnów, były wzruszone, bo usłyszały swoją młodość.

Dr Lucjan Buchalik zauważa, że Bronisław Piłsudski miał ajnuską żonę i dzieci. - Jedyni, którzy mają przywilej noszenia nazwiska Piłsudski to są jego potomkowie mieszkający w Japonii - podkreśla.

Wymieniony w nazwie wystawy Shigeru Kayano to nieżyjący już społecznik i polityk, który był w Japonii pierwszym i jak dotąd jedynym zdeklarowanym parlamentarzystą ajnuskim. Dzięki jego zaangażowaniu parlament japoński uchwalił w 1997 roku ustawę chroniącą i nobilitującą kulturę Ajnów. Słynął z tego, że w trakcie sesji parlamentu mówił po ajnusku, czym wprawiał w konsternację swoich japońskich kolegów. Był autorem książki o kulturze materialnej Ajnów połowy XX wieku, a także wielkim admiratorem postaci i dorobku naukowego Bronisława Piłsudskiego.

Na ekspozycji można zobaczyć przedmioty związane zarówno z codziennością Ajnów (narzędzia i pozyskiwanie surowców, stroje, przygotowywanie i podawanie posiłków), jak i światem wierzeń i obrzędów. Osobną kategorią są współczesne wyroby "Ainu Design", funkcjonujące jako sztuka pamiątkarska, a także eksponaty ilustrujące wierzenia i ajnuskie obrzędy. Zgromadzone obiekty stanowią ilustrację procesu zmian zachodzących w ciągu ostatnich 150 lat.

Czytaj także:

Ponadto w audycji:

- Nieznaną wcześniej sieć tuneli o łącznej długości 270 m odkryto pod północnym skrzydłem i tarasem Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie. Część to najprawdopodobniej konstrukcje z czasów II wojny światowej, ale te przechodzą w pewnym momencie w tunel o średniowiecznej proweniencji. Świadczy o tym łukowe sklepienie i ceglane ściany. 

Do wnętrza tuneli alpiniści dostali się przez głęboki odwiert w stropie konstrukcji. Spenetrowali jednak tylko fragment tuneli, bowiem zawaliska blokują drożność części korytarzy. Czy kryją się tam jakieś niespodzianki? 

O tunelach opowiada Monika Adamowska z Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie. 

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadzi: Katarzyna Kobylecka

Goście: dr Lucjan Buchalik (dyrektor Muzeum Miejskiego w Żorach), Monika Adamowska (Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie)

Data emisji: 12.03.2021 r.

Godzina emisji: 19.31

ag


Czytaj także

Nieznane losy rodzeństwa sławnych Polaków

Ostatnia aktualizacja: 27.11.2018 14:42
Osiemnaścioro wielkich i znanych Polek i Polaków i ich rodzeństwa. Ich historie zostały opisane w książce "W cieniu sławy. Zapomniane rodzeństwa sławnych Polaków".
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Towarzystwo Niepokornych". Bronisław Piłsudski – znawca języków, etnograf i antropolog

Ostatnia aktualizacja: 14.01.2020 07:01
- Jeżeli przyjrzymy się postaciom wybitnych Polaków, którzy badali Bajkał, Kamczatkę, góry Syberii, okazuje się że byli to zwykle skazańcy, a ich wkład, wiedza i mądrość doprowadzała do tego by czas zesłania zamienić na coś pożytecznego – mówił w Polskim Radiu 24 Waldemar Czechowski, reżyser, prezes Fundacji na Rzecz Niematerialnego Dziedzictwa Kultury w Polsce.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Szczecin. Setki metrów tuneli odkryto pod Zamkiem Książąt Pomorskich

Ostatnia aktualizacja: 12.02.2021 05:40
Ceglany średniowieczny tunel odkryto pod Zamkiem Książąt Pomorskich w Szczecinie – poinformowała w czwartek dyrektor instytucji. Łączy się on z żelbetonową konstrukcją z czasów III Rzeszy. 
rozwiń zwiń